Beş-Altı Yaş Çocuklarının Temel Duygu Durumlarını İfade Ediş Biçimlerinin Çizdikleri Resimleri Yoluyla İncelenmesi
Öz
Resim çizme, çocuklar ve yetişkinler için iletişimi kolaylaştıran ve zenginleştiren bir eylemdir (Halmatov, 2015:7). Ayrıca, çocukların duygu ve düşüncelerini ifade etme yollarından biridir. Kalem tutabilme becerisi edinmelerinden itibaren, kendilerine olanak sunulan çocuklar resim yapmaya başlarlar (Artut, 2004:24; Davido,2014:4). Çocuklar resimlerinde görsel bir gerçeği değil iç dünyalarını yansıtır ve resim aracılığıyla gereksinimlerini, isteklerini, korkularını, mutluluklarını ifade etme olanağı bulur. Çocukların yaptığı resimler, kendileri hakkında bilgi vermenin yanında kendi akranları ve yetişkinlerle olan ilişkilerini de yansıtır. Çocukların aile resimlerinden, aile içindeki bireylerin ve kendisinin rolünü nasıl algıladığı anlaşılır (Malchiodi, 2013:11).
Çocukların çizdikleri resimleri psikolojik ve duygusal açıdan değerlendirmek oldukça zordur (Malchiodi, 2013:158). Resim analizi yapabilmek için, yansıtmacı resimler, etik konular, ölçme ve değerlendirme gibi konularla ilgili temel eğitimler almak, projektif testler ile bilinç, bilinç ötesi ve bilinç dışı gibi ruhsal yapılar hakkında bilgi sahibi olmak ve uygulamalar yapmak gereklidir (Halmatov, 2015:7; Malchiodi, 2013:298). Resim yoluyla çocuklar hakkında bir karar vermek oldukça hassas bir konudur ve psikolog, klinik psikolog, çocuk psikiyatristi gibi konunun uzmanları tarafından ele alınmalıdır. Bu çalışma çocukların resimlerini psikolojik açıdan değerlendirmek değil, yalnızca içerik açısından incelemek temelinde tasarlanmıştır. Buna göre, bu araştırmada, beş-altı yaş çocuklarının temel duygu durumlarını (mutluluk, üzüntü, korku) ifade ediş biçimlerinin çizdikleri resimler yoluyla incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırmada, beş-altı yaş çocuklarının temel duygu durumlarını (mutluluk, üzüntü, korku) ifade ediş biçimlerinin çizdikleri resimler yoluyla incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma nitel modelde fenomenolojik desende tasarlanmıştır. Çalışma gurubunu, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Keçiören ilçesinde bulunan bağımsız bir anaokuluna devam eden beş-altı yaş grubu 30 kız, 36 erkek olmak üzere toplam 66 çocuk oluşturmuştur. Çocuklardan duygu durumlarına ilişkin resim çizmeleri istenmeden önce duygu durumlarını konu alan öykü kitapları okunmuştur. Çalışmada her biri ayrı ayrı mutluluk, üzüntü ve korku duygu durumlarını yansıtan üç öykü kitabı kullanılmıştır. Daha sonra veri toplama sürecine geçilmiştir. Veri toplama aracı olarak, nitel veri toplama yöntemlerinden görsel materyaller ve yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Çalışmada görsel ve metin olmak üzere iki farklı türde veri elde edilmiştir. Görsel veriler göstergebilim; metinler ise içerik analizi yoluyla değerlendirilmiştir. Göstergebilim işaretlere ve sembollere odaklanmaktadır. Görsel ögelerin ne olduğu ve neyi temsil ettiği ile ilgilenmektedir (Glesne, 2013: 258). Göstergebilim düşüncelerin görüngüler çerçevesinde incelenmesine olanak sağlamaktadır. Bireylerin duygularını ve deneyimlerini yansıttıkları bir sanat uygulaması olarak tanımlanabilir (Smith-Shank, 2016: 56). Buna göre, bu araştırmada çocukların “mutluluk, üzüntü ve korku” olmak üzere üç temel duygu durumunu resimlerine yansıtmaları göstergebilim analiz tekniği ile analiz edilmiştir. İçerik analizi ise, metin içeriği toplama ve analiz etme tekniğidir. İçerik analizi bir iletişim kaynağındaki içeriğin açığa çıkarılmasını sağlar (Neuman, 2012: 466). Bu araştırmada metin olarak, çocukların resimleri hakkında anlatıları analiz edilmiştir. Ayrıca, bu iki veri kaynağı ve veri analizinin bir arada kullanılması ile veri üçgenlemesi yapılmıştır. Veri üçgenlemesi çeşitli yöntemleri bir araya getirerek araştırmayı güçlendiren bir yöntemdir. Bu şekilde araştırma verilerinin ve analizlerin tutarlığı test edilebilmektedir (Patton, 2014: 248). Bu araştırmada çocukların temel duygu durumlarıyla ilgili anlayışlarını resimlere ve görüşmelere yansıtmalarında iki farklı veri kaynağı ve analizi kullanılarak aralarındaki tutarlığın test edilmesi sağlanmıştır. Resimlerinde ve anlatımlarında, öykünün konusu, karakterleri, öykü kitabındaki görsellerden vb. etkilendiği belirlenen çocukların resimleri değerlendirilmemiştir.
Araştırma sonucunda, çocukların mutluluk, üzüntü ve korku temel duygu durumlarına ilişkin yaşantılarını ya da duygularını resimleri aracılığıyla yansıtabildiği belirlenmiştir. Çocukların çizdikleri resimlere çoğunlukla, yansıttıkları duyguların, fiziksel aktivitede bulunmaya ilişkin mutluluk, fiziksel-duygusal şiddete ilişkin üzüntü, ve olmayan varlıklara ilişkin korku duygu durularını yansıttıkları görülmüştür. Resimlerinde ve anlatımlarında, öykünün konusu, karakterleri, öykü kitabındaki görsellerden etkilendiği belirlenen çocukların resimleri değerlendirilmemiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- KaynaklarAksoy, A. B. & Dere Çiftçi, H. (2015). Oyun Alanı Materyal ve Oyuncaklar. İçinde Okul Öncesi Eğitimde Oyun. (Ed. Ayşe Aksoy). s.255-280. Ankara: Hedef. Artut, K. (2004). Okul Öncesinde Resim Eğitimi. Ankara: AnıBahçıvan-Saydam, R. (2004). Çocuk çizimlerinin klinik değerlendirmedeki yeri. Yansıtma Psikopatoloji Ve Projektif Testler Dergisi, 1(2),s.111-124. Bedir Erişti, S. D. (2016). Görsel Araştırma Yöntemleri Teori, Uygulama ve Örnek. Ankara: Pegem.Berg, B.L. (2001). Qualitative research methods for the social sciences (Fourth edition). Boston, MA: Allyn & Bacon. Berk, L. E. (2013). Bebekler ve Çocuklar: Doğum Öncesinden Orta Çocukluğa. (Çev. Ed. Nesrin Işıkoğlu Erdoğan). Ankara: Nobel. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi Kitabı (2011). İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları. Burns, R. C., & Kaufman, S. H. (2013). Action, Styles, And Symbols In Kinetic Family Drawings Kfd. Routledge.Creswell, J. W. (2015). Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları Araştırma Deseni. (Çev. Ed. Selçuk Beşir Demir). Ankara: Eğiten Kitap. Davido, R. (2014): Çocuğunuzu Resimlerinden Keşfedin. İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık Glesne, C. (2013). Nitel Araştırmaya Giriş. (Çev. Ed. Ali Ersoy-Pelin Yalçınoğlu). Ankara: Anı.Halmatov, S. (2015). Çocuk Resimleri Analizi ve Psikolojik Resim Testleri. Ankara: Pegem.Malchiodi, C. (2005). Çocukların Resimlerini Anlamak. (Çev. Tülin Yurtbay). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. Neuman, W. L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri (I.-II. Cilt). (S. Özge, Çev.). Ankara: Yayınodası.Patton, M. Q. (2014). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. (Çev. Mesut Bütün-Selçuk Beşir Demir). Ankara: Pegem.Santrock, J. W. Yaşam Boyu Gelişim: Gelişim Psikolojisi. (Çev. Ed. Galip Yüksel). Ankara: Nobel. Southam-Gerow, M.A. (2014). Çocuklarda ve Ergenlerde Duygusal Düzenleme: Uygulayıcının Rehberi. (Çev. Ed. Muzaffer Şahin-Çev. Murat Artıran). Ankara: Nobel.Smith-Shank, D. (2016). Görsel ve sosyal göstergebilim araştırma stratejileri. İçinde Görsel araştırma yöntemleri teori, uygulama ve örnek. (Ed. Suzan Duygu Bedir Erişti). Ankara: Pegem. Taşkın, Ö. & Şahin, B. (2008). Çevre Kavramı ve 6 Yaş Okul Öncesi Çocuklar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), s.1-12. Tuğrul, B. (2015). Oyunun Gücü.İçinde Okul Öncesi Eğitimde Oyun. (Ed. Ayşe Aksoy). s.209-230. Ankara: Hedef. Uğurlu, S. B. (2013). Resimli çocuk kitaplarında hayvan karakter kullanımı. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(4) s. 1381-1393. Yavuzer, H. (2012). Resimleriyle Çocuk, Resimleriyle Çocuğu Tanıma. İstanbul: Remzi. Yurtal, F. & Artut, K. (2008). Çocukların şiddeti algılama biçimlerinin çizdikleri resimlerine yansımaları. Çocuk Ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 15(3), s.149-155.
- Çocuklara Okunan Kitapların KaynakçasıAvcı Çakman, K. (2010). Çiftçi Köstebek’in Kırmızı Traktörü. Ankara:Ya-Pa.Howarth, H. (2013). Beni Üzen Ne?. Ankara: Tübitak Popüler Bilim Kitapları. Cabrera, A. (2013). Gürültü Korkusu. Ankara: Tübitak Popüler Bilim Kitapları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eğitim Üzerine Çalışmalar
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
25 Mart 2019
Gönderilme Tarihi
18 Kasım 2018
Kabul Tarihi
18 Mart 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 9 Sayı: 1