Arapça Mütercim-Tercümanlık Bölümlerinde Müfredat Analizi ve Akademik Çeviri Eğitimi Perspektifi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki Arapça Mütercim-Tercümanlık bölümlerinin müfredatlarını akademik çeviri eğitimi perspektifinden incelemektedir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmış, 2010–2011 akademik yılından 2024–2025 yılına kadar aktif öğrenci kabul eden 13 üniversitenin ders programları değerlendirilmiştir. Veriler, üniversitelerin resmi bilgi paketleri, ÖSYM Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu ile YÖK Atlas aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmanın odağını, çeviri eğitiminin omurgasını oluşturan Çeviriye Giriş, Çeviri Kuramları ve Çeviri Eleştirisi derslerinin müfredattaki varlığı, zorunluluk/seçimlilik statüleri ve AKTS dağılımlarındaki farklılıklar oluşturmaktadır. Bulgular, bu üç temel dersin tüm bölümlerde aynı ölçüde yer almadığını ortaya koymuştur. İncelenen programların yalnızca bir kısmında bu derslerin tümüne yer verilirken, diğerlerinde derslerden yalnızca bir veya ikisinin farklı statülerde (zorunlu/seçmeli) programa dahil edildiği görülmüştür. Ayrıca derslerin AKTS değerlerinde 2 ile 5 arasında değişen, iki dönem okutulduğunda ise toplamda 10 AKTS’ye ulaşabilen farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu çeşitlilik, öğrencilerin iş yükü ve kazanımlarında farklılıklar doğurabilmekte ve programlar arası standartlaşma eksikliğini gözler önüne sermektedir. Dolayısıyla mevcut tablo, Arapça Mütercim-Tercümanlık bölümlerinde ortak bir müfredat standardının henüz tam olarak oluşmadığını ve mezun profillerinde kuramsal bilgi ile eleştirel yaklaşım düzeyinde farklılıklar ortaya çıkmasına zemin hazırladığını göstermektedir. Çalışmada ayrıca uzmanlık alan çevirileri, yazın çevirisi, sözlü çeviri ve çeviri teknolojileri derslerinin de programlarda yer aldığı, ancak bu derslerin konumlandırılış biçiminin üniversiteler arasında farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Çeviri Teknolojileri dersi, bazı üniversitelerde zorunlu tutulurken, bazı üniversitelerde yalnızca seçmeli olarak yer almakta; belirli bir kısmında ise tamamen müfredat dışında bırakılmaktadır. Bu veri, mezunlar arasında teknolojik yeterlilik bakımından farklılıkların oluşma ihtimaline işaret etmektedir. Bununla birlikte araştırmanın bulguları, profesyonel çeviri eğitimi açısından kritik görülen Çeviriye Giriş, Çeviri Kuramları ve Çeviri Eleştirisi derslerinin tüm Arapça Mütercim-Tercümanlık programlarında yer almasının, programlar arası uyumun sağlanması ve müfredat standardizasyonunun güçlendirilmesi açısından önemli bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arapça mütercim-tercümanlık
• Akademik çeviri eğitimi
• Müfredat
• Standardizasyon.

Curriculum Analysis and Academic Translation Education Perspective in Arabic Translation and Interpretation Departments

Öz

This study examines the curricula of Arabic Translation and Interpreting departments in Turkey from the perspective of academic translation education. Document analysis, a qualitative research design, was employed in the study, and the curriculum of 13 universities that actively accepted students from the 2010–2011 academic year to 2024–2025 was evaluated. Data were obtained through the universities' official information packages, the ÖSYM Higher Education Programs and Quotas Guide, and the YÖK Atlas. The focus of the study is on the presence of Introduction to Translation, Translation Theories, and Translation Criticism, which form the backbone of translation education, in the curriculum, their mandatory/elective status, and differences in ECTS distribution. The findings revealed that these three core courses are not equally present in all departments. Only some of the examined programs include all of these courses, while in others, only one or two of these courses are included in the program with varying statuses (mandatory/elective). Additionally, it was determined that there are differences in the ECTS credits of the courses, ranging from 2 to 5, and reaching a total of 10 ECTS when taught over two semesters. This diversity can lead to differences in student workload and achievements, highlighting a lack of standardization across programs. Therefore, the current situation suggests that a common curriculum standard has not yet been fully established in Arabic Translation and Interpreting departments, paving the way for differences in the level of theoretical knowledge and critical approaches among graduate profiles. The study also determined that specialized translation, literary translation, interpreting, and Translation Technologies courses are included in the programs, but the placement of these courses varies across universities. While the translation technologies course is mandatory in some universities, it is only an elective in others, and is completely excluded from the curriculum in some. This data points to the possibility of differences in technological proficiency among graduates. However, the study's findings reveal that the inclusion of courses such as Introduction to Translation, Translation Theories, and Translation Criticism—considered critical for professional translation training—in all Arabic Translation and Interpreting programs is a crucial requirement for ensuring inter-program consistency and strengthening curriculum standardization.

Anahtar Kelimeler

• Arabic translation and interpreting
• Academic translation education
• Curriculum
• Standardization.

Kaynakça

1. Akalın, R; Gündoğdu, M. (2010). “Akademik Çeviri Eğitiminin Temel İlkeleri Üzerine Düşünceler: Uygulanan Ders İzlenceleri Bağlamında Hedefler ve Beklentiler” Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6/1, 79-93.
2. Aksan, D. (2009). Her Yönüyle Dil-Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Arslan, H. B. (2025). Türkiye’de Arapça Çeviri Eğitiminin Dönüşümü: Tarihsel Süreç, Paradigma Kayması ve Müfredat Analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kırıkkale.
4. Atasoy, O. (1997). ‘Sözlü Çeviri Eğitiminin Üniversite Sonrasına Aktarımı’ Türkiye’de Çeviri Eğitimi Nereden Nereye. ed. Turgay Kurultay, İlknur Birkandan. İstanbul: Sel Yayıncılık.
5. Durmuş, İ. (2018). Çeviri Sanatının Esasları. İstanbul: Akdem Yayınları
6. Erten, A. (1997). ‘Çeviri Eğitiminde Tıp Terminolojisi ve Tıp Metinleri Çevirisi’ Türkiye’de Çeviri Eğitimi Nereden Nereye. ed. Turgay Kurultay, İlknur Birkandan. İstanbul: Sel Yayıncılık.
7. Eruz, S. (1997). ‘Çeviri Eğitiminde Uzmanlık Çevirisi Olarak Hukuk Alanı’ Türkiye’de Çeviri Eğitimi Nereden Nereye. ed. Turgay Kurultay, İlknur Birkandan. İstanbul: Sel Yayıncılık.
8. Göktürk, A. (1994). Çeviri: Dillerin Dili. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

9. el-Shiyab, S. (2006). The Importance of Teaching Translation Theory. Babel, 42, 166–173.
10. Kornacki, M. (2018). Computer-Assisted Translation (CAT) Tools in The Translator Training Process. Frankfurt am Main: Peter Lang.
11. Sönmez, S. (1997). ‘Çeviribilimin Yabancı Dil Öğretiminde Yeri ve Önemi’ Türkiye’de Çeviri Eğitimi Nereden Nereye. ed. Turgay Kurultay, İlknur Birkandan. İstanbul: Sel Yayıncılık.
12. Suçin, M. H. (2015). Türkiye’de Arapça Çeviri Eğitimi ve Arapça Edebî Çeviri Atölyeleri. Ankara: Proje ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü.
13. Suçin, M. H. (2025). Şiir Çevirisinde Stratejik Seçimler ve “Şiiriyet”: Shakespeare ve İmru’ul-Kays Çevirilerinin Değerlendirilmesi. Istanbul Journal of Arabic Studies (ISTANBULJAS), 8, 95–136.
14. Şevik, N; Gündoğdu M. (2018). Çeviri Eğitiminde Çevirmen Adayı Öğrencilerin Edinmesi Gereken Temel Becerilere Bir Üst Bakış, Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi.
15. Tahir, Ş. (1997). ‘Çeviri Eleştirisi Eğitiminde İki Kavram: “Yanlış” ve Varsayımsal Kurgu’ Türkiye’de Çeviri Eğitimi Nereden Nereye. ed. Turgay Kurultay, İlknur Birkandan. İstanbul: Sel Yayıncılık.
16. Volz, M. (2014). Çeviri Eğitiminde Uzmanlaşma Gereksinimi: Türkiye Uygulamasındaki Yetersizlikler ve Çözüm Önerileri. Marmara Türkiye-Almanya Araştırmaları Dergisi 3, 51-72.