Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Mehmet Özdamar

doi:10.17494/ogusbd.1756452

TR EN

Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırma, turizm sektöründeki mutfak personelinin çalışma düzenine göre iş stresi farklılıklarını incelemektedir. Antalya'daki beş yıldızlı otellerde çalışan 500 mutfak personelinden toplanan veriler, sezonluk çalışanların sürekli çalışanlara kıyasla daha yüksek iş stresi yaşadığını göstermiştir. Sezonluk çalışanlar için iş güvencesizliği ve kariyer gelişimi eksikliği temel stres kaynakları olurken, sürekli çalışanlar için yetersiz molalar ve yönetim tarzı öne çıkmaktadır. Pozisyonun moderatör etkisi gözlenmiş, özellikle sezonluk çalışan aşçıbaşı ve yardımcılarının daha fazla stres yaşadığı belirlenmiştir. İş-yaşam dengesi açısından sezonluk çalışanların daha dezavantajlı olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, işletmelerin iş güvencesi sağlama, kariyer gelişim programları oluşturma ve esnek çalışma düzenlemeleri yaparak personelin stresini azaltması ve memnuniyetini artırması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu iyileştirmeler hem çalışan refahını hem de hizmet kalitesini olumlu etkileyecektir.

Anahtar Kelimeler

İş stresi, Mutfak personeli, Sezonluk çalışma, Turizm sektörü, İş-yaşam dengesi

Kaynakça

Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51, 1173-1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Beehr, T. A. ve Newman, J. E. (1978). Job stress, employee health, and organizational effectiveness: A facet analysis, model, and literature review. Personnel Psychology, 31(4), 665-699. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1978.tb02118.x
Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107(2), 238-246. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.2.238
Bentler, P. M. ve Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588-606. https://doi.org/10.1037/0033-2909.88.3.588
Biddle, B. J. (1986). Recent developments in role theory. Annual Review of Sociology, 12, 67-92. https://doi.org/10.1146/annurev.so.12.080186.000435
Browne, M. W. ve Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. K. A. Bollen ve J. S. Long (Dü) içinde, Testing structural equation models (s. 136-162). Sage Publications.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Carlson, D. S., Kacmar, K. M., Wayne, J. H. ve Grzywacz, J. G. (2006). Measuring the positive side of the work-family interface: Development and validation of a work-family enrichment scale. Journal of Vocational Behavior, 68(1), 131-164. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2005.02.002
Cerasa, A., Fabbricatore, C., Ferraro, G., Pozzulo, R., Martino, I. ve Liuzza, M. T. (2020). Work-related stress among chefs: A predictive model of health complaints. Frontiers in Public Health, 8(68), 1-8. https://doi.org/10.3389/fpubh.2020.00068
Chiang, F. F., Birtch, T. A. ve Kwan, H. K. (2010). The moderating roles of job control and work-life balance practices on employee stress in the hotel and catering industry. International Journal of Hospitality Management, 29(1), 25-32. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2009.04.005

