Araştırma Makalesi

Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi

Cilt: 14 Sayı: 4 15 Ekim 2025
PDF İndir
EN TR

Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi

Öz

Bu çalışma, 2019–2021 yılları arasında Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimini analiz etmiş; ayrıca PM10 maruziyetine bağlı sağlık etkilerini Dünya Sağlık Örgütü’nün AirQ+ modeli aracılığıyla nicel olarak değerlendirmiştir. PM10’un yıllık ortalama konsantrasyonu 45.7 ile 54.6 µg m-3 arasında değişmiş olup, tüm yıllarda WHO’nun önerdiği yıllık sınır değerin (15 µg m-3) oldukça üzerinde seyretmiştir. SO₂ düzeyleri ise özellikle 2021 yılında artış göstermiştir. Mekânsal analiz sonuçları, her iki kirleticinin de kentsel merkezlerde ve düşük hava sirkülasyonuna sahip bölgelerde yoğunlaştığını ortaya koymuştur. AirQ+ analizleri doğrultusunda, PM10 maruziyetine bağlı mevsimsel atfedilebilen ölüm sayısı 788 ile 2,861 kişi arasında hesaplanmış; en yüksek değer 2021 sonbaharında, ortalama PM10 konsantrasyonunun 55.4 µg m-3 olduğu dönemde gözlenmiştir. Bulgular, PM10 kirliliğinin mevsimsel ve bölgesel düzeyde belirgin farklılıklar gösterdiğini ve bu değişimin sağlık etkileri üzerinde doğrudan etkili olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. F. Chen, W. Zhang, M. F. B. Mfarrej, M. H. Saleem, K. A. Khan, J. Ma, A. Raposo and H. Han, Breathing in danger: Understanding the multifaceted impact of air pollution on health impacts. Ecotoxicology and Environmental Safety, 280, 116532, 2024. https://doi. org/10.1016/j.ecoenv.2024.116532.
  2. W. H. Organization, Ambient air pollution: Health impacts. 2021.
  3. C. A. Pope and D. W. Dockery, Health effects of fine particulate air pollution: lines that connect. Journal of the Air & Waste Management Association, 56, 6, 709-742, 2006. https://doi.org/10.1080/10473289.2006.10 464485.
  4. İ. Balcılar, Eskişehir’de hava kirliliği: PM10, PM2.5 ve SO2 konsantrasyonlarının mekânsal-zamansal değişimi ve kaynaklarının değerlendirilmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 13, 4, 1115-1126, 2024. https://doi.org/10.28948/ngu muh.1459990.
  5. P. Fu, W. Jiang, X. Tan, Y. Shu and L. Yang, Short-term attributable risk and economic burden of hospital admissions for anxiety disorders due to air pollution: a multicity time-stratified case-crossover study. Environmental Health, 24, 1, 4, 2025. https://doi.org /10.1186/s12940-025-01157-8.
  6. J. L. Pereira, M. J. dos Anjos, J. T. Assis, R. G. Leitão, C. Canellas, F. T. Tsuyama and H. SG Filho, Assessment of suspended particulate matter in school environments in the city of Rio de Janeiro (Brazil) using X-ray fluorescence. Radiation Physics and Chemistry, 235, 112804, 2025. https://doi.org/10.10 16/j.radphyschem.2025.112804.
  7. R. D. Brook, S. Rajagopalan, C. A. Pope, J. R. Brook, A. Bhatnagar, A. V. Diez-Roux and F. Holguin, Particulate matter air pollution and cardiovascular disease. Circulation, 121, 21, 2331–2378, 2010. https:// doi.org/10.1161/CIR.0b013e3181dbece1.
  8. S. C. Izah, M. C. Ogwu, N. G. Etim, A. Shahsavani and Z. Namvar, Short-term health effects of air pollution. in Air Pollutants in the Context of One Health: Fundamentals, Sources, and Impacts: Springer, pp. 249-278, 2024.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hava Kirliliği Modellemesi ve Kontrolü

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

10 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

23 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

8 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Aydın, H., & Koçak, E. (2025). Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 14(4), 1328-1338. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1704780
AMA
1.Aydın H, Koçak E. Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2025;14(4):1328-1338. doi:10.28948/ngumuh.1704780
Chicago
Aydın, Halil, ve Ebru Koçak. 2025. “Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 14 (4): 1328-38. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1704780.
EndNote
Aydın H, Koçak E (01 Ekim 2025) Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 14 4 1328–1338.
IEEE
[1]H. Aydın ve E. Koçak, “Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi”, NÖHÜ Müh. Bilim. Derg., c. 14, sy 4, ss. 1328–1338, Eki. 2025, doi: 10.28948/ngumuh.1704780.
ISNAD
Aydın, Halil - Koçak, Ebru. “Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 14/4 (01 Ekim 2025): 1328-1338. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1704780.
JAMA
1.Aydın H, Koçak E. Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 2025;14:1328–1338.
MLA
Aydın, Halil, ve Ebru Koçak. “Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 14, sy 4, Ekim 2025, ss. 1328-3, doi:10.28948/ngumuh.1704780.
Vancouver
1.Halil Aydın, Ebru Koçak. Konya ilinde PM10 ve SO2 kirleticilerinin zamansal ve mekânsal değişimi ile PM10 maruziyetine bağlı sağlık risk değerlendirmesi. NÖHÜ Müh. Bilim. Derg. 01 Ekim 2025;14(4):1328-3. doi:10.28948/ngumuh.1704780