Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide

Cilt: 7 Sayı: 2 27 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide

Öz

Türkiye’deki nitel araştırma literatüründe Grounded Theory (GT) kullanımı, “gömülü teori” ve “temellendirilmiş kuram” çevirileri etrafında şekillenen belirgin bir terminolojik ve metodolojik karmaşa sergilemektedir. Bu makale, söz konusu sorunsalın yüzeysel bir çeviri tercihinden kaynaklanmadığını; aksine, metodolojinin kendi tarihindeki (Nesnelci, Prosedürel, İnşacı ve Durumsal) derin felsefi, ontolojik ve epistemolojik kırılmaların Türkiye bağlamındaki uygulamalara yeterince yansımamış olmasından beslendiğini savunmaktadır. Makalede, öncelikle GT’nin felsefi kökenleri ve temel paradigmaları arasındaki ayrımlar Nesnelci (Glaser), Prosedürel (Strauss ve Corbin), İnşacı (Charmaz) ve Durumsal (Clarke) olmak üzere dört ana gelenek üzerinden netleştirilmektedir. Ardından, bu teorik çerçeve ışığında, Türkiye’deki akademik literatür (DergiPark, n=233) taranarak mevcut GT çalışmalarının metodolojik eğilimleri, terminoloji tercihleri ve felsefi duruşları arasındaki uyumsuzluklar sistematik bir analizle ortaya konmaktadır. Analiz sonuçlarına dayanarak makale, Türkiye’deki nitel araştırmacılar için felsefi temellere dayalı yöntembilimsel bir kılavuz ve karar akış şeması sunmaktadır. Bu kılavuz, araştırmacıların kendi ontolojik ve epistemolojik duruşlarıyla uyumlu GT versiyonunu bilinçli bir şekilde seçmelerini, terminolojiyi tutarlı kullanmalarını ve araştırma süreçlerini şeffaf bir şekilde belgelemelerini amaçlayarak, Türkiye literatüründeki mevcut çeviri ve uygulama karmaşasına felsefi temeli olan nihai bir çözüm önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Etik kurul onayı gerekmemektedir. / Ethical approval is not required for this study

Teşekkür

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından maddi olarak desteklenmemiştir. Yazar, makaleye yönelik değerli eleştiri ve önerileri için dergi hakemlerine ve makalenin önceki bir versiyonuna yönelik yorumları için Dr. Afife İdil Akın Acar’a teşekkür eder. / This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors. The author thanks the journal reviewers for their valuable feedback on the article and Dr. Afife İdil Akın Acar for her comments on an earlier version of this article.

Kaynakça

  1. Alpman, G. (2022). Türk Aile Şirketlerinde Nesiller Arası Yönetim Devri: Bir Gömülü Teori Çalışması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(43), 347-376. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1073518
  2. Akkaya, B. (2023). Grounded Theory: A Comprehensive Examination Of Data Coding. International Journal of Contemporary Educational Research, 10(1), 89-103. https://doi.org/10.33200/ijcer.1188910
  3. Annells, M. (1996). Grounded Theory Method: Philosophical Perspectives, Paradigm of Inquiry, and Postmodernism. Qualitative Health Research, 6(3), 379-393. https://doi.org/10.1177/104973239600600306
  4. Annells, M. (1997). Grounded Theory Method, Part II: Options for Users of the Method. Nursing Inquiry, 4(3), 176-180. https://doi.org/10.1111/j.1440-1800.1997.tb00096.x
  5. Arslan, H., Dadaş, İ. E., ve Işık, Y. E. (2022). Farklı Vektörleştirme ve Ön İşlem Yöntemleri ile Talep Sınıflandırma. Duzce University Journal of Science and Technology, 10(3), 1433-1442. https://doi.org/10.29130/dubited.1017422
  6. Aşkun, V., ve Çizel, R. (2024). A Model Proposal for Sustainable Career Management in Hospitality: Grounded Theory Perspective. Advances in Hospitality and Tourism Research (AHTR), 12(4), 421-448. https://doi.org/10.30519/ahtr.1495507
  7. Ayduğ, D. (2022). Eğitim Bilimleri Araştırmalarında Nitel bir Yöntem Olarak Gömülü Teorinin Kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 183-196. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227339
  8. Bakırcı, A., ve Şener, E. (2023). Sabri Ülgener’in Perspektifinden İktisadi Çözülme Ahlak ve Zihniyet İlişkisi: Bir Gömülü Teori Çalışması. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(34), 92-119. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1178516

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyolojide Niteliksel Yöntemler, Sosyolojik Metodoloji ve Araştırma Yöntemleri

Bölüm

Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Yayımlanma Tarihi

27 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

17 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

6 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Taşdizen, B. (2025). Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide. Nitel Sosyal Bilimler, 7(2), 191-217. https://doi.org/10.47105/nsb.1767436
AMA
1.Taşdizen B. Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide. NSB. 2025;7(2):191-217. doi:10.47105/nsb.1767436
Chicago
Taşdizen, Burak. 2025. “Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide”. Nitel Sosyal Bilimler 7 (2): 191-217. https://doi.org/10.47105/nsb.1767436.
EndNote
Taşdizen B (01 Aralık 2025) Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide. Nitel Sosyal Bilimler 7 2 191–217.
IEEE
[1]B. Taşdizen, “Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide”, NSB, c. 7, sy 2, ss. 191–217, Ara. 2025, doi: 10.47105/nsb.1767436.
ISNAD
Taşdizen, Burak. “Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide”. Nitel Sosyal Bilimler 7/2 (01 Aralık 2025): 191-217. https://doi.org/10.47105/nsb.1767436.
JAMA
1.Taşdizen B. Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide. NSB. 2025;7:191–217.
MLA
Taşdizen, Burak. “Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide”. Nitel Sosyal Bilimler, c. 7, sy 2, Aralık 2025, ss. 191-17, doi:10.47105/nsb.1767436.
Vancouver
1.Burak Taşdizen. Nitel Araştırmalarda Grounded Theory Seçimi: Felsefi ve Terminolojik Çerçeve Üzerinden Türkiye Literatürünün Sistematik Bir Analizi ve Yöntembilimsel Bir Kılavuz/ Choosing Grounded Theory in Qualitative Research: A Systematic Review of the Turkish Literature Through a Philosophical and Terminological Framework and a Methodological Guide. NSB. 01 Aralık 2025;7(2):191-217. doi:10.47105/nsb.1767436