Aile Aidiyetinin Üniversite Öğrencilerinde Dijital Bağımlılık Üzerindeki Belirleyici Rolü

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2006 - 2023, 30.12.2025

Abdulkadir Karabulut , Rıza Gökler

Öz

Bu araştırma üniversite öğrencilerinde sosyal medya ve akıllı telefon bağımlılığının aile/grup aidiyeti üzerindeki etkisini incelemek amacıyla Ankara’da dört üniversiteden 635 katılımcı ile yürütülmüştür. Regresyon analizi sonuçları aile aidiyetindeki artışın sosyal medya ve akıllı telefon bağımlılığını anlamlı derecede azalttığını göstermektedir. Aile içi iletişim eksikliği, sosyal destek yoksunluğu ve yalnızlık gibi faktörlerin bireyleri sanal aidiyet arayışına yönlendirerek bağımlılık riskini artırdığı belirlenmiştir. Bu bulgular ışığında, aile içi iletişimi güçlendiren psiko-eğitim programlarının geliştirilmesi, üniversitelerde teknoloji bağımlılığına yönelik tarama ve müdahale birimlerinin kurulması, okullarda sosyal bağları destekleyen etkinliklerin yaygınlaştırılması ve bilinçli teknoloji kullanımının teşvik edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya Bağımlılığı , Akıllı Telefon Bağımlılığı , Aile Aidiyeti , Dijital Bağımlılıkla Mücadele , Sosyal Destek Eksikliği.

The Determining Role of Family Belonging on Digital Addiction Among University Students

Öz

This study was conducted with 635 participants from four universities in Ankara to examine the effect of social media and smartphone addiction on family/group belonging among university students. Regression analysis results indicate that an increase in family belonging significantly reduces social media and smartphone addiction. Factors such as lack of family communication, lack of social support, and loneliness were found to increase the risk of addiction by directing individuals towards seeking virtual belonging. In light of these findings, it is recommended to develop psycho-educational programmes that strengthen family communication, establish screening and intervention units targeting technology addiction in universities, promote activities that support social bonds in schools, and encourage conscious technology use.

Anahtar Kelimeler

Social Media Addiction , Smartphone Addiction , Family Belongingness , Digital Addiction Prevention , Lack of Social Support

