YÜKSEK DERİŞİMDE FOSFORÖZ ASİTTEN POTASYUM FOSFİT TUZLARI ÜRETİMİNDE REAKTÖR İŞLETİM TÜRÜNÜN ETKİSİ
Öz
Fosforoz asit ve potasyum hidroksitin ekzotermik nötralleşmesi tepkimesi sonucu oluşan monopotasyum fosfit ve dipotasyum fosfit tuzlarının üretiminde kullanılacak reaktör sistemin geliştirilmesi için tepkimeye ilişkin bilinmeyen unsurların saptanması, tepkimenin gerçekleştirileceği reaktörün ve işletim türünün, stokiyometrik oranın tespiti gerçekleştirilmiştir. Reaksiyon kinetiğinin bulunması için farklı derişim oranlarında fosforoz asit ve potasyum hidroksit çözeltileri hazırlanarak deneyler yapılmıştır. Tepkimeyle açığa çıkan ısının işletim türüyle ilişkisini incelemek için deneyler yarı-kesikli, kesikli ve sürekli işletim türlerinde gerçekleştirilmiştir. Ekzotermik reaksiyon sonucu oluşabilecek patlama, sıçrama gibi durumların etkisini gözlemleyebilmek, ürün spesifikasyonlarını değerlendirmek için deneyler asit üzerine baz ve baz üzerine asit beslemesi şeklinde gerçekleştirilmiştir. İki deney setinde de bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Aynı zamanda yapılan deneyler sonucunda tepkime stokiyometrisinin 1:1.5 (asit:baz) molarite oranında gerçekleştirilmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Yarı-kesikli reaktör sistemi yerine borusal bir reaktör sisteminde girdilerin reaktör boyunca belirli aralıklarla beslenmesini ve böylece ani patlama, sıçrama, sıcaklık yükselmesi ve reaksiyon hızının önüne geçilmesini sağlayacak aynı zamanda da bu besleme yöntemiyle ürün verimliliğini artırmayı amaçlayan bir borusal reaktör tasarlanmıştır. Deney sonucunda istenilen pH değeri olan 6.5 civarına ulaşılmış, reaktör içerisindeki sıcaklık kontrol edilebilmiş, istenen derişimlerde potasyum ve fosfor içeren ürün elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Fosforöz asit, Nötralleşme tepkimesi, Mono ve dipotasyum fosfit, kinetik analiz, borusal akış reaktörü
Kaynakça
- 1. D Lunn Phosphonic Acid, The first draft was prepared by, Ministry for Primary Industries, Wellington, New Zealand
- 2. Western Fertilizer Handbook, state Publishers, Inc., Danville, III., Sekizinci baskı, s. 148, 1985).
- 3. Payne and Skledar J. Inorg. Nucl. Chem., 1964, Vol. 26, pp. 2103-2111.
- 4. Forster, H., J. E. Adaskaveg, D. H. Kim, and M. E.Stanghellini. 1998. Effect of phosphite on tomato and pepper plants and on susceptibility of pepper to Phytophthora root and crown rot in hydroponic culture. Plant Dis. 82:1165–1170.
- 5. V. Mohan M. Achary, Babu Ram, Mrinalini Manna, Dipanwita Datta, Arun Bhatt, Malireddy K. Reddy and Pawan K. Agrawal, Phosphite: a novel P fertilizer for weed management and pathogen control, Plant Biotechnology Journal, 15, 12, (1493-1508), (2017).
- 6. National Assesment- Federasl Republic of Germany, Registration Report Part A- Risk Management Product code: LBG-01F34: Özgüç, İ. F. ve Dağsöz, A.K. (1991). Türkiye-AET ülkelerinin ısı yalıtım kurallarının karşılaştırılması, Isı Bilim ve Tekniği 8. Ulusal Kongresinde Sunulmuş Bildiri, Eskişehir.