Dijital bağımlılıkta fark yaratan unsurlar: Ortaokul düzeyi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinde fark yaratan değişkenleri aile, akademik, sosyo-kültürel etkinlikler ve teknoloji bağlamında incelemektir. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’nin bir ilindeki farklı okullarda öğrenim gören 292 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, ‘Kişisel Bilgi Formu’ ve ‘Çocuklar İçin Dijital Bağımlılık Ölçeği’ aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde Jamovi 2.3.24 ve R yazılımları kullanılmıştır. Grup puanlarının karşılaştırılmasında bağımsız örneklemler t-testi ve ANOVA tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları; aile bağlamında, ebeveynleriyle daha az vakit geçiren öğrencilerin, daha fazla vakit geçirenlere kıyasla daha yüksek dijital bağımlılık düzeyleri sergilediğini ortaya koymuştur. Akademik bağlamda, genel ortaokullara devam eden öğrencilerin imam hatip ortaokullarına devam edenlere göre; sekizinci sınıf öğrencilerinin ise beşinci, altıncı ve yedinci sınıflardaki öğrencilere göre daha yüksek dijital bağımlılık düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Sosyo-kültürel bağlamda, sanatsal faaliyetlerde bulunmayan öğrencilerin, bu faaliyetlere katılanlara göre daha yüksek düzeyde dijital bağımlılık gösterdiği görülmüştür. Teknoloji bağlamında ise daha fazla dijital cihaz kullanan, günlük ekran süresi daha uzun olan, telefon ve bilgi teknolojileri (BT) araçlarını tercih eden öğrencilerin, daha az kullanım gerçekleştiren akranlarına oranla daha yüksek dijital bağımlılık düzeylerine sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital bağımlılık
• Ortaokul öğrencileri
• Aile
• Sosyo-kültürel faaliyetler
• Teknoloji kullanımı
• akademik

Variables differentiating digital addiction: Middle school level

Öz

This research investigates the variables that differentiating digital addiction levels among middle school students (MSSs) in relation to family, academics, socio-cultural activities, and technology use. The research utilized a survey design as a quantitative research method. The study sample included 292 MSSs from different schools in a province of Türkiye. Data were collected through a Personal Information Form and the Digital Addiction Scale for Children. The data were analyzed using Jamovi 2.3.24 and R software. Group differences were examined using the independent samples t-test and ANOVA. The findings revealed that, within the family context, students who spent less time with their parents exhibited higher digital addiction levels than those who spent more time with them. In the academic context, students attending general middle schools had higher digital addiction levels than those attending religious middle schools, and eighth-grade students had higher levels than fifth-, sixth-, and seventh-grade students. Within the socio-cultural context, students who did not engage in artistic activities showed higher levels of digital addiction compared to those who participated. In the technological context, students who used more digital devices, had longer daily screen time, and frequently used phones and information technology (IT) tools exhibited higher levels of digital addiction than their peers with less usage.

Anahtar Kelimeler

• Digital addiction
• Middle school students
• Family
• Socio-cultural activities
• Technology use
• academic

Kaynakça

1. Acar Erdol, T. (2025). Dijital dünyada baba katılımı [Father's participation in the digital world]. In T. Acar Erdol & M. F. Güloğlu (Eds.), Zor zamanlarda baba olmak: Kuramsal ve uygulamalı boyutlarıyla baba katılımı eğitim programı [Being a father in difficult times: A father involvement training program with its theoretical and applied dimensions] (p.175-222). Vizetek Yayıncılık.
2. Akman, E. (2023, June). 9-17 yaş aralığındaki çocukların dijital oyun bağımlılığının incelenmesi. X International Eurasian Educational Research Congress (p.69), Ankara, Türkiye. https://www.researchgate.net/publication/385312177_9-17_yas_araligindaki_cocuklarin_dijital_oyun_bagimliliginin_incelenmesi
3. Anderson, E. L., Steen, E. & Stavropoulos, V. (2017). Internet use and problematic internet use: a systematic review of longitudinal research trends in adolescence and emergent adulthood. International Journal of Adolescence and Youth, 22(4), 430-454. https://doi.org/10.1080/02673843.2016.1227716
4. Andreassen, C. S., Billieux, J., Griffiths, M. D., Kuss, D. J., Demetrovics, Z., Mazzoni, E., & Pallesen, S. (2016). The relationship between addictive use of social media and video games and symptoms of psychiatric disorders: A large-scale cross-sectional study. Psychology of Addictive Behaviors, 31(3), 252–262. https://doi.org/10.1037/adb0000160
5. Barakat, A. M. M., Mahmoud, B. A. A., & Elneklawi, S. A. A. (2025). Parent-child relationship and child social competence: The chain mediating effect of parents' awareness of digital parenting and child digital game addiction. Human Behavior and Emerging Technologies, 5563290. https://doi.org/10.1155/hbe2/5563290
6. Bostancıoğlu, B., & Kahraman, M. E. (2017). Art therapy method and techniques health–Effects on improvement power. Journal of Beykoz Academy, 5(2), 150-162. https://doi.org/10.14514/BYK.m.21478082.2017.5/2.150-162
7. Caplan, S. E. (2005). A social skill account of problematic Internet use. Journal of Communication, 55(4), 721–736. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2005.tb03019.x
8. Cha, S.-S., & Seo, B.-K. (2018). Smartphone use and smartphone addiction in middle school students in Korea: Prevalence, social networking service, and game use. Health Psychology Open, 5(1), 1-15. https://doi.org/10.1177/2055102918755046

9. Chemnad, K., Alshakhsi, S., Al-Harahsheh, S., Abdelmoneium, A. O., Al-Khalaf, M. S., Baghdady, A., & Ali, R. (2023). Is it contagious? Does parents’ Internet addiction impact their adolescents’ Internet addiction? Social Science Computer Review, 41(5), 1691–1711. https://doi.org/10.1177/08944393221117408
10. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2002). Research methods in education. Routledge.
11. Cruz, F. A. D., Scatena, A., Andrade, A. L. M., & De Micheli, D. (2018). Evaluation of Internet addiction and the quality of life of Brazilian adolescents from public and private schools. Estudos de Psicologia (Campinas), 35(2), 193–204. https://doi.org/10.1590/1982-02752018000200008
12. Curran, P. G. (2016). Methods for the detection of carelessly invalid responses in survey data. Journal of Experimental Social Psychology, 66, 4–19. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2015.07.006
13. Çan, G., Günüç, S., Topbaş, M., Beyhun, N. E., Şahin, K., & Parlak Somuncu, B. (2021). The examining of internet addiction and its related factors in children aged 6-18 years. Sakarya Tıp Dergisi, 11(2), 420-433. https://doi.org/10.31832/smj.835621
14. Çelik, E., & Çelik, O. T. (2023). Çocuklarda dijital bağımlılığın öncülleri ve ardılları: Bir metasentez çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 52(239), 1913-1944. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1156463
15. Çokkeser, Ş. P. (2023). Adölesanlarda dijital bağımlılık, obezite, kronotip ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi [Unpublished master’s thesis]. Başkent University.
16. Dalal, D. K., & Hakel, M. D. (2016). Experimental comparisons of methods for reducing deliberate distortions to self-report measures of sensitive constructs. Organizational Research Methods, 19(3), 475–505. https://doi.org/10.1177/1094428116639131
17. Daoud, O., Bou Abdo, J., & Demerjian, J. (2021). Implications of smartphone addiction on university students in urban, suburban and rural areas. International Journal of Education Economics and Development, 12(1), 17–26. https://doi.org/10.1504/IJEED.2021.111653
18. Dogra, N., & Sharma, S. (2024). Smartphone use and its addiction among Jammu adolescents. Indian Journal of Community Health, 36(4), 578–582. https://doi.org/10.47203/IJCH.2024.v36i04.012
19. Ektiricioğlu, C., Arslantaş, H., & Yüksel, R. (2020). Ergenlerde çağın hastalığı: Teknoloji bağımlılığı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 29(1), 51-64. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aktd/issue/50108/498947
20. Eren, H. K., & Örsal, Ö. (2018). Computer game addiction and loneliness in children. Iranian Journal of Public Health, 47(10), 1504-1510. https://ijph.tums.ac.ir/index.php/ijph/article/view/14912/6158
21. Ferreira-Valente, A., Costa, P., Elorduy, M., Virumbrales, M., Costa, M. J., & Palés, J. (2016). Psychometric properties of the Spanish version of the Jefferson Scale of Empathy: making sense of the total score through a second order confirmatory factor analysis. BMC Medical Education, 16(1), 242. https://doi.org/10.1186/s12909-016-0763-5
22. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage Publications.
23. Fişekçioğlu, İ. B., & Denktaş, M. (2024). Spor yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin incelenmesi. In S. Uluç (Ed.), Spor bilimleri alanında akademik araştırma ve değerlendirmeler III (pp. 53–61). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub453.c1937
24. George, D., & Mallery, P. (2016). IBM SPSS statistics 23 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
25. Gökbulut, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin akran zorbalığı ve dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişki. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(1), 89-100. https://dergipark.org.tr/en/pub/kebd/issue/67224/1049174
26. Gökçearslan, Ş., & Durakoğlu, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(14), 419-435. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/786778
27. Göldağ, B. (2018). Lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılık düzeylerinin demografik özelliklerine göre incelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 1287-1315. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/40566/495673#article_cite
28. Gözcü,-Yavaş, C. Ö. (2012). Orta ve geç ergenlik dönemindeki ergenlerde tutum ve davranış farklılıkları. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 113-138. https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000048
29. Gürarslan Baş, N., & Karatay, G. (2020). Effects of technology usage on the addictive behaviors of secondary school students. Perspectives in Psychiatric Care, 56(4), 871-877. https://doi.org/10.1111/ppc.12504
30. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
31. Güvendi, B., Tekkurşun Demir, G., & Keskin, B. (2019). Ortaokul öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı ve saldırganlık. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 1194-1217. https://doi.org/10.26466/opus.547092
32. Han, Y., Qiu, J., Shi, C., Huang, S., Huang, H., Wang, X., Zhu, S., Lu, D., Lu, P., & Zeng, F. (2025). Factors associated with digital addiction: Umbrella review. JMIR Mental Health, 12, e66950. https://doi.org/10.2196/66950
33. Hatuka, T., Zur, H., & Mendoza, J. A. (2021). The urban digital lifestyle: An analytical framework for placing digital practices in a spatial context and for developing applicable policy. Cities, 111, 102978. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102978
34. Hawi, N. S., Samaha M., & Griffiths, M. D. (2019). The digital addiction scale for children: Development and validation. Cyberpsychology Behavior, and Social Networking, 22(12), 771-778. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.013
35. Hocaoğlu, N., & Baysal, E. A. (2019). Nicel araştırma modelleri–desenleri. In G. Ocak (Ed.), Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (pp. 66–123). Pegem Akademi.
36. Hong, E., & Ryu, J. (2022). Effects of practical hobbies on children’s device usage and media addiction in Korea. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 32(6), 812-818. https://doi.org/10.1080/10911359.2021.1968557
37. Junco, R. (2012). The relationship between frequency of Facebook use, participation in Facebook activities, and student engagement. Computers & Education, 58(1), 162-171.
38. Kaçmaz, C. (2022). Dijital bağımlılık eğilimi olan ortaokul öğrencilerinin profilinin çıkarılması [Unpublished doctoral dissertation]. İnönü Üniversitesi.
39. Kaçmaz, C., Cumurcu, B., & Çelik, O. T. (2023). Çocuklar için dijital bağımlılık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Güvenirlik ve geçerlilik analizi. Bağımlılık Dergisi, 24(4), 495-506. https://doi.org/10.51982/bagimli.1261063
40. Kaman, Ş., & Bulut, A. (2024). The relationship between students' digital game addiction and their attitudes and habits towards reading. Kastamonu Education Journal, 32(3), 498–505. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1525396
41. Karaca, S., Karakoc, A., Gurkan, O. C., Onan, N., & Barlas, G. U. (2020). Investigation of the online game addiction level, sociodemographic characteristics and social anxiety as risk factors for online game addiction in middle school students. Community Mental Health Journal, 56, 830–838. https://doi.org/10.1007/s10597-019-00544-z
42. Karacic, S., & Oreskovic, S. (2017). Internet addiction through the phase of adolescence: A questionnaire study. JMIR Mental Health, 4(2), e11. https://doi.org/10.2196/mental.5537
43. Kardefelt-Winther, D. (2017). Conceptualizing Internet use disorders: Addiction or coping process? Clinical Psychology Review, 60, 90-98. https://doi.org/10.1111/pcn.12413
44. Kim, H. J., Min, J. Y., Min, K. B., Lee, T. J., & Yoo, S. (2018). Relationship among family environment, self-control, friendship quality, and adolescents’ smartphone addiction in South Korea: Findings from nationwide data. PLOS ONE, 13(2), e0190896. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0190896
45. Kirschner, P. A., & De Bruyckere, P. (2017). The myths of the digital native and the multitasker. Teaching and Teacher Education, 67, 135-142. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.06.001
46. Kishan, D., Muraleedharan, D., & Vijayvergia, B. (2025). Internet addiction and its effects on psychological wellbeing among adolescents in the urban health and rural health training centre, Jaipur, Rajasthan, India. International Journal of Community Medicine and Public Health, 12(4), 1823–1828. https://doi.org/10.18203/2394-6040.ijcmph20250932
47. Kurt, A. A., Dogan, E., Erdogmus, Y. K., & Emiroglu, B. G. (2018). Examining computer gaming addiction in terms of different variables. World Journal on Educational Technology: Current Issues, 10(1), 29-40. https://un-pub.eu/ojs/index.php/wjet/article/view/3328
48. Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28304359/
49. Li, C. H. (2016). Confirmatory factor analysis with ordinal data: Comparing robust maximum likelihood and diagonally weighted least squares. Behavior Research Methods, 48(3), 936-949. https://doi.org/10.3758/s13428-015-0619-7
50. Livingstone, S., & Helsper, E. J. (2007). Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New Media & Society, 9(4), 671-696. https://www.researchgate.net/publication/30522837_Gradations_in_digital_inclusion_children_young_people_and_the_digital_divide
51. Modiri, İ. G. (2012). Resim-iş ve müzik öğretmeni adaylarının internet bağımlılık düzeylerinin belirlenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 26-35. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejedus/issue/15939/167592
52. Naher, L., Hossain, M. A., & Ahmed, O. (2020). Loneliness, number of Facebook friends, and Facebook addiction among university students. The Chittagong University Journal of Biological Sciences, 10(1&2), 139-148. https://doi.org/10.3329/cujbs.v10i1.74249
53. Ogata, Y., Matsumoto, T., Suzuki, Y., Nishigori, T., Goto, A., Sato, A., ... & Hashimoto, K. (2025). Association between the duration of mothers’ digital media use while with their children and two-year-old children’s development from the Japan Environment and Children’s Study. Scientific Reports, 15(1), 10137. https://doi.org/10.1038/s41598-025-87430-9
54. Qian, H., Wang, C., & Li, H. (2024). Parental risk factors and moderators of prolonged digital use in preschoolers: A meta-analysis. Education and Information Technologies, 29(12), 17601–17619. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12558-6
55. Ólafsson, K., Green, L., & Staksrud, E. (2018). Is big brother more at risk than little sister? The sibling factor in online risk and opportunity. New Media & Society, 20(4), 1360–1379. https://doi.org/10.1177/1461444817691531
56. Paş, B. (2023). Ergenlerin dijital bağımlılık düzeyleri ile özsaygıları ve etkileşim kaygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Unpublished master’s thesis]. İnönü University.
57. Paş, B., & Çelik, O. T. (2024). 12-18 yaş arasındaki çocukların dijital bağımlılıkları ile benlik saygıları ve etkileşim kaygıları arasındaki ilişki. Anatolian Journal of Health Research, 5(1), 65-72. https://doi.org/10.61534/anatoljhr.1430378
58. Pekel, F. (2019). Ortaokul öğrencilerinde görülen internet bağımlılığı ile algılanan anne baba tutumu ve iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Unpublished master’s thesis]. Çukurova University.
59. Santrock, J. W. (2020). Ergenlik, D. M. Siyez (Trans. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
60. Schulz van Endert, T. (2021). Addictive use of digital devices in young children: Associations with delay discounting, self-control and academic performance. PLOS ONE, 16(6), e0253058. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0253058
61. Sharpe, B. M., Rose, L., Ghosh, A., Phillips, N. L., Lynam, D. R., & Miller, J. D. (2025). Comparison of self-report data validity in undergraduate samples using remote versus in-person administration methods. Psychological Assessment, 37(5), 227–236. https://doi.org/10.1037/pas0001377
62. Şimşek, A. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (s. 92). Anadolu Üniversitesi Yayınları. https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/ARY101U/ebook/ARY101U-12V1S1-8-0-1-SV1-ebook.pdf
63. Şimşek, Ö., & Yılmaz, M. (2020). A systematic review of methods and findings in digital game addiction studies conducted in Turkey. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 7(1), 143-163. https://doi.org/10.15805/addicta.2019.7.1.0043
64. Trumello, C., Babore, A., Candelori, C., Morelli, M., & Bianchi, D. (2018). Relationship with parents, emotion regulation, and callous‐unemotional traits in adolescents’ internet addiction. BioMed Research International, 2018(1), 7914261. https://doi.org/10.1155/2018/7914261
65. TÜİK. (2021). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2021. https://data.tuik.gov.tr/
66. TÜİK. (2023). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2023. https://data.tuik.gov.tr/
67. Türen, Ş., & Kahraman, P. B. (2025). The predictive relationships between children's digital game addiction tendencies and mothers' digital parenting awareness and digital literacy levels. Education and Information Technologies, 30(3), 3115–3144. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12932-4
68. Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports, 12, 271–283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003 Venkatesh, V., Sykes, T. A., Chan, F. K. Y., Thong, J. Y. L., & Hu, P. J. H. (2019). Children’s internet addiction, family-to-work conflict, and job outcomes: A study of parent-child dyads. MIS Quarterly, 43(3), 903–927. https://doi.org/10.25300/MISQ/2019/12338
69. We Are Social. (2023). Digital 2023 global overview report. https://wearesocial.com/reports/digital-2023-global-overview
70. Wu, L., & Yao, B. (2022). Psychological analysis of internet addiction. Academic Journal of Science and Technology, 2(2), 137-139. https://www.researchgate.net/publication/363589965_Psychological_Analysis_of_Internet_Addiction
71. Yeşilay (2024, Nisan). İnsanın dijital çağ ile imtihanı. https://www.yesilay.org.tr/tr/makaleler/insanin-dijital-cag-ile-imtihani
72. Yıldız, A. (2022). Bir araştırma metodolojisi olarak sistematik literatür taramasına genel bakış. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 367-386. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227366
73. Yilmaz Kurt, F., Öner, B., & Bulut, A. (2025). Digital addiction: Are children in danger? Are parents aware? Journal of Pediatric Nursing, 80, 121–128. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2024.11.018
74. Yiğit, E., & Günüç, S. (2020). Çocukların dijital oyun bağımlılığına göre aile profillerinin belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 144-174. https://doi.org/10.33711/yyuefd.691498
75. Zhou, K., Zhu, X., & Chen, B. B. (2024). Understanding the link between social relationships and adolescent Internet addiction: Perspectives from two approaches to well-being. Computers in Human Behavior, 151, 107995. https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.107995