Kaynakça

• Akyüz, İ. (2021). Üniversite öğrencilerinde aile aidiyetinin sosyo-demografik değişkenler bağlamında incelenmesi. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 33-44.
• Aljomaa, S.S., Al.Qudah, M.F., Albursan, I.S., Bakhiet, S.F. ve Abduljabbar, A.S. (2016). Smartphone addiction among university students in the light of some variables. Computers in Human Behavior, 61, 155-164.
• Anlı, G. (2018). İnternet bağımlılığı: sosyal ve duygusal yalnızlık. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 389-397.
• Arslan, K., Şahin, H. ve Erkal, S. (2019). Üniversite öğrencilerinin aile aidiyetinin aile içi şiddete ilişkin görüşlerine ve bireysel özelliklerine göre karşılaştırılması. Social Science Studies, 7(1), 168-180.
• Aslantürk, H. ve Saruç, S. (2018). Investigation of attachment styles of mothers of children with developmental delay according to various variables. Journal of Current Researches on Health Sector, 8(2), 221-232.
• Balcı, Ş. ve Gölcü, A. (2013). Facebook addiction among university students in Turkey: Selçuk university example. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 255-278.
• Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Yayıncılık.
• Çelik, B. ve Ataş, A. H. (2023). A correlational study on mobile phone addiction among university students: Prevalence, student characteristics, mobile phone use purposes, and situations. European Journal of Psychology and Educational Research, 6(3), 131-145.
• Demirci, K., Orhan, H., Demirdaş, A., Akpınar, A. ve Sert, H. (2014). Validity and reliability of the Turkish version of the smartphone addiction scale in a younger population. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 24(3), 226-234.
• Elitaş, T. ve Keskin, S. (2014). Sanal aidiyet bağlamında zihinsel diaspora: facebook örneği. Atatürk İletişim Dergisi, 7, 161-186.
• George, D. ve Mallery, P. (2012). IBM SPSS Statistics 19 Step by Step: A Simple Guide and Reference. UK: Pearson Higher Education.
• Ghanayem, L., Shannon, H., Khodr, L., McQuaid, R. ve Hellemans, K. (2024). Lonely and scrolling during the COVID-19 pandemic: understanding the problematic social media use and mental health link among university students. Frontiers in Psychiatry, 15, 1-12.
• Güneş, A. (2018). Aile ile Bağlanma: Aidiyet. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Gürgan, U. ve Demirel, N. (2021). Ergenlerin sosyal medya kullanımlarının sosyal ilişkilerine ve sosyal kaygı düzeylerine etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(3), 79-104.
• Hallers Haalboom, E.T., Mesman, J., Groeneveld, M.G., Endendijk, J.J., Van Berkel, S.R., Van Der Pol, L.D. ve Bakermans-Kranenburg, M.J. (2014). Mothers, fathers, sons and daughters: parental sensitivity in families with two children. Journal of Family Psychology, 28(2), 138-147.
• Kadıoğlu, Z.K. (2013). Kitle iletişim araçlarının şekillendirdiği sosyal kimlikler ve aidiyet duygusu ekseninde tüketici davranışları. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2(45), 101-114.
• Karaduman, S. (2010). Modernizmden postmodernizme kimliğin yapısal dönüşümü. Journal of Yaşar University, 17(5), 2886-2899.
• King, V., Boyd, L.M. ve Thorsen, M.L. (2015). Adolescents' perceptions of family belonging in stepfamilies. Journal of Marriage and Family, 77(3), 761-774.
• Kirişoğlu, Ş. (2016). Genç yetişkinlerin aile yapıları ile benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Kumcağız, H., Terzi, Ö., Koç, B. ve Terzi, M. (2020). Üniversite öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılığı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(1), 13-39.
• Kwon, M., Kim, D.-J., Cho, H. ve Yang, S. (2013). The Smartphone Addiction Scale: Development and validation of a short version for adolescents. PLoS ONE, 8(12), e83558.
• Mavili, A., Kesen, N.F. ve Daşbaş, S. (2014). Aile aidiyeti ölçeği: bir ölçek geliştirme çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 33, 29-45.
• Morahan-Martin, J. ve Schumacher, P. (2000). Incidence and correlates of pathological internet use among college students. Computers in Human Behavior, 16(1), 13-29.
• Najib, M., Othman, M., Sulaiman, S., Tenda, P. ve Zabidi, M. (2023). Trends in social media use among university students during the COVID-19 pandemic. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 12(2), 774-784.
• Özdemir, S.G., Daşbaş, S. ve Kesen, N.F. (2020). Üniversite öğrencilerinin aile aidiyeti ve özgeci davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Konya ili örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(1), 101-111.
• Parlak Sert, H. ve Başkale, H. (2022). Students' increased time spent on social media, and their level of coronavirus anxiety during the pandemic predict increased social media addiction. Health Information and Libraries Journal, 40(3), 262-274.
• Paulson, D.S. (2007). Handbook of Regression and Modeling. Florida: Chapman and Hall/CRC.
• Shaw, M. ve Black, D.W. (2008). Internet addiction: definition, assessment, epidemiology and clinical management. CNS Drugs, 22(5), 353-365.
• Tanrıverdi, S. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinde internet bağımlılığı ile algılanan sosyal destek arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Ting, C. ve Essau, C. (2021). Addictive behaviours among university students in Malaysia during COVID-19 pandemic. Addictive Behaviors Reports, 14, 1-7.
• Tutgun Ünal, A. (2015). Sosyal medya bağımlılığı: üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• TÜİK. (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
• (Erişim tarihi: 25 Mart 2025)
• Uçar, M.E. (2010). Üniversite öğrencileri ve üniversiteden mezun olan bireylerin sosyal sermaye düzeylerinin benlik biçimleri ve çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Uslu, M. (2021). The analysis of social media addiction and usage in Turkey. Turkish Academic Research Review, 6(2), 370-396.