The Names Of Professions and Used Crafts (Lived) İn The Arabic and Turkish Languages and Their Morphological Classification

Öz

The research aims to study the names of the owners and masters of professions, crafts, jobs and industries in the Arab and Turkish societies, a descriptive linguistic, morphological, and lexical study, as the researcher first collected these names and then categorized them morphologically. In this research, the researcher followed the descriptive lexico-linguistic approach, which aims to describe the material to be studied by collecting and analyzing the names and repeating their translations in Arabic and Turkish, and mentioning their synonyms and combinations in both languages in a detailed and documented manner from the place where they were quoted with the page number from which they were taken. The number of names of professions and crafts reached 765 names. The focus was on selecting only living and used names in both languages, taking into account the examples of each morphological balance used for these names here. The morphological classification was divided into three sections: First section: Names of derived professions and characters, which are in scales: Active participle, Intensified active participle, Passive participle, Similative adjective. The second section: Names of professions and inanimate crafts, attributed to the ratio (yi) and the Turkish suffix (gi) The third section: Names of professions and crafts that are popular aurally, namely: Arabic in origin and foreign in origin. The researcher then presented a set of valuable findings from the research with some useful recommendations for students and scholars, especially those who study Arabic as a second language and those who study in the Department of Translation and Arabic Language Education: The importance of knowing the morphological derivation of names and how to deduce and memorize them in an easy and enjoyable way, knowing the names of professions and crafts that are alive and used in the Arab and Turkish cultures, and classifying these names according to their type (derivative, rigid, standard, majestic, ascribed to the yi-ratio and Turkish gi- suffix), and one of the most important research proposals when teaching, learning or translating the names of professions and crafts, it would be useful to give information related to the morphological structure of these names, i.e. the scales of these names, as knowing the morphological structure of the word will help in the correct understanding of its meaning and its effective use in oral and written expression.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Arabic Language
• Morphology
• Translation
• Profession
• Craft.

أسماء المِهن والحِرَف المستعملة (الحيّة) في اللغة العربية والتركية وتصنيفها صرفيًّا

Öz

يهدف البحث إلى دراسة أسماء أصحاب وأرباب المهن والحِرَف والوظائف والصناعات في المجتمين العربي والتركي، دراسة وصفيّة لغويّة صرفيّة معجميّة، فقد قام الباحث بجمع هذه الأسماء أوّلًا ثم قام بتصنيفها صرفيًّا. حيث سار الباحث في هذا البحث على المنهج الوصفيّ المعجميّ اللغويّ الذي يهدف إلى وصف المادة المرادة دراستها بواسطة جمع وتحليل الأسماء، وذِكر ترجمتها باللغة العربية والتركية، وذكر مرادفاتها وجموعها في اللغتين بشكل مفصّل وموثّق من مكان اقتباسها مع رقم الصفحة التي أُخذت منها، حيث بلغ عدد أسماء المهن والحِرَف 765 اسمًا تمّ التركيز على اختيار الأسماء الحيّة والمستعملة فقط في اللغتين، مع مراعاة ذِكر أمثلة لكل وزن صرفيّ مستعمل لهذه الأسماء هنا. فكان التصنيف الصرفي مقسّمًا إلى ثلاثة أقسام هي: القسم الأول: أسماء المهن والحرف المشتقّة، والتي هي على أوزان: اسم الفاعل، ومبالغة اسم الفاعل، واسم المفعول، والصفة المشبهة. والقسم الثاني: أسماء المهن والحرف الجامدة، المنسوبة إلى ياء النسبة (يّ)، واللاحقة التركية (جي). والقسم الثالث: أسماء المهن والحرف المشهورة سماعيًّا، وهي: عربية الأصل، وأجنبية الأصل. ثم قام الباحث بعرض مجموعة من النتائج القيّمة المرجوة من البحث مع بعض التوصيات المفيدة للطلبة والدارسين ولا سيما الذين يدرسون اللغة العربية كلغة ثانية والذين يدرسون في قسم الترجمة وتعليم اللغة العربية، ومن هذه النتائج والتوصيات: أهميّة معرفة الاشتقاق الصرفي في الأسماء وكيفية استنتاجها وحفظها بطريقة سهلة وممتعة، ومعرفة أسماء المهن والحرف الحيّة والمستعملة في الثقافتين العربية والتركية، وتصنيف هذه الأسماء حسب نوعها (المشتقة والجامدة والقياسية والسّماعية والمنسوبة إلى ياء النسبة واللاحقة التركية جي)، ومن أهم مقترحات البحث عند تدريس أو تعلّم أو ترجمة أسماء المهنة والحرف سيكون من المفيد إعطاء المعلومات المتعلقة بالبنية المورفولوجية (الصرفيّة) لهذه الأسماء، أي أوزان هذه الأسماء، حيث إنّ معرفة البنية الصرفيّة للكلمة سوف تساعد على الفهم الصحيح لمعناها واستخدامها بشكل فعّال في التعبير الشفهي والكتابي.

Anahtar Kelimeler

• تعليم اللغة العربية،
• علم الصرف،
• الترجمة
• المِهنة
• الحِرفة

Arapça ve Türkçede Kullanılan (Canlı) Meslek ve Zanaat İsimleri ve Yapıları Bakımından Sınıflandırmaları

Öz

Bu araştırmada Türk ve Arap toplumlarında işçi, zanaatkâr ve makam sahiplerine; mesleklere, zanaatlara, görev ve işlere verilen adları tespit etmek, onları morfoloji ve sözlük temelli dilsel ve betimsel yaklaşımla incelemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda meslek isimleri toplanmış ve yapı bakımından tasnife tabi tutulmuştur. İsimlerin toplanması, analiz edilmesi, Türkçe ve Arapçaya çevrilmesi yoluyla değerlendirmek istenilen dilsel malzeme bağlamında sözlük temelli dilsel ve betimsel bir metot izlenmiştir. Sözcükler çoğulları ve eş anlamlarıyla birlikte detaylı olarak açıklanmış, alıntılanan bilgilerin hangi kaynak ve hangi sayfada oldukları belirtilmiştir. Bu şekilde araştırmada her iki dilde de güncel ve yaşayan terimlerin seçilmesine odaklanılarak 765 meslek ve zanaat adı derlenmiştir. Ele alınan ifadelerin türeme biçimlerine değinilerek benzer morfolojik örneklerin, kalıpların hatırlatılmasına özen gösterilmiştir. Araştırma kapsamında sözcükler üç grupta incelenmiştir. 1) İsm-i Fail, Sıfat-ı Müşebbehe ve Mübalağa İsmi şeklinde türetilen meslek adları 2) Arapçada nispet ya’sı, Türkçede –ci ekiyle oluşturulan ve camid kelimelerden elde edilen meslek adları 3) Duyumla/semai olarak bilinen meslek adları: Arapça kökenli veya yabancı kökenli olarak iki kısımda değerlendirilmiştir. Bilimsel çalışma süreci sonunda ulaşılan tespitler, Türkiye’de Arapça öğretmenliği ve tercümanlık bölümlerinde okuyan öğrencilerin faydalanacağı umulan tavsiyeler Sonuç bölümünde sıralanmıştır. Bu bağlamda meslek adlarının bilinmesinde, oluşum sürecinin anlaşılmasında, kolay ve eğlenceli bir yöntemle ezberlenmesinde türeme biçiminin kavranmasının önemine temas edilmiştir. Arapça ve Türkçede güncel kullanımda olan meslek ve zanaat adları ortaya konmuş, isimlerin türlerine göre (müştak veya camid isimlerden üretilme, kıyasi ve semai olma, nispet ya’sı ve –ci ekiyle oluşturulma benzeri ölçütlere göre) sınıflandırıldığına dikkat çekilmiştir. Sonuç bölümünde sunulan tavsiyelerde meslek ve zanaat adlarının öğretilmesi ve çevrilmesi esnasında gözetilmesi istenen belirli meseleler ifade edilmiştir. Şiddetle tavsiye edilen ve önemli görülen hususlardan birinin morfolojik yapıyla ilgili bilgilerin, vezin ve kalıpların öğrencilere aktarılması olduğu açıklanmıştır. Morfolojik yapıya aşina olmanın terimlerin doğru anlaşılmasına, sözlü ve yazılı olarak aktif şekilde kullanılmasına yardımcı olduğundan hareketle böylesi bir bilgilendirmenin öğrencilere yararlı olacağı belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Arapça öğretimi
• morfoloji
• tercüme
• meslek
• zanaat

Kaynakça

1. İbn Manzūr, Ebu’l-Faḍl Cemālüddīn Muḥammed ibn Mukrim, (2011), Lisānü’l-‘Arab, Dār Ṣādir – ṭ7.
2. İşkur (2001). Türk meslekler sözlüğü. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türk İş Kurumu Genel Müdürlüğü. İşler, E. – Özay, İ. (2011). Türkçe – arapça kapsamlı sözlük. Facr.
3. el-İstrābādī, Riḍā ed-Dīn, (1982), Şerḥu Şāfiyeti ibnü’l-Ḥācib, Dār el-Kutub el-‘Ilmiyye.
4. el-İşbīlī, ibn ‘Aṣfūr, (1987), el-Mumti‘ fī’ṣ-Ṣarf, Dārü’l-Ma‘rifeh – ṭ1.
5. Bedevī, Aḥmed Zekī, (1989), Ḫasâʾisu’l-Mihen el-Esâsiyye- Vâcibatuhâ-Ehdâfuhâ-Uslûbu’l-Edaʾ
6. et-Temīmī, Yāsīn, (2012), Mefhūmü’l-Mihen ve’l-Ḥirafe fī’t-Terbiye er-Riyāḍiyye, Muḥāḍaratun nuşirat fī mevḳi‘ cāmi‘at Bābil el-Elektrūnī, Tāriḫu’n-Neşr: 23 Kānuni’l-Evvel.
7. Ḥicāzī, S̠ervet es-Seyyid, (1993), el-Ḥiraf el-Yedevīyye fī Mekke el-Mükerreme, Merkez Ebḥās̠ el-Ḥac.
8. el-Ḥamlavī, Aḥmed, (1999), Şeẕa el-ʿUrf fî Fenni’s-Ṣarf, Dārü’l-Fikr el-‘Arabī.

9. Ḥamīd, Ḳisṭās ‘Abdüssettār, (2014), Erbābü’l-Mihen ve’l-Ḥiraf fī’l-Müctema‘ el-Endelusī Ḫilāl ‘Aṣray el-İmāra ve’l-Ḫilāfe (H. 138-422 – M. 755-1030), Mulḥaḳ Ḫāṣ bi’l-‘Adedi’s-Sābi‘ ‘Aşar li-Mecelleti Dirāsāt Tāriḫiyye, Cāmi‘atü’l-Baṣra, Tāriḫu’n-Neşr: Kānunü’l-Evvel.
10. el-Ḥamīdāvī, Ṣabāḥ Ḫābiṭ ‘Azīz Sa‘īd, (2014), el-Aḥvālu’l-İctimā‘iyye ve’l-İḳtiṣādīyye li-A‘yāni’l-Endelus fī ‘Ahdey el-İmāra ve’l-Ḫilāfe (H. 138-422 / M. 755-1030), Dār Mektebeti ‘Adnān.
11. es-Sāmirrāī, Fāḍıl Ṣāliḥ, (2007), Me‘ānī’l-Ebniye fī’l-‘Arabiyye, Dār ‘Ammār – ṭ2.
12. Süleymān, Muḥammed Ṭālib es-Seyyid, (2011), Mu‘cemü Esmā’i’l-Mihen ve’l-Ḥiraf ve’l-Vaẓā’if (‘Arabī – İngilīzī), Dārü’l-Kitāb el-Cāmi‘ī.
13. Şeḥāde, Ḥasīb, (2010), Kelimātü’t-Türkīyyeti’l-Aṣl deḥīle fī’l-‘Arabiyye, Meḳāletün nuşirat fī Mevḳi‘ Dunyā el-Vaṭan el-Elektrūnī, Tāriḫu’n-Neşr: 19 Tişrīnü’l-Evvel https://pulpit.alwatanvoice.com
14. el-Şemsān, Ebū Evs İbrāhīm, (2004), Durūs fī ‘İlmi’ṣ-Ṣarf, Mektebetü’r-Rüşd – ṭ3.
15. Ṣalāḥ, Şa‘bān, (2005), Taṣrīfü’l-Esmā’ fī’l-Luġa el-‘Arabiyye, Dār Ġarīb li-ṭ-Ṭibā‘a ve’n-Neşr we’t-Tevzī‘.
16. eṭ-Ṭanṭāwī, Muḥammad, (1988), Taṣrīfü’l-Esmā’, el-Cāmi‘a el-İslāmiyye – ṭ6.
17. ‘Aḳl, Muḥammed, (2011), Levāḥiḳu’t-Turkīyye fī Lehcātunā el-Maḥkiyye, Meḳāletün nuşirat fī Mavḳi‘ Rābiṭat Udebā’ eş-Şām el-Elektrūnī, Tāriḫu’n-Neşr: 15 Tişrīnü’l-Evvel http://www.odabasham.net
18. ‘Umer, Aḥmed Muḫtār, (2008), Mu‘cemü’l-Luġati’l-‘Arabiyye, ‘Ālamü’l-Kutub.
19. el-Ġāmīdī, Muḥammed Rabī‘, (2009), Muḥāḍarāt fī ‘İlmi’ṣ-Ṣarf, Ḫavārizm el-‘İlmiyye.
20. el-Ḳāsimī, Muḥammed Sa‘īd, ve’l-Ḳāsimī, Cemālüddīn, (1988), Ḳāmūsu’ṣ-Ṣinā‘āt eş-Şāmiyye, Dār Ṭalās li’d-Dirāsāt ve’t-Terceme ve’n-Neşr.
21. Ḳabāve, Faḫruddīn, (1988), Taṣrīful-Esmā’ ve’l-Ef‘āl, Mektebetü’l-Ma‘ārif – ṭ2.
22. Kāḫīyā, Ṭāriḳ İsmā‘īl, (2012), Mu‘cemü’l-Mihen el-Ḳadīme ve’l-Ḥadīs̠e ḥattā Ebvābi’l-Ḳarn el-Ḥādī ve’l-‘Işrīn, Menşūrāt el-Mevḳi‘ el-Elektrūnī eş-Şaḫṣī li’l-Kīmiyā’ī el-‘Allāme Ṭāriḳ İsmā‘īl Kāḫīyā.
23. el-Maḥrūḳī, Mācid ibn Nāṣir ibn Ḫalfān, (2009), Aḫlāḳīyyātü’l-Mihen Mefhūmühā ve Ehemiyyetuhā, Menşūrāt Vizārati’l-Terbiye ve’t-Ta‘līm.
24. Mu‘cemü’l-Luġati’l-‘Arabiyye, (2004), el-Mu‘cemü’l-Vasīṭ, Mektebetü’ş-Şurūḳ ed-Devliyye.
25. Mu‘cemü’l-Mihen ve’l-Ḥiraf (İngilīzī – Feransī - ‘Arabī) Ḫaṣāiṣu’l-Mihen el-Esāsiyye – Vācibātuhā – Ehdāfuhā – Uslūbü’l-Edā’ – et-Taṣnīf el-Devlī li’l-Mihen, Dārü’l-Kitāb el-Miṣrī.
26. Muḥammed, Maḥmūd es-Sālim, (1993), Edebu’ṣ-Ṣunnā‘ ve Erbābü’l-Ḥiraf ḥattā el-Ḳarn el-‘Āşir el-Hicrī, Dārü’l-Fikr el-Mu‘āṣir.
27. Mutçalı, S. (2012). Arapça – türkçe sözlük. Dağarcık.
28. Mes‘ūd Cibrān (1992) er-Rā’id Mu‘cem Luġavī ‘Aṣrī Ruttibet Mufredātuhu vufḳan li-Ḥurūfihā el-Ūlā, Dārü’l-‘İlm li-l-Melāyīn – ṭ7.
29. Türk Dil Kurumu (2011). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu.
30. Ya‘ḳūb, Emīl Bedī‘, (2004), Mu‘cemü’l-Evzān eṣ-Ṣarfiyye