Öz
Bu çalışma, toplumsal değişimlerin edebiyata yansıması bağlamında ütopya ve distopya kavramlarını “aile” teması üzerinden incelemektedir. Ütopya, 16. yüzyılda Thomas More’un Ütopya eseriyle kavramsal bir nitelik kazanmış, mevcut toplumun eleştirisini hayali, kusursuz mekânlar aracılığıyla sunmuştur. 20. yüzyılda ise distopya, bilim ve teknolojinin hızına yetişemeyen insanın karamsar dünyasını, otoriter yönetim, eşitsizlik ve özgürlüklerin yokluğu gibi temalarla aktarmıştır. Çalışmada ütopya ve distopya eserlerinden seçilen metinler, aile olgusu çerçevesinde, metne dayalı inceleme yöntemiyle değerlendirilecektir. Böylece farklı dönemlerde kurgulanan ideal veya karanlık toplumlarda ailenin konumu ve işlevi ele alınarak toplumsal yapının edebî yansımaları ortaya konacaktır.
Kaynakça
- Atasoy, Emrah. (Şubat / Mart / Nisan 2017). “Ütopyacılık, Ütopya ve Distopya Üzerine Genel ve Eleştirel Bir Bakış”. Distopya, Doğu Batı – Düşünce Dergisi, Yay. Haz.: Taşkın Takış, Ankara: Doğu Batı Yayınları, Yıl: 20, Sayı: 80, s. 55.
- Atwood, Margaret. (2017). Başka Dünyalar: Bilimkurgu ve Hayal Gücü. İstanbul: Kolektif Kitap.
- Aydın, Hasan. (Ekim 2006). “Güneş Ülkesi: Eğitim Odaklı Bir Ütopya”. Bilim ve Gelecek Dergisi, Sayı: 32, 56–63.
- Aydoğan, Metin. (2005). Antik Çağdan Küreselleşmeye: Yönetim Gelenekleri ve Türkler I. İzmir: Umay Yayınları, 4. Baskı, Cilt 1.
- Bora, Aksu ve Dede, Kadir (Der.). (2018). Ütopyalar: Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer. İstanbul: İletişim Yayınları (Araştırma-İnceleme Dizisi, 427).
- Campanella, Tommaso. (2016). Güneş Ülkesi. İstanbul: Say Yayınları.
- Gordin, Michael, Tilley, Helen ve Prakash, Gyan. (2017). “Mekân ve Zamanın Ötesinde Ütopya ve Distopya”. M. Gordin, H. Tilley ve G. Prakash (Ed.), Ütopya / Distopya: Tarihsel Olasılığın Koşulları içinde. Çev. Esma Kartal, Cem Kayalıgil ve Ayşegül Turan. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
- Huxley, Aldous. (t.y.). Cesur Yeni Dünya. Çev. Ümit Tosun. İstanbul: İthaki Yayınları (Bilimkurgu Klasikleri, 4).
- Kumar, Krishan. (2005). Ütopyacılık. Çev. Ali Somel. İstanbul: İmge Kitabevi.
- Kumar, Krishan. (2006). Modern Zamanlarda Ütopya ve Karşıütopya. Çev. Ali Galip. İstanbul: Kalkedon Yayıncılık (Adonis Kitaplığı, 1).
- Kurtyılmaz, Deniz. (2020). Ütopya, Karşı-Ütopya ve Modernite. İstanbul: Dün Bugün Yayınları.
- More, Thomas. (2016). Ütopya. Çev. Enver Günsel. Ankara: Tutku Yayınevi.
- Owen, Robert. (2006). Yeni Toplum Görüşü ve Lanark Raporu. Çev. Lale Akalın. İstanbul: Kaynak Yayınları (Ütopya Dizisi, 7).
- Özsoy, Burak. (2018). “Yitirilen Ütopyanın Yeniden Keşfi: Distopya”. Aksu Bora ve Kadir Dede (Der.), Ütopyalar: Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer içinde. İstanbul: İletişim Yayınları.
- Polatlar, Kaan. (2014). Tevrat’taki Ütopya: Psikanalizmin Arkeolojisi. İstanbul: Doğu Kitabevi, Genişletilmiş 2. Baskı.
- Riot-Sarcey, Michèle, Bouchet, Thomas ve Picon, Antoine. (2003). Ütopyalar Sözlüğü. Çev. Turhan Ilgaz. İstanbul: Sel Yayıncılık.
- Şimşek, Aydın. (2018). Yazma, Yaratma ve Okuma Cesareti: Yaratıcı Yazarlık Atölyesi. İstanbul: Destek Yayınları.
- Teber, Sena. (2019). “Aldous Huxley’in Sahte Ütopyası: Cesur Yeni Dünya”. Metin Toprak ve Güvenç Şar (Ed.), Ütopyada Edebiyat, Edebiyatta Ütopya içinde (ss. 183–213). İzmit: Umuttepe Yayınları (Felsefe Dizisi, 6).
- Toprak, Metin ve Şar, Güvenç. (2019). “Ütopik Düşünce – Ütopya – Distopya”. M. Toprak ve G. Şar (Ed.), Ütopyada Edebiyat – Edebiyatta Ütopya içinde. İzmit: Umuttepe Yayınları.
- Ülger, Gürdal. (2018). “Ütopyadan Distopyaya”. G. Ülger (Ed.), Distopya: Hayal ile Gerçek Arasında – Distopik Yaşam Temsilleri içinde. İstanbul: Aya Kitap.
