Visual Representations of the Mother-Child Relationship in Turkish Figurative Painting: A Chodorowian Framework

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 3, 1006 - 1027, 28.11.2025

Nurcan Pınar Eke

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1760571

https://izlik.org/JA79JZ45CP

Öz

The article aims to analyze representations of the mother-child relationship within the framework of figurative Turkish painting, drawing upon Nancy Chodorow’s theoretical perspectives. In doing so, it seeks to examine the connection between the visually reproduced maternal bond in artworks and the broader constructs of gender roles and patriarchal norms. The representations depicted in these works are not merely expressions of the artists’ individual affective experiences; rather, they are shaped by social and ideological structures. By adopting a critical lens toward mother-child representations in figurative Turkish painting, the article contributes to an understanding of how gender identity and gender roles are visually constructed and conveyed. The findings suggest that the nature of the maternal bond differs depending on whether the child is female or male. This distinction aligns with Chodorow’s theory, and accordingly, variations in representation are observed. The study employs Erwin Panofsky’s method of visual analysis as its primary analytical framework.

Anahtar Kelimeler

Turkish Painting , Mother-Child Representation , Object Relations , Gender Identity , Visual Analysis.

Proje Numarası

---

Chodorow Perspektifinden Türk Resim Sanatında Anne-Çocuk Temsilinin Görsel Analizi

https://izlik.org/JA79JZ45CP

Öz

Makale, figüratif Türk resim sanatı çerçevesinde ortaya konan anne-çocuk temsillerini, Nancy Chodorow’un görüşleri doğrultusunda çözümlemeyi amaçlamaktadır. Böylece sanat eserlerinde görsel olarak yeniden üretilen anne-çocuk ilişkisinin, toplumsal cinsiyet rolleri ve ataerkil normlarla bağlantısını irdelemek mümkün olacaktır. Eserlerde yansıtılan temsiller yalnızca ressamların bireysel duygulanımlarının tezahürü değil; aksine toplumsal ve ideolojik kurgulardır. Makale, figüratif Türk resim sanatındaki anne-çocuk temsillerine eleştirel bir perspektiften yaklaşmasının yanı sıra; cinsiyet kimliğinin ve toplumsal cinsiyet rollerinin görsel olarak nasıl temsil edildiğini ortaya koyması açısından da önemlidir. Bulgular, bu eserlerde annenin kız çocuğu ve erkek çocuğu ile kurduğu bağın aynı olmadığı yönündedir. Bağın niteliği Chodorow’un teorisiyle örtüşmekte; dolayısıyla temsilde de farklılıklar gözlenmektedir. Çalışmada yöntem olarak Panofsky’nin görsel analiz modeli kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türk Resim Sanatı , Anne-Çocuk Temsili , Nesne İlişkileri , Toplumsal Cinsiyet Kimliği , Görsel Analiz.

Etik Beyan

---

Destekleyen Kurum

---

Proje Numarası

---

Teşekkür

---

Kaynakça

• Akademik Makaleler ve Kitaplar
• Algın, E., (2021). 1960 Sonrası Türk Resminde Toplumsal Gerçekçi Resimlerin Sosyal ve Siyasi Değişimle İlintisi, Fine Arts (NWSAFA), 16(1):42-55, DOI: 10.12739/NWSA.2021.16.1.D0271.
• Bek, G. (2008). Çağdaş Türk sanatında “ulusallık / evrensellik” sorunsalı ve bazı temel yaklaşımlar. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17, 117–130. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11421/136444
• Bueskens, P. (2020). Mothers reproducing the social: Chodorow and beyond. Journal of Psychosocial Studies, 13(1), 65–86. https://doi.org/10.1332/147867320X15803493144767
• Butler, J. (2012). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin alt üst edilmesi (B. Ertür, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Chodorow, N. (1978). Mothering, object-relations, and the female oedipal configuration. Feminist Studies, 4(1), 137–158. https://doi.org/10.2307/3177630
• Chodorow, N. (1979). The reproduction of mothering. Berkeley: University of California Press.
• Chodorow, N. (2024). Kadınlıklar, erkeklikler, cinsellikler (A. Pala, Çev.). Ankara: Fol Kitap.
• Çelik, S. (2009). Türk resminde toplumsal gerçekçilik: Yeniler Grubu (Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi).
• Çiçek, V. (2010). 19. yüzyıl sonrası resim sanatında ve Türk resminde toplumsal gerçekçi eğilimler (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi).
• Demirci-Yılmaz, T. (2015). Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemi Türkiye modernleşmesinde annelik kurguları. Cogito, 81, 66–90.
• Duncum, P. (2024). Görseli yorumlama. In B. Erişti (Ed.), Görsel araştırma yöntemleri (s. 9–106). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Erdoğan, T. (2008). Nancy Chodorow’un düşüncesinde toplumsal cinsiyet organizasyonunun merkezi unsuru olarak annelik. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 73–82. https://doi.org/10.21560/spcd.08011
• Flanagan, L. (2021). Object relations theory. In J. Berzoff, L. Flanagan, & P. Hertz (Eds.), Inside out and outside in (pp. 92–124). New York: Rowman & Littlefield Publishers.
• Freud, S. (2022). Cinsiyet ve psikanaliz (S. Hilav, Çev.). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
• Gombrich, E. H. (2016). Sanatın Öyküsü (Erduran, E ve Erduran, Ö. Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Gülşen, P. (2021). Renkler: Tarih-kültür-sanat-psikoloji. İstanbul: Destek Yayınları.
• Güney, M. (2006). Sanat ve psikiyatri. Yazarın kendi yayını.
• Hirsch, M. (1989). Mother/daughter plot: Narrative, psychoanalysis, feminism. Indianapolis: Indiana University Press.
• Hooks, B. (2021). Değişme isteği: Erkekler, erkeklik ve sevgi (Z. Kutluata, Çev.). İstanbul: BGST Yayınları.
• Hooks, B. (2022). Duygu yoldaşlığı: Kadınların sevgi arayışı (Ö. Karakaş, Çev.). İstanbul: BGST Yayınları.
• İşcanoğlu, K., Bayraktar, K., & Gökduman, D. (2023). Erken Cumhuriyet sanat stratejileri. IDEART Uluslararası Tasarım ve Sanat Dergisi, 1(2), 62–72.
• Kandiyoti, D. (2007). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (A. Bora vd., Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Kaya Karaduman, B. (2023). Cumhuriyet dönemi Türk sanatında kadın. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(Özel Sayı), 79–92. https://doi.org/10.18037/ausbd.1311204
• Klein, M. (2008). Sevgi, suçluluk ve onarım (B. Habip, Çev.). İstanbul: Kanat Yayınları.
• Klein, M. (2021). Haset ve şükran (O. Koçak, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Leppert, R. (2017). Sanatta anlamın görüntüsü: İmgelerin toplumsal işlevi (İ. Türkmen, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Manguel, A. (2021). Resimleri okumak: Sanata baktığımızda düşündüklerimiz (A. Ekici, Çev.). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
• Okkalı, C. ve Baytar, İ. (2020). Erken Cumhuriyet Döneminde Kentlileşme ve Şeref Akdik Resimlerindeki Yansıması. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 13(25). 138-157. https://doi.org/10.21602/sduarte.702550
• Rose, S. (2018). Toplumsal cinsiyet tarihçiliği nedir? (B. Aydar, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
• Segal, H. (2023). Melanie Klein’in çalışmasına giriş (M. Sivri, Çev.). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Terbaş, Ö. (2016). Rüyalardan gerçekliğe: Psikanaliz ve sanat. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Yazkaç, P. (2018). Turgut Zaim’in resimlerinde Anadolu folkloru ve Yörük yaşamı üzerine bir değerlendirme. İDİL Sanat ve Dil Dergisi, 7(48), 1031–1041. https://doi.org/10.7816/idil-07-48-13
• Yener, E. (2020). Nuri İyem tuvallerinde toplumsal gerçekçilik ve Anadolu kadını. International Social Sciences Studies Journal, 6(66), 3235–3249. https://doi.org/10.26449/sssj.2418
• Web Kaynakları
• Kültür ve Turizm Bakanlığı(a). (t.y.). Atatürk dönemi (1923–1938). https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-80250/ataturk-donemi-1923-1938.html
• Kültür ve Turizm Bakanlığı(b). (t.y.). Kübist ve ekspresyonist sanat eğilimleri (1928–1960). https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-80251/kubist-ve-ekspresyonist-sanat-egilimleri-1928-1960.html
• Kültür ve Turizm Bakanlığı(c). (t.y.). Modern sanat grupları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-80252/modern-sanat-gruplari.html
• Wikipedia. (2024). Nancy Chodorow. https://tr.wikipedia.org/wiki/Nancy_Chodorow
• Sönmez, N. (2014). Türk modernistler: Avni Arbaş. https://www.e-skop.com/skopbulten/turk-modernistler-avni-arbas/2152
• İyem, N. (2015). Nuri İyem. https://www.nuriiyem.com/tr/
• Günal, N. (t.y.). Neşet Günal – Biyografi. https://nesetgunal.org/tr/biyografi/
• Salık, E. (2023) Söylenti Dergi. Nâzım Hikmet’in köylü ressamı: İbrahim Balaban. https://www.soylentidergi.com/nazim-hikmetin-koylu-ressami-ibrahim-balaban/
• Altınok, İ. (t.y.). İsmail Altınok. https://www.ismailaltinok.net/
• İş Sanat. (2024). Abidin Dino. https://issanat.com.tr/abidin-dino/