Chuang, N. K. ve Lei, S. A. (2011). Job stress among casino hotel chefs in a top-tier tourism city. Journal of Hospitality Marketing & Management, 20(5), 551-574. https://doi.org/10.1080/19368623.2011.570642
Chuang, N.-K. ve Lei, S. A. (2011). Job stress among casino hotel chefs in a top-tier tourism city. Journal of Hospitality Marketing & Management, 20(5), 551-574. https://doi.org/10.1080/19368623.2011.570642
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Lawrence Erlbaum Associates.
Comrey, A. L. ve Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis. Lawrence Erlbaum.
Cooper, C. L. ve Marshall, J. (1976). Occupational sources of stress: A review of the literature relating to coronary heart disease and mental ill health. Journal of Occupational Psychology, 49(1), 11-28. https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1976.tb00325.x
Coşkun, R., Altunışık, R. ve Yıldırım, E. (2019). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
Çavuşoğlu, F. (2023). Turizm sektöründe iş yaşam dengesi. F. Çakmak (Dü.) içinde, Sosyal & beşerî bilimler alanında akademik çalışmalar III (s. 103-115). Gece Kitaplığı.
Deery, M. ve Jago, L. (2015). Revisiting talent management, work-life balance and retention strategies. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 27(3), 453-472. https://doi.org/10.1108/IJCHM-12-2013-0538
Edwards, J. R. ve Cooper, C. L. (1990). The person-environment fit approach to stress: Recurring problems and some suggested solutions. Journal of Organizational Behavior, 11(4), 293-307. https://doi.org/10.1002/job.4030110405
Fornell, C. ve Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312
Ghiselli, R. F., La Lopa, J. M. ve Bai, B. (2001). Job satisfaction, life satisfaction, and turnover intent among food-service managers. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 42(2), 28-37. https://doi.org/10.1177/0010880401422002
Greenhaus, J. H., Collins, K. M. ve Shaw, J. D. (2003). The relation between work–family balance and quality of life. Journal of Vocational Behavior, 63(3), 510-531. https://doi.org/10.1016/S0001-8791(02)00042-8
Günel, Ö. D. (2009). Mevsimsellik, mevsimlik istihdam ve örgütsel bağlılık: Konaklama işletmelerinde bir araştırma. İşletme Fakültesi Dergisi, 10(2), 197-217.
Haar, J. M., Russo, M., Suñe, A. ve Ollier-Malaterre, A. (2014). Outcomes of work–life balance on job satisfaction, life satisfaction and mental health: A study across seven cultures. Journal of Vocational Behavior, 85(3), 361–373. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2014.08.010
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis. Pearson Education.
Hayman, J. (2005). Psychometric assessment of an instrument designed to measure work life balance. Research and Practice in Human Resource Management, 13(1), 85-91.
Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
Hobfoll, S. E. (2001). The influence of culture, community, and the nested-self in the stress process: Advancing conservation of resources theory. Applied Psychology: An International Review, 50(3), 337-421. https://doi.org/10.1111/1464-0597.00062
Hooper, D., Coughlan, J. ve Mullen, M. R. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. The Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60.
House, R. J. ve Rizzo, J. R. (1972). Role conflict and ambiguity as critical variables in a model of organizational behavior. Organizational Behavior and Human Performance, 7(3), 467-505. https://doi.org/10.1016/0030-5073(72)90030-X
Hu, L. ve Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Hwang, J., Lee, J. J., Park, S., Chang, H. ve Kim, S. S. (2014). The impact of occupational stress on employee's turnover intention in the luxury hotel segment. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 15(1), 60-77. https://doi.org/10.1080/15256480.2014.872898
Johnson, J. V. ve Hall, E. M. (1988). Job strain, work place social support, and cardiovascular disease: A cross-sectional study of a random sample of the Swedish working population. American Journal of Public Health, 78(10), 1336–1342. https://doi.org/10.2105/ajph.78.10.1336
Jolliffe, L. ve Farnsworth, R. (2003). Seasonality in tourism employment: Human resource challenges. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 15(6), 312-317. https://doi.org/10.1108/09596110310488140
Kahn, R. L., Wolfe, D. M., Quinn, R. P., Snoek, J. D. ve Rosenthal, R. A. (1964). Organizational stress: Studies in role conflict and ambiguity. Wiley.
Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39(1), 31-36. https://doi.org/10.1007/BF02291575
Karasek, R. A. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain: Implications for job redesign. Administrative Science Quarterly, 24(2), 285-308. https://doi.org/10.2307/2392498
Karasek, R. ve Theorell, T. (1990). Healthy work: Stress, productivity, and the reconstruction of working life. Basic Books.
Karatepe, O. M. ve Uludag, O. (2007). Conflict, exhaustion, and motivation: A study of frontline employees in Northern Cyprus hotels. International Journal of Hospitality Management, 26(3), 645-665. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2006.05.006
Kasap, M. (2025). Otel çalışanlarının aşırı iş yükü, mesleki benlik saygısı, meslek aşkı ve iş yeri maneviyatlarının yaşam kalitelerine etkisi. [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kensbock, S., Jennings, G., Bailey, J. ve Patiar, A. (2016). Performing: Hotel room attendants’ employment experiences. Annals of Tourism Research, 56, 112-127. https://doi.org/10.1016/J.ANNALS.2015.11.010
Koc, E. ve Bozkurt, G. A. (2017). Hospitality employees' future expectations: Dissatisfaction, stress, and burnout. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 18(4), 1-15. https://doi.org/10.1080/15256480.2017.1305318
Lazarus, R. ve Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
Leka, S., Griffiths, A. ve Cox, T. (2003). Work organisation and stress: Systematic problem approaches for employers, managers and trade union representatives. World Health Organization.
Mac Con Iomaire, M. (2008). Understanding the heat—mentoring: A model for nurturing culinary talent. Journal of Culinary Science & Technology, 6(1), 43-62. https://doi.org/10.1080/15428050701884196
Mansour, S. ve Tremblay, D. G. (2016). Workload, generic and work-family specific social supports and job stress: Mediating role of work-family and family-work conflict. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(8), 1778-1804. https://doi.org/10.1108/IJCHM-11-2014-0607
McNamara, M., Bohle, P. ve Quinlan, M. (2011). Precarious employment, working hours, work-life conflict and health in hotel work. Applied Ergonomics, 42(2), 225-232. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2010.06.013
Michie, S. (2002). Causes and management of stress at work. Occupational and Environmental Medicine, 59(1), 67-72. https://doi.org/10.1136/oem.59.1.67
Murray-Gibbons, R. ve Gibbons, C. (2007). Occupational stress in the chef profession. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 19(1), 32-42. https://doi.org/10.1108/09596110710724143
National Institute for Occupational Safety and Health [NIOSH]. (1999). Stress at work. https://www.cdc.gov/niosh/docs/99-101/default.html#print
Netemeyer, R. G., Boles, J. S. ve McMurrian, R. (1996). Development and validation of work–family conflict and family–work conflict scales. Journal of Applied Psychology, 81(4), 400–410. https://doi.org/10.1037/0021-9010.81.4.400
Nixon, A. E., Mazzola, J. J., Bauer, J., Krueger, J. R. ve Spector, P. E. (2011). Can work make you sick? A meta-analysis of the relationships between job stressors and physical symptoms. Work & Stress, 25(1), 1-22. https://doi.org/10.1080/02678373.2011.569175
Nunnally, J. C. ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory. McGraw-Hill.
O'Neill, J. W. ve Davis, K. (2011). Work stress and well-being in the hotel industry. International Journal of Hospitality Management, 30(2), 385-390. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2010.07.007
Özkoç, A. G. ve Çalışkan, N. (2016). Job insecurity from a multi-faceted perspective of the tourism sector. C. Avcıkurt vd. (Dü.) içinde, Global issues and trends in tourism (s. 87-102). St. Kliment Ohridski University Press.
Parker, D. F. ve DeCotiis, T. A. (1983). Organizational determinants of job stress. Organizational Behavior & Human Performance, 32(2), 160-177. https://doi.org/10.1016/0030-5073(83)90145-9
Pienaar, J. ve Willemse, S. A. (2008). Burnout, engagement, coping and general health of service employees in the hospitality industry. Tourism Management, 29(6), 1053-1063. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.006
Pratten, J. D. (2003). The training and retention of chefs. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 15(4), 237-242. https://doi.org/10.1108/09596110310475702
Robinson, R. N., Baum, T., Golubovskaya, M., Solnet, D. J. ve Callan, V. (2019). Applying endosymbiosis theory: Tourism and its young workers. Annals of Tourism Research, 78, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.102751
Siegrist, J. (1996). Adverse health effects of high-effort/low-reward conditions. Journal of Occupational Health Psychology, 1(1), 27–41. https://doi.org/10.1037/1076-8998.1.1.27
Spielberger, C. D. ve Vagg, P. R. (1999). Job stress survey: Professional manual. Psychological Assessment Resources.
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2021). Using multivariate statistics. Pearson.
Tongchaiprasit, P. ve Ariyabuddhiphongs, V. (2016). Creativity and turnover intention among hotel chefs: The mediating effects of job satisfaction and job stress. International Journal of Hospitality Management, 55, 33-40. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2016.02.009
Tucker, L. R. ve Lewis, C. (1973). A reliability coefficient for maximum likelihood factor analysis. Psychometrika, 38(1), 1-10.
Üngüren, E., Onur, N., Demirel, H. ve Tekin, Ö. A. (2024). The effects of job stress on burnout and turnover intention: The moderating effects of job security and financial dependency. Behavioral Sciences, 14(4), 1-21. https://doi.org/10.3390/bs14040322
Wayne, J. H., Butts, M. M., Casper, W. J. ve Allen, T. D. (2017). In search of balance: A conceptual and empirical integration of multiple meanings of work-family balance. Personnel Psychology, 70(1), 1-44. https://doi.org/10.1111/peps.12132
Wheaton, B., Muthén, B., Alwin, D. F. ve Summers, G. F. (1977). Assessing reliability and stability in panel models. Sociological Methodology, 8, 84-136. https://doi.org/10.2307/270754
Wong, S. C.-k. ve Ko, A. (2009). Exploratory study of understanding hotel employees' perception on work–life balance issues. International Journal of Hospitality Management, 28(2), 195-203. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.07.001
Yamane, T. (2010). Temel örnekleme yöntemleri. (A. Esin vd., Çev.) İstanbul: Literatür Yayıncılık.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(Özel Sayı), 74-85.
Yıldırım, B. I. ve Yirik, Ş. (2014). İşgörenlerin iş güvencesi algıları ve işten ayrılma niyetleri ilişkisi: Belek bölgesi beş yıldızlı otel çalışanları örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (6), 123-140.
Yoo, D. Y. (2023). The hospitality stress matrix: Exploring job stressors and their effects on psychological well-being. Sustainability, 15(17), 1-13. https://doi.org/10.3390/su151713116
Yüksel, H. (2014). Çalışma yaşamı ve stres kavramı: Durumsal bir yaklaşım. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(3), 109-131.
Zopiatis, A., Constanti, P. ve Theocharous, A. L. (2014). Job involvement, commitment, satisfaction and turnover: Evidence from hotel employees in Cyprus. Tourism Management, 41, 129-140. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2013.09.013

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Gastronomi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Özdamar ^*
0000-0001-6110-3765
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

17 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

2 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1756452

IZ

https://izlik.org/JA33LT89FK

APA

Özdamar, M. (2026). Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 293-323. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1756452

AMA

1.Özdamar M. Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27(1):293-323. doi:10.17494/ogusbd.1756452

Chicago

Özdamar, Mehmet. 2026. “Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (1): 293-323. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1756452.

EndNote

Özdamar M (01 Mart 2026) Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 1 293–323.

IEEE

[1]M. Özdamar, “Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 1, ss. 293–323, Mar. 2026, doi: 10.17494/ogusbd.1756452.

ISNAD

Özdamar, Mehmet. “Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/1 (01 Mart 2026): 293-323. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1756452.

JAMA

1.Özdamar M. Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27:293–323.

MLA

Özdamar, Mehmet. “Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 1, Mart 2026, ss. 293-2, doi:10.17494/ogusbd.1756452.

Vancouver

1.Mehmet Özdamar. Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Mart 2026;27(1):293-32. doi:10.17494/ogusbd.1756452

Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Sezonluk ve Sürekli Çalışan Mutfak Personelinin İş Stresi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Öz

Anahtar Kelimeler

A Comparative Assessment on Job Stress of Seasonal and Permanent Kitchen Staff

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster