Coğrafi İşaretli Ürünlere Yönelik Ödeme İstekliliğinin Analizi: İkili Lojistik Regresyon Yöntemiyle Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, coğrafi işaretli ürünlere yönelik tüketicilerin ödeme istekliliğini etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Ön araştırmada, Antalya’ya özgü coğrafi işaretli ürünlerden Alanya Muzu’nun diğer ürünlere kıyasla daha yüksek bilinirlik ve satın alım oranına sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırma verileri, Eylül-Ekim 2023 tarihlerinde Google Forms aracılığıyla 628 katılımcıdan toplanmıştır. Coğrafi işaretli ürün satın almamış 234 katılımcı ve Alanya Muzu’nu daha önce satın almadığını belirten 86 katılımcı çalışma dışında bırakılmıştır. Alanya Muzu’nu satın aldığını belirten 308 katılımcının verileri ikili lojistik regresyon ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, Alanya Muzu’na yönelik ödeme istekliliğini etkileyen faktörler meslek, gıda seçim kriterleri, alışveriş yeri, coğrafi işaretli ürün bilinirlik süresi, satın alma nedenleri ve algılar olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaret
• Coğrafi İşaretli Ürün
• Ürün Algısı
• Ödeme İstekliliği
• Lojistik Regresyon

Analyzing Willingness to Pay for Geographically Indicated Products: A Study Using Binary Logistic Regression

Öz

This study aims to identify the factors influencing consumers’ willingness to pay (WTP) for geographically indicated products (GIPs). Preliminary research revealed that Alanya Banana, a GIP unique to Antalya, had higher awareness and purchase rates compared to other regional GIPs. Data were collected via Google Forms from 628 participants in September-October 2023. Of these, 234 participants who had not purchased GIPs before and 86 participants who had never purchased Alanya Banana were excluded. The data from 308 participants who reported purchasing Alanya Banana were analyzed using binary logistic regression. The analysis identified profession, food selection criteria, shopping location, duration of awareness of GIPs, purchase reasons, and perceptions as factors influencing WTP for Alanya Banana.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indication
• Geographical Indication Product
• Product Perception
• Willingness to Pay
• Logistic Regression

Kaynakça

1. Acar, Y. (2018). Türkiye’deki Coğrafi İşaretli Ürünlerin Destinasyon Markalaması Kapsamında Değerlendirilmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(2), 163-177.
2. Alataş, C. (2021). Coğrafi İşaretli Ürünlerin Yer Markalaşması ve Tüketicinin Referans Fiyatı Ödeme Durumu İlişkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
3. Albayram, Z., Mattas, K. and Tsakiridou, E. (2014). Purchasing local and non-local products labeled with geographical indications (GIs). Operational Research, 14(2), 237-251.
4. Aprile, C. M., Caputo, V. and Jr, N. M. R. (2012). Consumers’ valuation food quality labels: the case of the European geographic indication and organic farming labels. International of Consumer Studies, 36(2), 158-165.
5. Atasoy, D. (2001). Lojistik Regresyon Analizinin İncelenmesi ve Bir Uygulaması.Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
6. Aytop, Y., & Çankaya, D. (2022). Do Consumers Intend to Purchase the Food with Geographical Indication? New Medit, 21(4). https://doi.org/10.30682/nm2204d
7. Babcock, A. B. and Clemens, R. (2004). Geographical Indications and Property Rights: Protecting Value-Added Agricultural Products. MATRIC Briefing Paper, 4(7), 1-48.
8. Bardají, I., Iraizoz, B. and Rapun, M. (2009). Protected Geographical Indications and Integration Into the Agribusiness System. Agribusiness, 25(2), 198-214.

9. Bowen, S. (2010). Embedding Local Places in Global Spaces: Geographical Indications as a Territorial Development Strategy: Embedding Local Places in Global Spaces. Rural Sociology, 75(2), 209-243. https://doi.org/10.1111/j.1549-0831.2009.00007.x
10. Čačić, J., Tratnik, M., Kljusurić, G. J., Čačić, D. and Kovačević, D. (2011). Wine with geographical indication-awareness of Croatian consumers. British Food Journal, 113(1), 66-77.
11. Caniglia, E., D’amico, M. and Peri, I. (2008). An analysis of consumers’ perception of the quality of the Etna DOC wine*. New Medit, 7(3), 32-40.
12. Çakaloğlu, M. and Çağatay, S. (2017). Coğrafi İşaretler ve Marka Değerine Sahip Ürünlere Yönelik Tüketici Algısı: Finike Portakalı ve Antalya Tavşan Yüreği Zeytini Örnekleri. TEAD, 3(1), 52-65.
13. Çukur, T., Kızılaslan, N., Çukur, F., & Kızılaslan, H. (2020). Tüketicilerin Coğrafi İşaretli Ürünler İçin Ödeme İstekliliğine Etki Eden Faktörler: Niksar Cevizi Örneği. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 8(11), 2476-2481. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i11.2476-2481.3898
14. Doğan, B. (2015). Coğrafi İşaret Korumasının Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Önemi. NWSA- Social Sciences, 10(2), 58-75.
15. Eren, Y. F. (2018). Coğrafi İşaret ile Tescilli Ürünlerin Gastronomik Destinasyonlara Etkisi: Kapadokya Bölgesi’nde Bir Araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
16. Garanti, Z. (2019). Gen Z Willingness to Purchase Products with Geographical Indications. Akdeniz İİBF Dergisi, 19(2), 299-325.
17. Gracia, A. (2014). Consumers’ preferences for a local food product: a real choice experiment. Empirical Economics, 47(1), 111-128.
18. Gürbüz, S. and Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, Ankara.
19. Hair, F. J., Black, C. W., Babin, J. B. and Anderson, E. R. (2019). Multivariate Data Analysis. Cengage Learning EMEA, United Kingdom.
20. Işık, N. (2022). Gastronomik Kimlik Oluşturmada Coğrafi İşaretli Ürünlerin Etkisi: Ankara İli Örneği. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
21. Ittersum, V. K., Meulenberg, G. T. M., Trijp, V. M. C. H. and Candel, M. J. J. M. (2007). Consumers’ Appreciation of Regional Certification Labels: A Pan–European Study. Journal of Agricultural Economics, 58(1), 1-23.
22. İloğlu, N. (2014). Coğrafi İşaretlerin Tescili ve Denetimi Üzerine Farklı Ülke Sistemlerinin İncelenmesi ve Türkiye Uygulaması. Yayımlanmamış uzmanlık tezi, Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı, Ankara.
23. Jaelani, K. A., Handayani, R. K. A. G. and Karjoko, L. (2020). Development of Tourism Based on Geographic Indication Towards to Welfare State. International Journal of Advanced Science and Technology, 29(3), 1227-1234.
24. Jafarova, F. (2022). Tüketicilerin Coğrafi İşaretli Gıda Ürünlerine Yönelik Tutumları Üzerine Araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
25. Kan, M., Gülçubuk, B. and Küçükçongar, M. (2012). Coğrafi İşaretlerin Kırsal Turizmde Kullanılma Olanakları. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(22), 93-101.
26. Kargiglioğlu, Ş. and Kabacık, M. (2017). Gastronomi Turizmi Kapsamında Urla Enginar Festivaline Gelen Turistlerin Festival Hakkındaki Görüşleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(3), 409-421.
27. Kaya, M. and Keleş, Ç. M. (2019). Destinasyon Markalaşmasında Gastronomik Ürünlerin Rolü: Bafra İlçesi Örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 28(2), 227-240.
28. Kılıç, S. (2016). Cronbach’ın alfa güvenirlik katsayısı. Journal of Mood Disorders, 6(1), 47-48.
29. Kızıltepe, H. (2005). Türk Coğrafi İşaretler Mevzuatı, AB Mevzuatı ile Mukayesesi ve Bazı Önemli Ülkelerdeki Coğrafi İşaretler Mevzuatı. Yayımlanmamış uzmanlık tezi, Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı, Ankara.
30. Kim, J. (2019). Multicollinearity and misleading statistical results. Korean Journal of Anesthesiology, 72, 558 - 569. https://doi.org/10.4097/kja.19087
31. Kline, R. B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling, Fourth Edition. The Guilford Press, New York.
32. Koç, İ. M. (2022). Gastronomi Temalı Coğrafi İşaretli Ürünlerin Tüketiciler Üzerinde Oluşturduğu Etki: Gaziantep Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
33. Kokthi, E., & Kruja, D. (2017). Consumer Expectations for Geographical Origin: Eliciting Willingness to Pay (WTP) Using the Disconfirmation of Expectation Theory (EDT). Journal of Food Products Marketing, 23(8), 873-889. https://doi.org/10.1080/10454446.2017.1244794
34. Latik, D. (2022). Manavgat Altın Susamı’nın Markalaşmasında Coğrafi İşaretin Rol ve İşlevinin Araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
35. Li, Q., Li, X., Chen, W., Su, X., & Yu, R. (2023). Involvement, place attachment, and environmentally responsible behaviour are connected with geographical indication products. Tourism Geographies, 25(1), 44-71.
36. Loureiro, L. M. and McCluskey, J. J. (2000). Assessing Consumers Response to Protected Geographical Indication Labeling. Agribusiness, 16(3), 309-320.
37. Loureiro L. M. and Umberger, J. W. (2003). Estimating Consumer Willingness to Pay for Country-of-Origin Labeling. Journal of Agricultural and Resource Economics, 28(2), 287-301.
38. Loureiro, L. M. and Umberger J. W. (2005). Assessing Consumer Preferences for Country-of-Origin Labeling. Journal of Agricultural and Applied Economics, 37(1), 49-63.
39. Lu, H. Y. and Sajiki, T. (2021). An Analysis of Consumer Evaluations of the ‘Tagonoura Shirasu’ Certification under the Japan Geographical Indication Protection System. Journal of Marine Science and Technology, 29(4), 556-564.
40. McCluskey, J. J. and Loureiro, L. M. (2003). Consumer Preferences and Willingness to Pay for Food Labeling: A Discussion of Empirical Studies. Journal of Food Distribution Research, 34(3), 95-102.
41. Meral, Y. (2013). Kahramanmaraş Kent Merkezinde Coğrafi İşaretli Ürünlere İlişkin Tüketici Tercihleri: Gemlik Zeytin Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
42. Meral, Y. and Şahin, A. (2013). Tüketicilerin Coğrafi İşaretli Ürün Algısı: Gemlik Zeytini Örneği. KSÜ Doğa Bil. Derg., 16(4): 16-24.
43. Oğuz, Z. (2016). Yerel Değerlerin Turizm Ürününe Dönüştürülmesinde Coğrafi İşaretlerin Kullanımı: Siirt İli Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mardin Artuklu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mardin.
44. Orhan, A. (2010). Yerel Değerlerin Turizm Ürününe Dönüştürülmesinde “Coğrafi İşaretlerin” Kullanımı: İzmit Pişmaniyesi Örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(2), 243-254.
45. Özkan, F. (2019). Gastronomik Kimlik Oluşturmada Coğrafi İşaretli Ürünlerin Etkisi: Afyonkarahisar Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
46. Paslı, M. M. (2021). Coğrafi İşaretli Gastronomi Ürünleri Üzerine Bir Araştırma: Giresun İli Örneği. Tourism and Recreation, 3(1), 93-99.
47. Polat, E. (2017). Turizm ve Coğrafi İşaretleme: Balıkesir Örneği. Meriç Uluslararası Sosyal and Stratejik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 2587-2206.
48. Saïdi, M., Ay, J.-S., Marette, S., & Martin, C. (2020). Willingness-to-Pay for Reshuffling Geographical Indications. Journal of Wine Economics, 15(1), 95-111. https://doi.org/10.1017/jwe.2020.5
49. Sajiki, T., Sawauchi, D., Masuda, K., Tokoro, S., Iwamoto, H., Nakatani, T. and Yamamoto, Y. (2009). Influencing Factors of Japanese Consumer Purchasing Decisions for Locally Produced Agricultural Products. Journal of the Research Faculty of Agriculture, Hokkaido University, 73(1), 1-8.
50. Sancak, K. (2019). Ankara İli Çankaya İlçesinde Coğrafi İşaretli Ürünlerde Tüketici Algısı (Beypazarı Kurusu, Çubuk Turşusu, Kalecik Karası Üzüm Örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
51. Sarıipek, S. and Çevik, S. (2020). Oraların Nesi Meşhur: Şehir Pazarlamasında Coğrafi İşaret Tescilli Ürünler. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(32), 4909-4938.
52. Schneider, K. G. and Ceritoğlu, B. A. (2010). Yöresel Ürün İmajının Tüketici Satınalma Davranışı ve Yüksek Fiyat Ödeme Eğilimi Üzerindeki Etkisi – İstanbul İlinde Bir Uygulama. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 6(10), 29-52.
53. Seçuk, B. and Tugay, O. (2021). Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerin Web Siteleri Aracılığıyla Bölgesel Tanıtımında Kullanımı: Akdeniz Bölgesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9(2), 835-854.
54. Suna, B. and Uçuk, C. (2018). Coğrafi İşaret ile Tescil Edilmiş Ürüne Sahip Olmanın Destinasyon Pazarlamasına Etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 100-118.
55. Süsler, B. (2022). Finansal Başarısızlığın Yapay Sinir Ağları ve Çok Değişkenli İstatistiksel Analiz Teknikleri ile Tahmin Edilmesi: Borsa İstanbul’da Bir Uygulama. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
56. Şenel, S. and Alatlı, B. (2014). Lojistik Regresyon Analizinin Kullanıldığı Makaleler Üzerine Bir İnceleme. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 5(1), 35-52.
57. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmî Gazete (2017), “Sınai Mülkiyet Kanunu. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170110-9.htm, (erişim tarihi: 02.12.2023).
58. Tepe, S. (2008). Coğrafi İşaretlerin Ekonomik Etkileri. Yayımlanmamış uzmanlık tezi, Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı, Ankara.
59. Teuber, R. (2011). Consumers’ and Producers’ Expectations Towards Geographical Indications: Empirical Evidence for a German Case Study. British Food Journal, 113(7), 900- 918.
60. Tleis, M., Callieris, R. and Roma, R. (2017). Segmenting the organic food market in Lebanon: an application of k-means cluster analysis. British Food Journal, 119(7), 1423-1441.
61. Toklu, T. İ. (2016). Tüketiciler Coğrafi İşaret için Daha Fazla Ödemek İster Mi? Artvin Balı Üzerine Bir Araştırma. Karadeniz Araştırmaları, 13(52), 171-190.
62. Türk Patent ve Marka Kurumu (2023), “Tescil Türleri. https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/Type, (erişim tarihi: 04.12.2023).
63. Wang, C. (2021). Research on Preference regarding Online Consumption Behavior towards Geographically Indicated Agricultural Products. E3S Web of Conferences, 235, 01042. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202123501042
64. Winton, B., & Sabol, M. (2021). A multi-group analysis of convenience samples: free, cheap, friendly, and fancy sources. International Journal of Social Research Methodology, 25, 861 - 876. https://doi.org/10.1080/13645579.2021.1961187
65. Yılmaz, M. (2020). Coğrafi İşaretli ve Organik Ürünler ile İlgili Tüketicilerin Bilgi Seviyeleri, Tutumları ve Tüketim Davranışları: Samsun İli Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
66. Yılmaz, M. A. (2022). Türkiye’deki Tüketicilerin Coğrafi İşaret Konusunda Bilgi Düzeylerinin, Algılarının ve Satın Alma Davranışlarının Belirlenmesi: Ezine Peyniri Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale.
67. Zhou, G., Sun, X., Zhang, L., Zeng, X., Liu, G. and Sheng, O. (2022). Lignin metabolism plays an essential role in the formation of a corky split vein caused by boron deficiency in the “Newhall” navel orange (Citrus sinensis Osb). Scientia Horticulturae, 294(110763), 2-12.
68. Zhu, Y., Shen, M., Sims, A. C., Marshall, R. M., House, A. L. and Sarnoski, J. P. (2018). Consumer preference and willingness to pay for tomato juice. International Food and Agribusiness Management Review, 21(8), 1-18.
69. Zuluğ, A. (2010). Coğrafi İşaretli Gıdalara İlişkin Tüketici Tercihleri Üzerine Bir Araştırma: İstanbul Örneği. Yayımlanmamış doktora tezi, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.