“Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye'de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru

Buşra Çelik

doi:10.17494/ogusbd.1764855

EN TR

“Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye'de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki İslami feminist aktörlerin mevcut aile yapısındaki ataerkil pratiklere yönelik eleştirilerini ve toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı ideal aile tasavvurlarını incelemektedir. Araştırmada, kendilerini Müslüman feminist olarak tanımlayan aktörlerin, özellikle İstanbul Sözleşmesi’nin aile yapısını tehdit ettiği yönündeki iddialara karşı geliştirdikleri söylemler ele alınmıştır. Söylem analizi yöntemiyle yürütülen çalışma, kutsal annelik, aile içi şiddet ve ev içi emeğin eşitsizliği gibi temalarda yoğunlaşan eleştirilerin, cinsiyet eşitliği temelli alternatif aile anlayışıyla birleştiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, İslami feministlerin geleneksel aile kurumuna eleştirel ve dönüştürücü bir perspektifle, toplumsal cinsiyet eşitliğini önceleyen bir yaklaşımdan baktığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile, İslami Feminizmler, Toplumsal Cinsiyet

Etik Beyan

Araştırma ve Yayın Etiği Beyanı Bu çalışma bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

Acar-Savran, G. (2012). İkinci basıma önsöz. İçinde G. Acar-Savran & N. Tura Demiryontan (Ed.), Kadının görünmeyen emeği: Maddeci bir feminizm üzerine (ss. 9–16). İstanbul: Yordam Kitap.
Acar-Savran, G. (2002). Kadınların emeğini görünür kılmak: Marx’tan Delphy’ye bir ufuk taraması. Praksis, 10, 159–210.
Adak, S. (2016). Siyaset ve toplumsal cinsiyet. F. Saygılıgil (Haz.), Toplumsal cinsiyet tartışmaları içinde (s. 17–33). Ankara: Dipnot Yayınları.
Adak, S. (2021). Expansion of the Diyanet and the politics of family in Turkey under AKP rule. Turkish Studies, 22(2), 200–221. https://doi.org/10.1080/14683849.2020.1813572
Akgül, Ç. (2011). Militarizmin cinsiyetçi suretleri. Ankara: Dipnot.
Ali, Z. (2014). İslami feminizmler (Ö. Elitez, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Arat, Z. F. K. (2009, July 12–16). Gender approach and women’s rights in political party programs: The case of Turkey. World Congress of the International Political Science Association, Santiago, Chile.
Badran, M. (2014). İslami feminizm nedir? Z. Ali (Der.), İslami feminizmler içinde (s. 37–51). İstanbul: İletişim Yayınları.
Batmanghelichi, S., & Mour, L. (2017). Cyberfeminism, Iranian style: Online feminism in post-2009 Iran. Feminist Media Histories, 3(1), 50–80.
BBC Türkçe. (2012, 25 Mayıs). Erdoğan: Kürtaj cinayettir. BBC Türkçe. Erişim tarihi: 25 Haziran 2025, https://www.bbc.com/turkce/haberler/2012/05/120525_erdogan_kurtaj

Berktay, F. (2003). Tarihin cinsiyeti. İstanbul: Metis.
Bora, A. (2001). Türk modernleşme sürecinde annelik kimliğinin dönüşümü. A. İlyasoğlu & N. Akgökçe (Der.), Yerli bir feminizme doğru içinde (s. 77–107). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Bora, A. (2012). Aile: En güçlü işsizlik sigortası. T. Bora, A. Bora, N. Erdoğan & İ. Üstün (Der.), Boşuna mı okuduk? Türkiye’de beyaz yakalı işsizliği içinde (s. 181–201). İstanbul: İletişim Yayınları.
Buğra, A., & Keyder, Ç. (2003). New poverty and the changing welfare regime of Turkey. Ankara: UNDP.
Çağatay, S. (2023). Women workers’ education at the Confederation of Turkish Trade Unions: Excavating histories of transnational collaboration with the ICFTU. Labor History, 65(2), 273–287. https://doi.org/10.1080/0023656X.2023.2272125
Çakır, S. (2011). Osmanlı kadın hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.
Çamdereli, R. (2019, 12 Mart). Aileyi korumanın bedeli ve 8 Mart. Reçel Blog. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2025, http://recel-blog.com/aileyi-korumanin-bedeli-ve-8-mart/
Çamdereli, R. (2022, 8 Mayıs). Anneler günü de kutlu olsun be! Reçel Blog. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025, http://recel-blog.com/anneler-gunu-de-kutlu-olsun-be/
Çelik, B. (2019). 2000’li yıllarda İslamcı kadınların dönüşen söylemi: Romanlar aracılığıyla bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Çelik, B. (2021). İstanbul Sözleşmesi bağlamında İslamcı kadınların görüşlerine dair bir değerlendirme. Tezkire Dergisi, (74), 185–201.
Dalaman, Z. B. (2021). Feminist alternatif medyanın yarattığı yeni kadın kimlikleri: Türkiye–Tunus incelemesi. Yıldız Social Science Review, 7(1), 36–57.
Darvishpour, M. (2003). Islamic feminism: Compromise or challenge to feminism? Iran Bulletin/Women.
Donovan, J. (2010). Feminist teori (A. Bora, M. Ağduk Gevrek & F. Sayılan, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Eagleton, T. (1996). İdeoloji. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Ecevit, Y. (2012). Türkiye’de sosyal politika çalışmalarının toplumsal cinsiyet bakış açısıyla gelişimi. S. Dedeoğlu & A. Y. Elveren (Der.), Türkiye’de refah devleti ve kadın içinde (s. 17–33). İstanbul: İletişim Yayınları.
Eftekhari, R. (2003). Zanan: Trials and successes of feminist magazine. Middle Eastern Women on the Move, 15–22.
Ertürk, Y. (2015). Turkey’s gender politics in the 2000s: The AKP’s impact on women. International Viewpoint. https://internationalviewpoint.org/spip.php?article3891
Foucault, M. (2012). İktidarın gözü (İ. Ergüden, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Gazioğlu Terzi, E. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlamında politik söylem: 1989–2011 yılları arası hükümet programlarında aile ve kadınlar. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18(2), 145–176.
Giuliani, M. P. (2021). The family policy positions of conservative parties: A farewell to the male‐breadwinner family model? European Journal of Political Research, 60(3), 673–695. https://doi.org/10.1111/1475-6765.12407
Goddard, V. A. (1996). Gender, family, and work in Naples. Berg Publishers.
Gökçeli. (2023, 16 Ağustos). Devredilen annelik. Reçel Blog. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025, http://recel-blog.com/devredilen-annelik/
Göle, N. (2000). İslamın yeni kamusal yüzleri. İstanbul: Metis Yayınları.
Harris, O. (1981). Households as natural units. K. Young, C. Wolkowitz & R. McCullagh (Der.), Of marriage and the market içinde (s. 47–69). Londra: Routledge.
Havle Kadın Derneği. (2021). Müslüman aile yasalarındaki “ataerki DNA’sı”nı çözümlemek. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025, https://www.havlekadin.org/musluman-aile-yasalarindaki-ataerki-dnasi
Havle Kadın Derneği. (2022). Türkiye’de aile: Hayaller ve gerçekler. Erişim tarihi: 20 Haziran 2025, https://www.havlekadin.org/turkiyede-aile-hayaller-ve-gercekler
Him, M. S., & Hoşgör, A. G. (2013). An implication of health sector reform for disadvantaged women’s struggle for birth control. Health Care for Women International, 36(9), 969–987. https://doi.org/10.1080/07399332.2013.827196
Hosseini, M. Z. (2010, 9 Şubat). Understanding Islamic feminism. MR Online. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2025, https://mronline.org/2010/02/09/understanding-islamic-feminism-interview-with-ziba-mir-hosseini/
Hürriyet. (2008, 7 Mart). Başbakan’dan üç çocuk tavsiyesi. Hürriyet. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/basbakandan-uc-cocuk-tavsiyesi-8529872
Hürriyet. (2012, 27 Mayıs). Erdoğan: Sezaryen doğumun doğal sürecine müdahaledir. Hürriyet. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2025, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/erdogan-sezaryen-dogumun-dogal-surecine-mudahaledir-20614108
Kancı, T. vd. (2023). The anti-gender movement in Turkey. Turkish Studies, 24(5), 882–904. https://doi.org/10.1080/14683849.2022.2164189
Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender and Society, 2(3), 274–290.
Kandiyoti, D. (2013). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar (4. baskı). İstanbul: Metis.
Kavas, S., & Gündüz-Hoşgör, A. (2010). Divorce and family change revisited. Demografia, 53(5), 102–126.
Keleş Şehide, Z. (2021, 28 Temmuz). Şimdi ve burada Müslüman bir feminizme ihtiyacımız var mı? 5Harfliler. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025, https://www.5harfliler.com/simdi-ve-burada-musluman-bir-feminizme-ihtiyacimiz-var-mi/
Köse, E. (2020). İslami feminizm, dijital yazı ve Türkiye örneği olarak Reçel Blog. Milel ve Nihal, 17(1), 173–184. https://doi.org/10.5281/zenodo.4317655
Leitner, S. (2003). Varieties of familialism. European Societies, 5(4), 353–375.
Mernissi, F. (1998). Kadınların isyanı ve İslami hafıza. İstanbul: Epos Yayınları.
Moghadam, V. (2002). Islamic feminism and its discontents. Signs, 27(4), 1135–1171.
Mojab, S. (2001). Theorizing the politics of Islamic feminism. Feminist Review, 69(1), 124–146.
Nauck, B., & Klaus, D. (2008). Family change in Turkey. İçinde R. Jayakody, A. Thornton & W. Axinn (Ed.), International family change (ss. 282–312). New York: Erlbaum.
Okin, S. M. (1999). Is multiculturalism bad for women? İçinde J. Cohen, M. Howard & M. Nussbaum (Ed.), Is multiculturalism bad for women? (ss. 7–24). Princeton: Princeton University Press.
Özbilgin, M., & Healy, G. (2004). The gendered nature of career development. Journal of Vocational Behavior, 64(2), 358–371. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2002.09.001
Özdalga, E. (2009). Islamism and nationalism as sister ideologies. Middle Eastern Studies, 45(3), 407–423.
Öztan, E. (2014). Türkiye’de ailecilik, biyosiyaset ve toplumsal cinsiyet rejimi. Toplum ve Bilim, 130, 176–188.
Öztan, E. (2015). Annelik, söylem ve siyaset. Cogito, 81, 91–108.
Öztan, E. (2018). Neoliberalizmin ev hali. İçinde İ. Akça, A. Bekmen & B. A. Özden (Ed.), Yeni Türkiye’ye varan yol (ss. 243–261). İstanbul: İletişim Yayınları.
Parla, A. (2001). The “honor” of the state. Feminist Studies, 27(1), 65–88.
Purvis, T., & Hunt, A. (1993). Söylem, ideoloji… (S. Coşar, Çev.). Moment Dergi, 1(1), 9–36.
Reçel Blog. (2017, 10 Kasım). Kadınların hak mücadelesi aile kurumunu tehdit ediyor temalı safsatalar. Reçel Blog. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025, http://recel-blog.com/kadinlarin-hak-mucadelesi-aile-kurumunu-tehdit-ediyor-temali-safsatalar/
Reçel Blog. (2019, 3 Eylül). İstanbul Sözleşmesi Vs. Çürümüş aile kurumu. Reçel Blog. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2025, http://recel-blog.com/istanbul-sozlesmesi-vs-curumus-aile-kurumunun-yilmaz-savunuculari
Reçel Blog. (2020, 8 Şubat). Aileyi ayakta tutmak ne anlama geliyor? Reçel Blog. Erişim tarihi: 1 Haziran 2025, http://recel-blog.com/aileyi-ayakta-tutmak-ne-anlama-geliyor/
Reçel Blog. (2020, 15 Mayıs). Musawah’tan mesaj var. Reçel Blog. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2025, http://recel-blog.com/musawahtan-mesaj-var-makul-ve-esitlikci-bir-aile-hukuku-mumkundur/
Roy, O. (2003). Küreselleşen İslam. İstanbul: Metis Yayınları.
Sancar, S. (2014). Türk modernleşmesinin cinsiyeti. İstanbul: İletişim Yayınları.
Saraceno, C. (2015). A critical look at the social investment approach. Social Politics, 22(2), 257–269.
Şenel, B. (2017). “Biz büyük bir aileyiz”. Mülkiye Dergisi, 41(2), 31–69.
Şerifsoy, S. (2013). Aile ve Kemalist modernizasyon projesi. İçinde A. G. Altınay (Ed.), Vatan, millet, kadınlar (ss. 167–200). İstanbul: İletişim Yayınları.
Song, J. (2009). South Koreans in the debt crisis. Durham: Duke University Press.
Sönmez, B. (2024, 25 Mayıs). AKP’nin vizyonu. Gazete Duvar. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/akpnin-vizyonu-kararname-yasadan-ustun-aile-kadindan-degerli-makale-1693699
Sönmez, B. (2025, 3 Ocak). Evlilik ve aile güzellemesi. Gazete Duvar. Erişim tarihi: 15 Haziran 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/evlilik-ve-aile-guzellemesi-ev-ici-siddeti-tirmandiriyor-makale-1746830
Sönmez, B. (2025, 17 Ocak). Anneliği 3 paraya satın almadan önce. Gazete Duvar. Erişim tarihi: 10 Haziran 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/anneligi-3-paraya-satin-almadan-once-yapilacaklar-makale-1750214
Tan, G. Ö. (2025). Avrupa’da aşırı sağın kadınları. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 11(1), 123–145. https://doi.org/10.14782/marmarasbd.1678595
T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2015). Ailenin ve dinamik nüfus yapısının korunması eylem planı (2015–2018). Ankara. Erişim tarihi: 5 Haziran 2025, https://aile.gov.tr/uploads/ailesosyalpolitika/ailenindinamiknufus.pdf
Tohidi, N. (2002). Islamic feminism: Perils and promises (ss. 135–153).
Tuğrul, G. (2018). Dindar kadınların annelik algısı. Fe Dergi, 10(2), 71–84.
Türköne, S. (2023, 18 Mayıs). Anneliğin yükünü attık omuzlarımızdan. Reçel Blog. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025, http://recel-blog.com/anneligin-yukunu-attik-omuzlarimizdan/
Van Dijk, T. (2010). Söylem ve iktidar. İçinde Nefret suçları ve nefret söylemi (ss. 9–41). İstanbul: Hrant Dink Vakfı Yayınları.
White, J. B. (2020, Mart). The politics of family values in Erdoğan’s new Turkey. Middle East Report, 295. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025, https://merip.org/2020/03/the-politics-of-family-values-in-erdogans-new-turkey/
Yang, O. (2006). Family and new governance. Seoul: Ewha Women’s University Press.
Yılmaz, Z. (2013). Dindarlığın yeniden inşasında İslamcı kadınlar. Mülkiye Dergisi, 37(2), 109–140.
Yılmaz, Z. (2015). Dişil dindarlık. İstanbul: İletişim Yayınları.
Yılmaz, Z. (2015a). Strengthening the family policies in Turkey. Turkish Studies, 16(3), 371–393. https://doi.org/10.1080/14683849.2015.1067863
Yılmaz, Z. (2017). Neoliberal küreselleşmenin melez izdüşümleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 45–63.
Zeynep Ö. (2024, 12 Aralık). Annelik aslında o kadar da kutsal olmayabilir mi? Reçel Blog. Erişim tarihi: 8 Haziran 2025, http://recel-blog.com/annelik-aslinda-o-kadar-da-kutsal-olmayabilir-mi/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Buşra Çelik ^*
0000-0001-8661-4561
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

14 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

2 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764855

IZ

https://izlik.org/JA32KB23KE

APA

Çelik, B. (2025). “Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 2145-2167. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764855

AMA

1.Çelik B. “Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(Özel Sayı):2145-2167. doi:10.17494/ogusbd.1764855

Chicago

Çelik, Buşra. 2025. “‘Aileyi Kurtarmak’ mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (Özel Sayı): 2145-67. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764855.

EndNote

Çelik B (01 Aralık 2025) “Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 Özel Sayı 2145–2167.

IEEE

[1]B. Çelik, “‘Aileyi Kurtarmak’ mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy Özel Sayı, ss. 2145–2167, Ara. 2025, doi: 10.17494/ogusbd.1764855.

ISNAD

Çelik, Buşra. “‘Aileyi Kurtarmak’ mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/Özel Sayı (01 Aralık 2025): 2145-2167. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764855.

JAMA

1.Çelik B. “Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:2145–2167.

MLA

Çelik, Buşra. “‘Aileyi Kurtarmak’ mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy Özel Sayı, Aralık 2025, ss. 2145-67, doi:10.17494/ogusbd.1764855.

Vancouver

1.Buşra Çelik. “Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye’de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Aralık 2025;26(Özel Sayı):2145-67. doi:10.17494/ogusbd.1764855

“Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye'de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru

Saving the Family” or Rebuilding It? The Conception of the Ideal Family in Islamic Feminist Discourse in Turkey

Öz

Anahtar Kelimeler

“Aileyi Kurtarmak” mı, Yeniden kurmak mı? Türkiye'de İslami Feminist Söylemde İdeal Aile Tasavvuru

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster