Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım

Dilara Özel; Derya Eryigit; Bilge Nuran Aydoğdu; Merve Dökmeci

TR EN

Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım

Öz

Bu çalışmanın amacı travma ile çalışmada yeni bir yaklaşım olan Somatik Deneyimleme (SD) yaklaşımının gelişimi, yöntem ve teknikleri ve kullanım alanları hakkında bilgi vererek ülkemizde kullanımının önemini ve gerekliliğini vurgulamaktır. Travma, psikoterapistlerin sıklıkla karşısına çıkan bir konu olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda SD, travmaya neden olabilecek afet ve acil durumlar sonrasında sinir sistemi ile çalışarak kişinin iyi oluşunu beden ve sinir sistemi üzerinden destekleyen bir yaklaşımdır. Türkiye jeopolitik konumu gereği göç, afet, kriz ve acil durumların sıkça yaşandığı bir ülkedir. SD yaklaşımı afet ve acil durumlar sonrasında kısa süreli müdahalelerde etkililiğini birçok çalışma ile göstermiştir. Bu nedenle Türkiye’de afet ve acil durumlar sonrasında bireylerle çalışan uzmanlar için kapsamlı bir kaynak ve yaklaşım olma özelliği de taşımaktadır. Konu, içerik analizi yöntemiyle yorumsamacı bir yaklaşımla ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

somatik deneyimleme,, beden odaklı psikoterapi, travma, afetve krizler

Kaynakça

AFAD. (2021). 2020 yılı doğa kaynaklı olay istatistikleri. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Istatistikler/2020yilidogakayn akliolayistatistikleri.pdf
Andersen, T. E., Ellegaard, H., Schiøttz-Christensen, B., ve Manniche, C. (2018). Somatic experiencing® for patients with low back pain and comorbid posttraumatic stress disorder –protocol of a randomized controlled trial. BMC complementary and alternative medicine, 18(1), 1-7. https://doi.org/10.1186/s12906-018-2370-y
Andersen, T.E., Lahav, Y., Ellegaard, H. ve Manniche, C. (2017). A randomized controlled trial of brief Somatic Experiencing for chronic low back pain and comorbid post-traumatic stress disorder symptoms. European Journal of Psychotraumatology, 8(1). https://doi.org/10.1080/20008198.2017.1331108
Arabacı, İ. B., Başar, M., Akan, D., ve Göksoy, S. (2014). An analysis about educational problems in camps in which Syrian refugees stay: Condition analysis. International Journal of Social Science ve Education, 4(3), 668-681.
Arıcı-Özcan, N. (2021). The effectiveness of Somatic Experience based stabilization program for refugee women’s post-traumatic stress, mindfulness and social support level. Psycho -Educational Research Reviews, 10(1), 46-50.
Ashton, M. C. (2017). Individual differences and personality. Academic Press.
Aydın, H., ve Kaya, Y. (2019) Education for Syrian refugees: The new global issue facing teachers and principals in Turkey. Educational Studies, 55(1), 46-71. https://doi.org/10.1080/00131946.2018.1561454
Baban, F., Ilcan, S. ve Rygiel, K. (2017) Syrian refugees in Turkey: pathways to precarity, differential inclusion, and negotiated citizenship rights. Journal of Ethnic and Migration Studies, 43:1, 41 -57. https://doi.org/10.1080/1369183X.2016.1192996
Briggs, P.C., Hayes, S. ve Changaris, M. (2018). Somatic experiencing informed therapeutic group for the care and treatment of biopsychosocial effects upon a gender diverse identity. Frontiers in Psychietry, 9(53), 1-18. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2018.00053
Britannica, T. Editors of Encyclopaedia (2020, May 6). Titration. Encyclopedia Britannica. Erişim adresi: https://www.britannica.com/science/titration

Carus, C., G. (2017). Psyche: On the Development of the Soul – Part 1: The Unconscious. Spring Publications.
Clark, D. A. ve Beck, A. T. (2011). Cognitive therapy for anxiety disorders: Science and practice. New York: Guilford Press.
Coşkun, E. (2017). Sosyal hizmetin kapsamadıkları: Kağıtsız göçmen kadınlar. Neşe Şahin-Taşğın, Uğur Tekin ve Yasemin Ahi (ed) içinde, Sosyal hizmetlerde güncel tartışmalar: Sosyal hizmetleri yeniden düşünmek konferansları (217–233) Ankara: Nika Yayınevi
Coşkun, E. ve Yılmaz, Ç. (2018). Sığınmacıların toplumsal uyum sorunları ve sosyal hizmetlere erişimi: Düzce uydu kent örneği. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 75. https://doi.org/10.26650/jspc.2018.75.0016
Dağlıoğlu, H., Turupçu Doğan, A. ve Basit, O. (2017). Kapsayıcı okul öncesi eğitim ortamlarında öğretmenler çocukların bireysel yeteneklerini belirlemek ve geliştirmek için neler yapıyor? Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(3), 883-910.
Dana, D. (2018). The Polyvagal theory in therapy: engaging the rhythm of regulation (Norton series on interpersonal neurobiology). New York: W.W. Norton ve Company.
Dana, D. (2020). Polyvagal exercises for safety and connection. New York: W.W. Norton ve Company.
Doğanay, F. (1996). Türkiye'ye göçmen olarak gelenlerin yerleşimi. Devlet Planlama Teşkilatı 15 Eylül tarihinde ftp://ftp.dpt.gov.tr/pub/ekutup96 adresinden alındı.
Erdem, C. (2017). Sınıfında mülteci bulunan sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları öğretimsel sorunlar ve çözüme dair önerileri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 26-42.
Erden, Ö. (2017). Schooling experience of syrian child refugees in Turkey (Unpublished doctoral dissertation). Indiana University, School of Education, USA.
Erdik, M. (1999). İstanbul’da olası depreme hazırlık: Deprem senaryoları. Bilim ve Teknik, 384, 52 -56.
Erdur-Baker, Ö. ve Doğan, T. (2017). Afetler, krizler, travmalar ve psikolojik ilk yardım. Ankara: Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği.
Ereş, F. (2016). Problems of the immigrant students’ teacher: Are they ready to teach? International Education Studies, 9(7), 64-71.
Erdoğan, M. (2015). Türkiye’deki Suriyeliler: Toplumsal kabul ve uyum. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
Freud, S. (1893). Studies on hysteria. Standard Edition, 2. London, UK: Hogarth Press.
Gökçe, E. N., Cengiz, Z. P., ve Erbaş, O. (2018). Uzun ömrün sırrı: Vagus siniri. İstanbul Bilim Üniversitesi Florence Nightingale Tıp Dergisi, 4(3), 154-165. https://doi.org/10.5606/fng.btd.2018.026
Grof, S. (2019). Psychology of the future: Lessons from modern consciousness research. New York: Suny Press.
Güngör, F. (2015). Yabancı uyruklu ilkokul öğrencilerinin eğitim-öğretiminde yaşanan sorunlara ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri (Unpublished master’s thesis). Anadolu University, Graduate School of Educational Sciences, Eskişehir.
Güngör, F. ve Şenel, A. (2018). Yabancı uyruklu ilkokul öğrencilerinin eğitim öğretiminde yaşanan sorunlara ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 8(2), 124-173. https://doi.org/10.18039/ajesi.454575
Heller, D. P. ve Heller, L. (2004). Somatic experiencing in the treatment of automobile accident trauma. U.S. Association for Body Psycho-Therapy Journal, 3(2), 42-52.
Hinkle, L.E. (1967). Ecological observations of the relations of physical illness, mental illness and the social environment. Psychosomatic Medicine, 23.
İçduygu, A. (ed). (2015). Syrian refugees in Turkey: A long road ahead. Migration Policy Institute. 15 Ağustos 2021 tarihinde www.migrationpolicy.org adresinden alındı.
İçduygu, A. ve Şimşek, D. (2016). Syrian refugees in Turkey: Towards integration policies. Turkish Policy Quarterly, 15(3).
Jafari Kuzu, K., Tonga, N. ve Kışla, H. (2018). Suriyeli öğrencilerin bulunduğu sınıflarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin görüşleri ve uygulamaları. Academy Journal of Educational Sciences, 2(2), 134-146. https://doi.org/10.31805/acjes.479232
Kaya, A. ve Kıraç, A. (2016). İstanbul’daki suriyeli mültecilere ilişkin zarar görebilirlik değerlendirme raporu. İstanbul.: Hayata Destek Derneği.
Keleş, R. (2002). Kentleşme politikası (7. baskı). Ankara, İmge Kitabevi.
Kiper, P. (2001). Doğal Afet-Planlama İlişkisi. TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayını, 1(3), 4-15.
Leigh, D. (1967). The contributions of psychoanalysis and psychiatry to psychosomatic medicine. Psychotherapy and psychosomatics, 153-161.
Leitch, M. L. (2007). Somatic Experiencing treatment with tsunami survivors in Thailand: Broadening the scope of early intervention. Traumatology, 13(3), 11-20. https://doi.org/10.1177/1534765607305439
Leitch, M. L., Vanslyke , J. ve Allen, M. (2009). Somatic experiencing treatment with social service workers following hurricanes Katrina and Rita. Social Work, 54(1). https://doi.org/10.1093/sw/54.1.9
Levine, P. A. (1977). Accumulated stress, reserve capacity and disease. Ann Arborm, MI: University of California, Berkeley.
Levine, P. A. (1997). Waking the tiger: healing trauma: The innate capacity to transform overwhelming experiences. Berkeley, CA: North Atlantic Books.
Levine, P. A. (2010). In an unspoken voice: How the body releases trauma and restores goodness. Berkeley, CA: North Atlantic Books.
Levine, P. A. (2015). Trauma and memory: Brain and body in a search for living in the past. Berkeley, CA: North Atlantic Books.
Levine, P.A., Blaskeslee, A., ve Sylvae, J. (2018). Reintegrating fragmentation of primitive self: Discussion of “somatic experiencing”. The International Journal of Relational Perspective, 28(5), 620-628. https://doi.org/10.1080/10481885.2018.1506216
Levine, P. A. ve Kline, M. (2008). Trauma-Proong Your Kids: A Parents’ Guide for Instilling Condence, Joy and Resilience. Berkeley, CA: North Atlantic Books.
Levine, P. A. ve Kline, M. (2010). Trauma through a child’s eyes: Awakening the ordinary miracle of healing. Berkeley, CA: North Atlantic Books.
Lipowski, J. (1973). Psychosomatic medicine in a changing society: Some current trends in theory and research. Comprehensive Psychiatry, 14, 203-15.
MacLean, P. D. (1952). Some psychiatric implications of physiological studies on frontotemporal portion of limbic system (visceral brain). Electroencephalogrical Clinical Neurophysiology, 4, 407–18.
MacLean, P.D. (1956). Studies on the limbic system (visceral brain) and their bearing on psychosomatic problems. In Wittkower, E.D. and Cleghorn, R. W. (eds.), Recent developments in psychosomatic medicines, Philadelphia: Pitman.
MacLean, P. (1990). The triune brain in evolution: Role in paleocerebral functions. NewYork: Plenum Press.
Makovsky, A. (2019). Turkey’s refugee dilemma. Center for American Progress. 10 Ağustos 2021 tarihinde https://www.americanprogress.org/issues/security/reports/2019/03/13/467183/turkeys -refugee-dilemma/ adresinden alındı.
Margetts, E. L. (1950). History of the word psychosomatic. Canadian Medical Association Journal, 63(4), 402.
Mercan Uzun, E., ve Bütün, E. (2016). Okul öncesi eğitim kurumlarındaki Suriyeli sığınmacı çocukların karşılaştıkları sorunlar hakkında öğretmen görüşleri. International Journal of Early Childhood Education Studies, 1(1), 72-83.
Miller, C. (2021, October). Applications of somatic experiencing with deaf and hard of hearing people [Paper Presentation]. Somatic Experiencing International Virtual Conference.
Özden, Ş. (2013). Syrian refugees in Turkey (rep.). Migration Policy Centre, MPC.
Özekmekçi, M. (2010). Tehdit sınırını geçemeyen göçmen. Hayat Sağlık Dergisi, (2), 44-48
Özel, D. (2023). We are all in this together: Coping with stress during uncertain times through Somatic Experiencing. Group Analysis, 1-15. https://doi.org/10.1177/05333164231189471
Özel, D., Aydogdu, B., Çaylak, A.D. & Eryigit, D. (September, 2022). When Stress is Tangling with Teaching: Teachers Coping with Covid-19 by Somatic Experiencing. Paper presented at The European Conference on Educational Research (ECER) Plus 2022, Online.
Özel, D., Özden, D., Caylak, D & Inci, I. (September, 2023). Somatic Experiencing based self-care practices for school counselors providing suicide interventions: “Look after yourself”. Paper presented at The European Conference on Educational Research (ECER) 2023, Glasgow
Özer, Y. Y., Komşuoğlu, A., ve Ateşok, Z. Ö. (2016). Türkiye’deki Suriyeli çocukların eğitimi: Sorunlar ve çözüm önerileri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(37), 76-110. https://doi.org/10.16992/ASOS.11696
Özmen, B. (2015). Assessment of the statistical earthquake hazard parameters for the Central Anatolia region. Turkey Arabian Journal of Geosciences, 8, 6341-6351.
Parker, C., Doctor, R. M. ve Selvam, R. (2008). Somatic therapy treatment effects with tsunami survivors. Traumatology, 14(3), 103-109. https://doi.org/10.1177/1534765608319080
Pavlov, I. P. (2011). Conditioned reflexes and psychiatry (Vol. 2). Read Books.
Payne, P., Levine, P.A. ve Crane-Codreau, M.A. (2015). Somatic experiencing: Using interoception and proprioception as core elements of trauma therapy. Frontiers in Psychology, 6(93). https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00093
Platon. (2019). Kritias-Kharmides (F. Akderin, Çev.). Say
Porges, S. W., Doussard‐Roosevelt, J. A., ve Maiti, A. K. (1994). Vagal tone and the physiological regulation of emotion. Monographs of the society for research in child development, 59(2-3), 167-186.
Porges, S. W. (1995). Orienting in a defensive world: Mammalian modifications of our evolutionary heritage. A polyvagal theory. Psychophysiology, 32(4), 301-318.
Porges, S. W. (2001). The polyvagal theory: Phylogenetic substrates of a social nervous system. International Journal of Psychophysiology, 42, 123–146. https://doi.org/10.1016/s0167 -8760(01)00162-3
Reich, W. (1990). The biological revolution from homo normalis to the child of the future. Orgonomic Funcitonalism, 1, 1-29
Reyes, G., ve Elhai, J. D. (2004). Psychological intervention in the early phases of disasters. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 41, 399-411. https://doi.org/10.1037/0033-3204.41.4.399
Rigatos G., A. ve Scarlos D., B. (1987) Psychosomatic Concepts in Writings of Ancient Greek Philosophers (VIth to IIIrd Cent. B.C.). In: Christodoulou G.N. (eds) Psychosomatic Medicine. New York: Plenum Press.
Riordan, J. P., Blakeslee, A., ve Levine, P. A. (2019). Attachment focused-somatic experiencing: Secure phylogenetic attachment, dyadic trauma, and completion across the life cycle. International Journal of Neuropsychotherapy, 7(3), 57–90. https://doi.org/10.12744/ijnpt.2019.057-090.
Sağlam, H. İ. ve İlksen Kanbur, N. (2017). Sınıf öğretmenlerinin mülteci öğrencilere yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 310-323. https://doi.org/10.19126/suje.335877
Sarıtaş, E., Şahin, Ü. ve Çatalbaş, G. (2016). İlkokullarda yabancı uyruklu öğrencilerle ilgili karşılaşılan sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 208-229.
Schlote, S. (2017). How somatic experiencing and attachment principles can increase safety and welfare in equine-assisted interventions and horsemanship approaches. In I. Parent (Ed.), A horse is a horse, of course: compendium from the first international symposium of equine welfare and wellness (Part 2). Scotts Valley: Createspace Independent Publishing Platform.
Schwab, J. J. (1985). Psychosomatic medicine: Its past and present. Psychosomatics: Journal of Consultation and Liaison Psychiatry, 26(7), 583–593. https://doi.org/10.1016/S0033 -3182(85)72821-6
Seydi, A. R. (2014). Türkiye’nin Suriyeli sığınmacıların eğitim sorununun çözümüne yönelik izlediği politikalar. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, 267-305.
Shapiro, E. (2007). What is an effective self-soothing technique that I can teach my client to use at home when stressed? Journal of EMDR Practice and Research, 1(2). https://doi.org/10.1891/1933-3196.1.2.122
Sletvold, J. (2011). “The reading of emotional expression”: Wilhelm Reich and the history of embodied analysis. Psychoanalytic Dialogues, 21(4), 453-467. https://doi.org/10.1080/10481885.2011.595337
Steinberg, H. (2007). The birth of the word 'psychosomatic' in medical literature by Johann Christian August Heinroth. Fortschritte der Neurologie-psychiatrie, 75(7), 413-417. https://doi.org/ 10.1055/s-2006-955010
Steinberg, H., Herrmann-Lingen, C., ve Himmerich, H. (2013). Johann Christian August Heinroth: psychosomatic medicine eighty years before Freud. Psychiatria Danubina, 25(1), 0-16.
Taşkın, P. ve Erdemli, O. (2018). Education for Syrian refugees: Problems faced by teachers in Turkey. Eurasian Journal of Educational Research, 75, 155-178. https://doi.org/10.14689/ejer.2018.75.9.
Tunç, A. Ş. (2015). Mülteci Davranışı ve Toplumsal Etkileri: Türkiye’deki Suriyelilere İlişkin Bir Değerlendirme. Tesam Akademi Dergisi, 2(2). 29–63.
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (2021). Refugee data finder. 16 Ağustos 2021 tarihinde https://www.unhcr.org/refugee-statistics/ adresinden alındı.
Van der Kolk, B. A. (1994). The body keeps the score: Memory and the evolving psychobiology of posttraumatic stress. Harvard review of psychiatry, 1(5), 253-265.
Wittkower, E. D. (1960). Twenty years of North American psychosomatic medicine. Psychosomatic Medicine, 22, 308-316.
Wittkower, E. D. (1974). Historical perspective of contemporary psychosomatic medicine. The International Journal of Psychiatry in Medicine, 5(4), 309-319 https://doi.org/10.2190/3E22 -QE77-PMDY-CWDD
Wolman, B. B. (2012). Psychosomatic disorders. Springer Science ve Business Media.
Zayimoğlu Öztürk, F. (2018). Mülteci öğrencilere sunulan eğitim-öğretim hizmetinin sosyal bilgiler öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 8(1), 52-79.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Afet ve Acil Durum Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Dilara Özel ^*
0000-0003-1250-599X
Türkiye

Derya Eryigit
0000-0002-3708-7176
Türkiye

Bilge Nuran Aydoğdu
0000-0002-1738-0682
Türkiye

Merve Dökmeci
0000-0002-6119-5417
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Mart 2024

Gönderilme Tarihi

19 Nisan 2023

Kabul Tarihi

7 Şubat 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 25 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA35MG56LK

APA

Özel, D., Eryigit, D., Aydoğdu, B. N., & Dökmeci, M. (2024). Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 101-117. https://izlik.org/JA35MG56LK

AMA

1.Özel D, Eryigit D, Aydoğdu BN, Dökmeci M. Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;25(1):101-117. https://izlik.org/JA35MG56LK

Chicago

Özel, Dilara, Derya Eryigit, Bilge Nuran Aydoğdu, ve Merve Dökmeci. 2024. “Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 (1): 101-17. https://izlik.org/JA35MG56LK.

EndNote

Özel D, Eryigit D, Aydoğdu BN, Dökmeci M (01 Mart 2024) Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 1 101–117.

IEEE

[1]D. Özel, D. Eryigit, B. N. Aydoğdu, ve M. Dökmeci, “Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, sy 1, ss. 101–117, Mar. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35MG56LK

ISNAD

Özel, Dilara - Eryigit, Derya - Aydoğdu, Bilge Nuran - Dökmeci, Merve. “Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25/1 (01 Mart 2024): 101-117. https://izlik.org/JA35MG56LK.

JAMA

1.Özel D, Eryigit D, Aydoğdu BN, Dökmeci M. Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;25:101–117.

MLA

Özel, Dilara, vd. “Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, sy 1, Mart 2024, ss. 101-17, https://izlik.org/JA35MG56LK.

Vancouver

1.Dilara Özel, Derya Eryigit, Bilge Nuran Aydoğdu, Merve Dökmeci. Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Mart 2024;25(1):101-17. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35MG56LK

Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım

Somatik Deneyimleme: Afet ve Acil Durumlarla Çalışmada Yeni Bir Yaklaşım

Öz

Anahtar Kelimeler

The Somatic Experiencing: A New Approach to Working with Disasters and Emergencies

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster