Yabancı Dil Olarak Arapçada Eşdizimlerin Öğretimi: Yapay Zekâ Destekli Bir Yaklaşım

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 61, 143 - 168, 29.12.2025

Mahmut Mansur , Meryem Melike Arslan

Öz

Bu çalışma, Arapçada eşdizimsel yapıların yabancı dil öğrenimi ve öğretimi açısından önemini detaylı bir şekilde ele almaktadır. Eşdizimler, belirli kelimelerin sıklıkla bir arada kullanılmasıyla oluşan dilbilimsel yapılardır ve doğal dil kullanımını destekleyerek anlama, akıcılık ve iletişim becerilerini geliştirmede kritik bir rol oynamaktadır. Yabancı dil öğrenen bireylerin, kelimeleri doğru bağlamda ve doğal akışına uygun şekilde kullanabilmeleri, etkili bir iletişim kurmalarını sağlamaktadır. Bu nedenle, yabancı dil öğretiminde eşdizimlerin bilinçli bir şekilde öğretilmesi, öğrencilerin anadili konuşurlarına daha yakın bir dil yeterliliği kazanmasına katkı sunmaktadır. Çalışmada, eşdizimler bağımlı, serbest ve sınırlı olmak üzere üç temel kategoriye ayrılmış ve her bir tür için Arapçadan çeşitli örnekler sunulmuştur. Bağımlı eşdizimler belirli kelimelerin sıkı bir şekilde bir arada kullanılmasını gerektirirken, serbest eşdizimler daha esnek yapılar sunmaktadır. Sınırlı eşdizimler ise belirli bağlamlarla ilişkili kelime gruplarından oluşmaktadır. Bu farklı türlerin öğretim sürecinde nasıl ele alınabileceği detaylandırılmıştır. Ayrıca, modern dil öğretiminde yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımına vurgu yapılmış, özellikle ChatGPT gibi yapay zekâ araçlarının Arapça eşdizimlerin öğretiminde nasıl etkili bir şekilde kullanılabileceği tartışılmıştır. Bu bağlamda, Katar merkezli Aljazeera Learning platformundaki metinler doküman analizi yöntemiyle incelenmiş, yaygın kullanılan Arapça eşdizimler belirlenmiş ve elde edilen veriler ışığında yaratıcı öğretim etkinlikleri tasarlanmıştır. Çalışma, öğretmenlerin eşdizimleri daha verimli kullanmalarına yönelik öneriler sunarak, yapay zekâ destekli yaklaşımların yabancı dil eğitimindeki önemini vurgulamaktadır. Buna bağlı olarak, yapay zekâ tabanlı araçların eşdizim öğretimine entegre edilmesi, öğretmenlerin bu konuda hizmet içi eğitimlerle desteklenmesi ve yapay zekâ ile eşdizim öğretiminin öğrenciler için faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Arapça öğretimi , Eşdizim , Yabancı dil öğretimi , yapay zekâ.

Teaching Collocation in the Arabic as a Foreign Language: An Artificial Intelligence-Supported Approach

Öz

This study examines in detail the significance of collocational structures in Arabic for foreign language learning and teaching. Collocations, formed by the frequent co-occurrence of specific words, are linguistic structures that play a critical role in supporting natural language use, enhancing comprehension, fluency, and communication skills. The ability of foreign language learners to use words appropriately within context and in a natural flow enables them to communicate more effectively. Therefore, the conscious teaching of collocations in foreign language instruction contributes to learners attaining a proficiency level closer to that of native speakers. In the study, collocations are categorized into three main types: bound, free, and restricted, with various examples presented from Arabic. Bound collocations require specific words to be used together in a fixed manner, while free collocations allow more flexibility. Restricted collocations, on the other hand, consist of word groups associated with particular contexts. The study elaborates on how these different types can be addressed in the teaching process. Furthermore, the use of AI-supported technologies in modern language teaching has been highlighted, with a particular focus on how AI tools such as ChatGPT can be effectively utilized in teaching Arabic collocations. In this regard, texts from the Qatar-based Aljazeera Learning platform were analyzed through document analysis, common Arabic collocations were identified, and creative teaching activities were designed based on these findings. The study emphasizes the importance of AI-supported approaches in foreign language education by offering suggestions to help teachers make more efficient use of collocations. Accordingly, it is suggested that AI-based tools be integrated into collocation teaching, that teachers be supported through in-service training on this matter, and that AI-assisted collocation instruction may prove beneficial for learners.

Anahtar Kelimeler

Arabic language teaching , collocation , Artificial intelligence , Foreign language teaching.

Kaynakça

• Aksan, D. (1999). Anlambilim. Ankara: Engin Yayınevi.
• Altuwairesh, N. S. (2016). Teaching collocations in EFL classroom. Arab World English Journal, 7(4), 13.-20.
• Arslan, C, Ş. (2019). Arap basınında eşdizimsel ifadeler. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], Kırıkkale.
• Azimov, İ. (2020). Kırgızca ve Arapça eşdizimsel ifadelerin eşdizimli sözlük bağlamında incelenmesi. Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi, 2(2), 161-174.
• Balı, E., & Yıldız, M. (2020). Arapça fiil+isim birlikteliğindeki eşdizimlerde fiilin Türkçeye aktarımında farklı anlamlar kazanması üzerine bir değerlendirme. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 681-689.
• Burston, J., & Athanasiou, A. (2020). Twenty-five years of MALL experimental implementation studies: What do we really know about it? In A. Andujar (Ed.), Recent tools for computer- and mobile-assisted foreign language learning (pp. 35-59). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1- 7998-1097-1.ch002
• Firth, J. R. (1951). Modes of meaning. In F. R. Palmer (Ed.), Papers in linguistics 1934-1951 (pp. 190-215). London: Oxford University Press.
• Firth, J. R. (1957). A synopsis of linguistic theory 1930-55. In F. R. Palmer (Ed.), Selected papers of J. R. Firth (pp. 168-205). London: Longmans.
• Firth, J. R. (1968). A synopsis of linguistic theory, 1930-55. In F. R. Palmer (Ed.), Selected papers of J. R. Firth (1952-59) (pp. 168-205). London: Longmans.
• Güngenci, M. M. (2024). Arapça öğretiminde yapay zekânın etkin kullanımına yönelik uygulama örnekleri ve öneriler. M. Özcan & G. Dağbaşı (Edt.), Arapça öğretiminde yenileşme (ss. 323-344). Fecr Yayınları.
• Kennedy, G. (2003). Amplifier Collocations in the British National Corpus: Implications for English Language Teaching. TESOL Quarterly, 37(3), 467–487. https://doi.org/10.2307/3588400
• Kurt, M. (2016). Arapça yazılı basında yer alan spor metinlerindeki eşdizimsel ifadelerin sınıflandırılması. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], Ankara.
• Lewis, M. (2002).Implementing the lexical approach: putting theory into practice. Boston:Thomson Learning Inc.
• McCarthy, M., & O’Dell, F. (2008). English Collocations in Use. Cambridge: Cambridge University Press.
• Moon, R. (1997). Vocabulary connections: Multi-word items in English. In N. Schmitt & M. McCarthy (Eds.), Vocabulary:Description, acquisition, and pedagogy (pp. 40–63). Cambridge: Cambridge University Press.
• Nation, I. S. P. (2001). Learning vocabulary in another language. Cambridge: Cambridge University Press.
• Nesselhauf, N. (2005). Collocations in a learner corpus. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
• Schmitt, N. (2000). Vocabulary in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press.
• Sinclair, J. (1991). Corpus, Concordance, Collocation. Oxford University Press.
• Suçin, M. H., (2013). Öteki Dilde Var Olmak Arapça Çeviride Eşdeğerlik.İstanbul: Say Yayınları.
• Vardar, B. (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual.
• Wach, E. (2013). Learning about qualitative document analysis.
• https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/handle/20.5 00.12413/2989/PP%20InBrief%2013%20QDA%20FINAL 2.pdf?sequence=4.