YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER

Cem Soylu

doi:10.30783/nevsosbilen.1228694

YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER

Öz

Gelişim bilimin odak noktası, döllenmeden ölüme kadar olan süreçteki biyolojik, bilişsel ve sosyo-duygusal gelişimin yaşla birlikte nasıl bir örüntü izlediğini ortaya çıkarmaktır. Bununla birlikte, gelişimin ağırlıklı olarak çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıktığına dair yaygın inanış nedeniyle yaşlanma alanı ile ilgili bilimsel çalışmalar uzun yıllar boyunca ihmal edilmiştir. Buna karşın, günümüzde gittikçe daha fazla sayıdaki araştırmacı çalışmalarının örneklem grubuna yaşlı bireyleri dâhil etmiş ve dolayısıyla bu alandaki çalışmaların sayısı her geçen gün artmıştır. Bu çalışmada öncelikle değişken türleri ile ilgili bilgi verildikten sonra, yaşlanma araştırmalarında kullanılan ölçüm yöntemleri ile araştırma desenlerine değinilmiş, örnekler ile temel kavram ve konuların bir özeti sunulmuştur. Daha spesifik olarak, bu çalışmada öncelikle bağımlı ve bağımsız değişkenler ile birlikte aracı ve düzenleyici değişkenler tanımlanarak ölçüm yöntemlerine (örneğin sistematik gözlem) değinilmiştir. Daha sonra ise tanımlayıcı, ardışık ve ilişkisel desenler hakkında bilgi sunularak avantajları ve dezavantajları ele alınmıştır. Çalışmada verilen örneklerin ve sunulan araştırma bulgularının özellikle yaşlanma çalışmalarından olmasına önem gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Birleşmiş Milletler. (2022). Dünya Nüfus Durumu, 2022. https://population.un.org/wpp/Graphs/DemographicProfiles
Bowling, A., ve Iliffe, S. (2006). Which model of successful ageing should be used? Baseline findings from a British longitudinal survey of ageing. Age and Ageing, 35(6), 607-614. https://doi.org/10.1093/ageing/afl100
Caskie, G. I. L., & Willis, S. L. (2006). Research Design and Methodological Issues for Adult Development and Learning. In C. Hoare (Ed.), Handbook of adult development and learning içinde (ss. 52–70). Oxford University Press.
Cavanaugh, J. C., & Blanchard-Fields, F. (2019). Adult development and aging (8th ed.). Cengage Learning.
Chinn, C. A., & Sherin, B. L. (2014). Microgenetic Methods. In R. K. Sawyer (Ed.), The Cambridge handbook of the learning sciences içinde (ss. 171–190). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139519526.012
Dulock, H. L. (1993). Research design: Descriptive research. Journal of Pediatric Oncology Nursing, 10(4), 154-157. https://doi.org/10.1177/104345429301000406
English, T., & Carstensen, L. L. (2014). Selective narrowing of social networks across adulthood is associated with improved emotional experience in Daily life. International Journal of Behavioral Development, 38(2), 195-202. https://doi.org/10.1177/0165025413515404