- Yaguello, Marina. (2008). Hayali Diller: Söylenceler, Ütopyalar, Fantazmalar, Kuruntular ve Dilsel Kurgular. Çev. Necmettin Kamil Sevil. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Öz
This study examines the concepts of utopia and dystopia through the theme of “family” in the context of the reflection of social changes in literature. Utopia, which gained a conceptual framework in the 16th century with Thomas More’s Utopia, presents a critique of existing society through imaginary, idealized places. In the 20th century, dystopia emerged, portraying the pessimistic world of humankind unable to keep pace with the rapid advance of science and technology, and depicting themes such as authoritarian rule, inequality, and the loss of freedoms. Selected utopian and dystopian texts are analyzed using a text-based approach, focusing on the family. Thus, the study reveals the literary reflections of social structures by examining the role and function of the family in both idealized and darkly imagined societies.
Kaynakça
- Atasoy, Emrah. (Şubat / Mart / Nisan 2017). “Ütopyacılık, Ütopya ve Distopya Üzerine Genel ve Eleştirel Bir Bakış”. Distopya, Doğu Batı – Düşünce Dergisi, Yay. Haz.: Taşkın Takış, Ankara: Doğu Batı Yayınları, Yıl: 20, Sayı: 80, s. 55.
- Atwood, Margaret. (2017). Başka Dünyalar: Bilimkurgu ve Hayal Gücü. İstanbul: Kolektif Kitap.
- Aydın, Hasan. (Ekim 2006). “Güneş Ülkesi: Eğitim Odaklı Bir Ütopya”. Bilim ve Gelecek Dergisi, Sayı: 32, 56–63.
- Aydoğan, Metin. (2005). Antik Çağdan Küreselleşmeye: Yönetim Gelenekleri ve Türkler I. İzmir: Umay Yayınları, 4. Baskı, Cilt 1.
- Bora, Aksu ve Dede, Kadir (Der.). (2018). Ütopyalar: Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer. İstanbul: İletişim Yayınları (Araştırma-İnceleme Dizisi, 427).
- Campanella, Tommaso. (2016). Güneş Ülkesi. İstanbul: Say Yayınları.
- Gordin, Michael, Tilley, Helen ve Prakash, Gyan. (2017). “Mekân ve Zamanın Ötesinde Ütopya ve Distopya”. M. Gordin, H. Tilley ve G. Prakash (Ed.), Ütopya / Distopya: Tarihsel Olasılığın Koşulları içinde. Çev. Esma Kartal, Cem Kayalıgil ve Ayşegül Turan. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
- Huxley, Aldous. (t.y.). Cesur Yeni Dünya. Çev. Ümit Tosun. İstanbul: İthaki Yayınları (Bilimkurgu Klasikleri, 4).
- Kumar, Krishan. (2005). Ütopyacılık. Çev. Ali Somel. İstanbul: İmge Kitabevi.
- Kumar, Krishan. (2006). Modern Zamanlarda Ütopya ve Karşıütopya. Çev. Ali Galip. İstanbul: Kalkedon Yayıncılık (Adonis Kitaplığı, 1).
- Kurtyılmaz, Deniz. (2020). Ütopya, Karşı-Ütopya ve Modernite. İstanbul: Dün Bugün Yayınları.
- More, Thomas. (2016). Ütopya. Çev. Enver Günsel. Ankara: Tutku Yayınevi.
- Owen, Robert. (2006). Yeni Toplum Görüşü ve Lanark Raporu. Çev. Lale Akalın. İstanbul: Kaynak Yayınları (Ütopya Dizisi, 7).
- Özsoy, Burak. (2018). “Yitirilen Ütopyanın Yeniden Keşfi: Distopya”. Aksu Bora ve Kadir Dede (Der.), Ütopyalar: Politikayla Arzunun Kesiştiği Yer içinde. İstanbul: İletişim Yayınları.
- Polatlar, Kaan. (2014). Tevrat’taki Ütopya: Psikanalizmin Arkeolojisi. İstanbul: Doğu Kitabevi, Genişletilmiş 2. Baskı.
- Riot-Sarcey, Michèle, Bouchet, Thomas ve Picon, Antoine. (2003). Ütopyalar Sözlüğü. Çev. Turhan Ilgaz. İstanbul: Sel Yayıncılık.
- Şimşek, Aydın. (2018). Yazma, Yaratma ve Okuma Cesareti: Yaratıcı Yazarlık Atölyesi. İstanbul: Destek Yayınları.
- Teber, Sena. (2019). “Aldous Huxley’in Sahte Ütopyası: Cesur Yeni Dünya”. Metin Toprak ve Güvenç Şar (Ed.), Ütopyada Edebiyat, Edebiyatta Ütopya içinde (ss. 183–213). İzmit: Umuttepe Yayınları (Felsefe Dizisi, 6).
- Toprak, Metin ve Şar, Güvenç. (2019). “Ütopik Düşünce – Ütopya – Distopya”. M. Toprak ve G. Şar (Ed.), Ütopyada Edebiyat – Edebiyatta Ütopya içinde. İzmit: Umuttepe Yayınları.
- Ülger, Gürdal. (2018). “Ütopyadan Distopyaya”. G. Ülger (Ed.), Distopya: Hayal ile Gerçek Arasında – Distopik Yaşam Temsilleri içinde. İstanbul: Aya Kitap.
- Yaguello, Marina. (2008). Hayali Diller: Söylenceler, Ütopyalar, Fantazmalar, Kuruntular ve Dilsel Kurgular. Çev. Necmettin Kamil Sevil. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Dünya Dilleri, Edebiyatı ve Kültürü (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 14 Ağustos 2025 |
| Kabul Tarihi | 26 Eylül 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı |