Melikü’ş-Şuarâ Bahâr’ın Farsça Divanında Türk İmgesi

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 61, 25 - 51, 29.12.2025

Saniye Simla Özçelik

Öz

Kaçar şahı Muzafferüddin Şah tarafından Melikü’ş-şuarâ lakabını alan ve çağdaş İran edebiyatında Meşrutiyet devri Fars şiirinin en önemli şairi olarak sayılan Muhammed Takî Bahâr İran’ın önemli gazeteci, ilim ve siyaset adamlarındandır. Daha ziyade kaside kalıbında ve Horâsânî üslubu ile şiirler yazan Bahar başlangıçta kasidelerinde din ve devlet adamlarını methetmiş eski şairlerin üslubunu izlemiştir. Meşrutiyet dönemi ve sonrasında ise ülkede yaşanan sosyal ve siyasal olaylara kayıtsız kalmayan şair bu konuları şiirlerine aksettirmiş; şiirleri bu dönemde içerik olarak değişerek sosyal ve siyasal bir nitelik kazanırken vatan ve özgürlük temaları ele aldığı başlıca konular olmuştur. Çalışma konumuzu teşkil eden Bahâr’ın divanı incelendiğinde şiirlerinde tarihî ve çağdaş Türk kimliğine dair imgelerin sıkça yer aldığı görülmektedir. Şairin Türk imgesini yalnızca tarihî bir figür olarak değil; aynı zamanda kültürel, siyasal ve edebî bağlamlarda çok yönlü biçimde ele alması dikkat çekicidir. Bu şiirler sadece bireysel bir şairin ideolojik dönüşümünü değil aynı zamanda İran edebiyatında modernleşme, ulus inşası ve ötekilik temsillerinin nasıl şekillendiğini de yansıtmaktadır. Türk imgesi Bahâr’ın kaleminde bazen aşkın mecazi bir tezahürü bazen tarihsel bir muhalif bazen de ulusal kimliğin yeniden tanımlanmasında kullanılan bir karşıtlık figürü olarak işlev kazanmıştır. Bu çalışmada, ilk baskısı 1956-1957 yılında yapılan ve 2 ciltten oluşan divanında yer alan ilgili seçme beyitler divanda yer aldığı sıraya göre ve ilgili başlıklar altında toplam 31 bölümde açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Melikü'ş- Şuarâ Bahâr , Türk , şiir , Kaçar , Divan

Turkish Image in Malekoshoara Bahar's Persian Divan

Öz

Mohammad Taqi Bahar who was nicknamed Malekoshoara Bahar by the Qajar Shah Muzaffar al-Din Shah and is regarded as the most important poet of Persian poetry of the Constitutionalist period in contemporary Iranian literature is one of the most important journalists, scholars and political figures of Iran. Bahar who wrote poems mostly in the form of qasida and in the Khorasani style initially followed the style of the old poets who praised religious and statesmen in their qasida. During and after the Constitutional Monarchy period the poet who was not indifferent to the social and political events in the country reflected these issues in his poems; while his poems changed in terms of content in this period and gained a social and political character the themes of homeland and freedom became the main subjects he dealt with. When Bahar’s divan which constitutes the subject of our study is analyzed it is seen that images of historical and contemporary Turkish identity frequently appear in his poems. It is noteworthy that the poet deals with the Turkish image not only as a historical figure but also in cultural, political and literary contexts in a multifaceted way. These poems reflect not only the ideological transformation of an individual poet but also how representations of modernization, nation-building and otherness are shaped in Iranian literature. In Bahar’s writing the Turkish image has sometimes functioned as a metaphorical manifestation of love sometimes as a historical opponent and sometimes as a figure of opposition used to redefine national identity. In this study the relevant selected couplets in his divan the first edition of which was published in 1956-1957 and consists of 2 volumes are tried to be explained in 31 chapters in the order in which they appear in the divan and under the relevant headings.

Anahtar Kelimeler

Malekoshoara Bahar , Turk , poetry , Qajar

Kaynakça

• Âryenpûr, Y. (1382). Ez Nimâ Tâ Rûzgâr-i Mâ. Tahran: İntişârât-ı Zevvâr.
• Bahâr, M. T. (1354). Divan-i Eş‘âr-i Muhammed Takî Bahâr “Melik’uş-Şu‘arâ”, (Cild-i Evvel). Tahran: Emîr-i Kebîr.
• Bahâr, M. T. (1336). Divan-i Eş‘âr-i Muhammed Takî Bahâr “Melik’uş-Şu‘arâ”, (Cild-i Dovvom). Tahran: Emîr-i Kebîr.
• Bilgin, O. (2022). “Kesrevî, Seyyid Ahmed”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (XXV, s. 311) Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Burkaî, S. B. (1372). Sohenverân- i Nâmî- yi Mu’âsır-ı Îrân, (Cild-i Dovvom). Tahran: Neşr-i Hurrem.
• Dihhudâ, A. E. (1377). Lugatnâme. Tahran: Müessese-i İntişârât ve Çap-Dânişgâh-i Tahran.
• Firdevsî (2009). Şahnâme. (Prof. N. Lugal, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Humâî, C. (1370). Melı̇ku’ş-şu‘arâ Bahâr. Tahran: İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran.
• İshâk, M. (1363). Sohenverân-i Nâmî- yi Îrân Der Târîh- i Mu’âsır. Tahran: İntişârât-ı Sirus.
• İsti‘lâmî, M. (1351). Berresî-yi Edebîyyat-ı Îmrûz. Tahran: İntişârât-ı Zevvâr.
• İşimtekin, S. (2012). Muhammed Takı̂ Bahâr’ın (Melı̇ku’ş-şu‘arâ) Dı̇vanının İçerı̇k Açısından İncelenmesı̇. (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Kanar, M. (1999). Çağdaş İran Edebiyatının Doğuşu ve Gelişmesi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Nîkûhimmet, A. (1361). Zindegânî ve Âsâr-ı Bahâr. Tahran: Abad.
• Nuhoğlu, G. (2019). “Melikü’ş-Şuarâ Bahâr ve Osmanlı Meşrutiyeti Hakkındaki Bir Şiiri” Şarkiyat Mecmuası- Journal of Oriental Studies. (35, s. 23-41) İstanbul.
• Yahakkî, M. C. (1375). Çun Sebû- yi Teşne- Edebiyyât- i Mu’âsır- i Fârsî. Tahran: Cami.
• Zerrînkûb, Abdulhuseyn (1347). Bâ Kârvân-i Hülle. Tahran: İntişârât-ı Câvidân.