Erber, J. T. (2013). Aging and older adulthood (3rd ed.). John Wiley & Sons.
Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis (3rd ed.). The Guilford Press.
Hoffman, L., Hofer, S. M., & Sliwinski, M. J. (2011). On the confounds among retest gains and age-cohort differences in the estimation of within-person change in longitudinal studies: A simulation study. Psychology and Aging, 26(4), 778–791. https://doi.org/10.1037/a0023910
Howell, D. C. (2013). Statistical methods for psychology (8th ed.). Cengage Learning.
Kotter-Grühn, D., Kornadt, A. E., & Stephan, Y. (2016). Looking beyond chronological age: Current knowledge and future directions in the study of subjective age. Gerontology, 62(1), 86-93. https://doi.org/10.1159/000438671
Kunuroglu, F., & Vural Yuzbasi, D. (2021). Factors promoting successful aging in turkish older adults: Self compassion, psychological resilience, and attitudes towards aging. Journal of Happiness Studies, 22(8), 3663-3678. https://doi.org/10.1007/s10902-021-00388-z
Liu, S., Guo, Y., Hu, Z. Zhou, F., Li, S. & Xu, H. (2023). Association of oral status with frailty among older adults in nursing homes: a cross-sectional study. BMC Oral Health, 23 (363), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12903-023-03009-8
Maly, M. R., Costigan, P. A., & Olney, S. J. (2007). Self-efficacy mediates walking performance in older adults with knee osteoarthritis. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 62(10), 1142-1146. https://doi.org/10.1093/gerona/62.10.1142
McDonald, J. D. (2008). Measuring personality constructs: The advantages and disadvantages of self-reports, informant reports and behavioural assessments. Enquire, 1(1), 75-94.
Muller, D., Judd, C. M., & Yzerbyt, V. Y. (2005). When moderation is mediated and mediation is moderated. Journal of Personality and Social Psychology, 89(6), 852–863. https://doi.org/10.1037/0022-3514.89.6.852
Okunlola, D. A., Makinde, O. A., & Babalola, S. (2022). Socio-economic correlates of marital status and marriage timing among adult men in Nigeria. Journal of Family Issues. https://doi.org/10.1177/0192513X211059828
Oosterman, J. M., Gibson, S. J., Pulles, W. L. J. A., & Veldhuijzen, D. S. (2013). On the moderating role of age in the relationship between pain and cognition. European Journal of Pain, 17(5), 735-741. https://doi.org/10.1002/j.1532-2149.2012.00235.x
Paulhus, D.L. & Vazire, S. (2007). The self-report method. Robins, R. W., Fraley, R.C. & Krueger, R. F. (Ed.). Handbook of Research Methods in Personality Psychology içinde (ss. 224-239). The Guilford Press.
Pei, C., Fan, C., Luo, H., Bai, A., Ni, S., Luo, M., Huang, J., Zhou, Y. & Huo, L. (2023). Sleep problems in adolescents with depression: Role of childhood trauma, alexithymia, rumination, and self-esteem. Journal of Affective Disorders, 33(1), 83-91. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.05.095
Rinaldi, J., Souza, G. D. C., Camozzato, A. L., ve Chaves, M. L. F. (2018). Sixteen-year predictors of successful aging from a Southern Brazilian cohort The PALA study. Dementia & Neuropsychologia, 12(3), 228-234. https://doi.org/10.1590/1980-57642018dn12-030002
Robinson, S. A., & Lachman, M. E. (2018). Perceived control and cognition in adulthood: The mediating role of physical activity. Psychology and Aging, 33(5), 769–781. https://doi.org/10.1037/pag0000273
Robinson, K., Schmidt, T., & Teti, D. M. (2005). Issues in the use of longitudinal and cross‐sectional designs. Teti, D. M. (Ed.). In Handbook of Research Methods in Developmental Science içinde (ss. 3-20). Blackwell publishing.
Schaie, K. W. (1965). A general model for the study of developmental problems. Psychological Bulletin, 64(2), 92–107. https://doi.org/10.1037/h0022371
Schaie, K. W. (1996). Intellectual development in adulthood: The Seattle Longitudinal Study. New York: Cambridge University Press.
Schaie, K. W., & Caskie, I. L. (2005). Methodological issues in aging research. Teti, D. M. (Ed.). In Handbook of Research Methods in Developmental Science içinde (ss. 21-40). Blackwell publishing.
Shaughnessy, J. J., Zechmeister, E. B., & Zechmeister, J. S. (2014). Research Methods in Psychology (10th Ed.). McGraw-Hill.
Sheffler, J. L., Saliga, H., & Pickett, S. (2022). The role of physical activity on the relationships between pain, anxiety, and sleep quality in older age. The Journals of Gerontology: Series A. https://doi.org/10.1093/gerona/glac205
Siedlecki, S. L. (2020). Understanding descriptive research designs and methods. Clinical Nurse Specialist, 34(1), 8-12. https://doi.org/10.1097/NUR.0000000000000493
Soylu, C., & Ozekes, B. C. (2020). Psychometric Properties of the Future Time Perspective Scale for the Turkish Population: Age Differences in Predictors of Time Perspective. The International Journal of Aging and Human Development, 91(1), 85-106. https://doi.org/10.1177/0091415019836108
Soylu, C. (2022). Socio-demographic correlates of subjective age in young and middle-aged adults. Personality and Individual Differences, 197, 111782. https://doi.org/10.1016/j.paid.2022.111782
Tabachnick, B. G. and Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics (6th Ed.). Pearson Education.
Thornton, W. L., Deria, S., Gelb, S., Shapiro, R. J., & Hill, A. (2007). Neuropsychological mediators of the links among age, chronic illness, and everyday problem solving. Psychology and Aging, 22(3), 470–481. https://doi.org/10.1037/0882-7974.22.3.470
Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). İstatistiklerle Yaşlılar, 2022 https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2022-49667
Whitbourne, S. K., & Whitbourne, S. B. (2015). Adult development and aging: Biopsychosocial perspectives (Canadian Ed.). John Wiley & Sons.
Whitley, B. E., & Kite, M. E. (2013). Principles of Research in Behavioral Science (3rd Ed.). Routledge, Taylor & Francis.
Zenk, S. N., Slater, S. & Rashid, S. (2015). Collecting contextual health survey data using systematic observation. Johnson, T. P. (Ed.). In Handbook of Health Survey Methods içinde (ss. 421-445). John Wiley & Sons, Inc.
Zhou, C., Xia, Z., Chen, B., Song, Y., & Lian, Z. (2023). Gender differences in age-stratified early outcomes in patients with transcatheter aortic valve implantation. The American Journal of Cardiology, 187, 100-109. https://doi.org/10.1016/j.amjcard.2022.10.038

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Cem Soylu ^*
0000-0002-6250-3450
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

20 Eylül 2023

Yayımlanma Tarihi

25 Eylül 2023

Gönderilme Tarihi

3 Ocak 2023

Kabul Tarihi

30 Ağustos 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 13 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1228694

IZ

https://izlik.org/JA94YA53MW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Soylu, C. (2023). YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1300-1314. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1228694

AMA

1.Soylu C. YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2023;13(3):1300-1314. doi:10.30783/nevsosbilen.1228694

Chicago

Soylu, Cem. 2023. “YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 13 (3): 1300-1314. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1228694.

EndNote

Soylu C (01 Eylül 2023) YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 13 3 1300–1314.

IEEE

[1]C. Soylu, “YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 13, sy 3, ss. 1300–1314, Eyl. 2023, doi: 10.30783/nevsosbilen.1228694.

ISNAD

Soylu, Cem. “YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 13/3 (01 Eylül 2023): 1300-1314. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1228694.

JAMA

1.Soylu C. YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2023;13:1300–1314.

MLA

Soylu, Cem. “YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2023, ss. 1300-14, doi:10.30783/nevsosbilen.1228694.

Vancouver

1.Cem Soylu. YAŞLANMA ÇALIŞMALARINDA YÖNTEMSEL SORUNLAR: TEMEL KAVRAMLAR VE ÖRNEKLER. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 01 Eylül 2023;13(3):1300-14. doi:10.30783/nevsosbilen.1228694