Bilim, Teknik ve Rasyonalite Eleştirisi: Weber, Marcuse ve Habermas Arasında Bir Tartışma
Öz
Bu çalışma Max Weber, Herbert Marcuse ve Jürgen Habermas’ın sosyal teorilerindeki bilim, teknik ve rasyonalite tartışmalarını karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır. Üç düşünürün de modern toplum üzerine yaptığı analizlerde rasyonalite kavramı merkezi bir rol oynamaktadır. Ancak bu ortak zemine rağmen, her birinin rasyonaliteye yüklediği anlam, bu kavram üzerinden dünyaya, topluma ve bireye dair geliştirdikleri yaklaşımlar belirgin şekilde farklılık göstermektedir. Çalışmanın temel amacı Weber, Marcuse ve Habermas arasında rasyonalite ekseninde şekillenen entelektüel tartışmayı, özellikle bilim ve teknikle kurulan ilişki çerçevesinde açıklığa kavuşturmaktır. Çalışma sonucunda Weber’in bilim ve teknik eleştirisinin, onu büyüsü bozulmuş bir dünya imgesine götürdüğü, Marcuse’nin radikal eleştirisinin ütopik bir mahiyet taşıdığı, Habermas’ın iletişimsel eylem teorisinin ise bu görüşlere kıyasla daha bütüncül olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
bilim, teknik, biçimsel rasyonalite, iletişimsel eylem, yaşam dünyası
Destekleyen Kurum
Bu çalışma için herhangi bir destek alınmamıştır.
Etik Beyan
Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.
Kaynakça
- Bottomore, T. (2016). Frankfurt Okulu ve eleştirisi. (Ü. H. Yolsal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
- Collins, R. (2017). Max Weber: Bir klavuz. (T. Banguoğlu, Çev.). Ankara: Phoeix Yayınevi.
- Gerth, H. H. & Mills, C. W. (2014). Giriş. (T. Parla, Çev.). Sosyoloji yazıları içinde (ss. 23–136). İstanbul: Deniz Yayınları.
- Geuss, R. (2002). Eleştirel teori: Habermas ve Frankfurt okulu. (F. Keskin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
- Giddens, A. (2017). Siyaset, sosyoloji ve toplumsal teori. (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
- Greisman, H. C., & Ritzer, G. (1981). Max Weber, critical theory, and the administered world. Qualitative Sociology, 4(1), 34–55.
- Habermas, J. (1993). İdeoloji olarak teknik ve bilim. (M. Tüzel, Çev.). İstanbul: YKY.
- Habermas, J. (2001a). İletişimsel eylem kuramı. I. Cilt: Eylem rasyonelliği ve toplumsal rasyonelleşme. (M. Tüzel, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- Habermas, J. (2001b). İletişimsel eylem kuramı. II. Cilt: İşlevselci aklın eleştirisi üzerine. (M. Tüzel, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- Habermas, J. (2018). Kamusallığın yapısal dönüşümü. (T. Bora & M. Sancar, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.