Yerel ve Ulusal Siyaset Arasındaki İlişki: Türkiye’de İl Genel Meclisi ve Milletvekili Seçimleri Üzerinden Merkezileşme Eğiliminin Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de yerel ve ulusal siyaset arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu il genel meclisi ve milletvekili seçimleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, farklı seçim yıllarında yüksek oy oranına sahip siyasal partilerin performanslarını karşılaştırarak oy dağılımlarındaki süreklilik ve değişim örüntülerini görünür kılmaktadır. İl genel meclisi seçimleri, yerel düzeyde siyasal temsilin yapısını yansıtan bir gösterge olarak ele alınmış; milletvekili seçimleri ise ulusal siyasal rekabetin ana ekseni olarak değerlendirilmiştir. Nicel verilere dayalı analiz, partilerin yerel ve ulusal düzeydeki oy oranları arasındaki farkların merkezîleşme eğilimleriyle nasıl ilişkilendirilebileceğine odaklanmaktadır. Bulgular, seçmen davranışının düzeyler arası geçişkenliğine ve parti sisteminin bütüncül yapısına dair ampirik çıkarımlar sunmaktadır. Çalışma, Türkiye’de siyasal temsil ve merkez-yerel ilişkileri literatürüne karşılaştırmalı ve veri temelli bir katkı sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ulusal Seçim
• Yerel Seçim
• İl Genel Meclisi
• Milletvekili

Destekleyen Kurum

Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma araştırma ve yayın etiğine uygundur. Yazar tarafından herhangi bir çıkar çatışması beyan edilmemiştir ve araştırma sürecinde mali destek alınmamıştır. Araştırma, etik izni kapsamında yer almamaktadır. Yazar, bu çalışmanın hazırlanma sürecinde yapay zekâ destekli araçlar kullanmamıştır. Çalışmanın tüm bilimsel sorumluluğu yazara aittir.

The Relationship Between Local and National Politics: An Assessment of Centralization Trends in Türkiye Through Provincial Council and Parliamentary Elections

Öz

This study aims to examine how the relationship between local and national politics is constructed in Türkiye through provincial council and parliamentary elections. By comparing the performances of political parties that received high vote shares in different election years, the research makes visible patterns of continuity and change in vote distributions. Provincial council elections are considered as an indicator reflecting the structure of political representation at the local level, while parliamentary elections are evaluated as the main axis of national political competition. The analysis based on quantitative data focuses on how differences between parties’ vote shares at the local and national levels can be associated with centralization tendencies. The findings offer empirical inferences regarding the inter-level fluidity of voter behavior and the holistic structure of the party system. The study aims to provide a comparative and data-driven contribution to the literature on political representation and central–local relations in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• National Election
• Local Election
• Provincial Council
• Member of Parliament

Destekleyen Kurum

No financial support was received for the conduct of this research.

Etik Beyan

This study complies with research and publication ethics. The author declares no conflict of interest and did not receive any financial support during the research process. The research is not subject to ethical approval. The author did not use artificial intelligence-assisted tools in the preparation of this study. The author is solely responsible for all scientific aspects of this study.

Kaynakça

1. Akyıldız, A. (2016). Demokrasinin sayılarla sınavı: Seçim sistemleri. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 7, 127-248.
2. Cesuroğlu, M. (2023). Kamu politikalarının karar verme sürecinde bir aktör olarak sivil kuruluşları ve etkinlik düzeyi. MTÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 3(2), 305–324.
3. Çarkoğlu, A., & Kalaycıoğlu, E. (2007). Turkish democracy today: Elections, protest and stability in an Islamic society. I.B. Tauris.
4. Çınar, C. U. ve Karakaya, O. (2013). Merkez–yerel ilişkileri ve mülki idarenin dönüşümü. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 68(2), 63–93. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002280
5. Erdem, N. (2023). Temsili Demokrasi. Fatih Güler (Ed.). içinde Seçim Hukuku Ansiklopedisi (ss. 311-317). Ankara: Nobel Akademi.
6. Eryılmaz, B. (2020). Kamu Yönetimi (13. bs.). İstanbul: Umuttepe Yayınları.
7. Gürbüz, Y. (1987). Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler (2. Bs). İstanbul: Beta Yayınları.
8. Heper, M. (2023). Türkiye’de devlet geleneği. Ankara: Doğu Batı Yayınları.

9. Kalaycıoğlu, E. (2023). Türkiye siyasetinin sınırları: Siyasal davranış, kurumlar ve kültür. A. Çarkoğlu, E. Erdoğan ve M. Moral (Der.), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
10. Kalaycıoğlu, E. ve Sarıbay, A. Y. (1986). Türk Siyasal Hayatının Gelişimi. İstanbul: Beta Yayınları.
11. Kara, M. (2016). Türkiye’de merkezileşme–yerelleşme tartışmaları ve hizmet sunumunda ölçek sorunu. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14(27), 249–276.
12. Özbudun, E. (2016). Türkiye’de demokratikleşme süreci: Anayasa yapımı ve anayasa yargısı. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
13. Pitkin, H. F. (1967). The concept of representation. University of California Press.
14. Sartori, G. (1976). Parties and party systems: A framework for analysis. Cambridge University Press.
15. Tos, O. (2025). Yerel seçim sürecinde siyasal partilerin politik iletişim stratejileri: Politik reklam söylemleri üzerine bir analiz. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi (KİAD), (14), 278-305.
16. Türe, İ. (2005). Çağdaş demokrasinin temel koşulu: Siyasal temsil. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 3(3), 68-100.
17. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
18. Türkiye Cumhuriyeti. (2012). 6360 sayılı On dört ilde büyükşehir belediyesi ve yirmi yedi ilçe kurulması ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun. Resmî Gazete, 28489.
19. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). İstatistikler. https://www.tuik.gov.tr
20. Usta, S. (2017). Yerelleşme–merkezileşme tartışmaları ekseninde yerel yönetimlerde reform: İngiltere ve Türkiye üzerine mukayeseli bir analiz. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 20(1), 1–20.
21. Uysal, Y. ve Atmaca, Y. (2018). Türkiye’deki merkezi ve yerel yönetim ilişkilerinin yönetişim modeli çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(3), 411–424.
22. Yüksek Seçim Kurulu. (2026). 2023 genel seçim sonuçları. https://www.ysk.gov.tr
23. Yüksek Seçim Kurulu. (2024). 31 Mart 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri Seçim İstatistikleri. https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/31%20MART%202024%20MAHALL%C4%B0%20%C4%B0DARELER%20B%C3%9CLTEN%C4%B0.pdf
24. 2972 Sayılı Kanun. (1984). Mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri seçimi hakkında kanun. Resmî Gazete.
25. 5302 Sayılı Kanun. (2005). İl özel idaresi kanunu. Resmî Gazete.