Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1572 - 1590, 30.12.2025

Öz

Bu araştırmanın amacı, özel eğitimsel gereksinimleri olan çocukların annelerinde, aile stresi ve öz-şefkatin ebeveyn öz-yeterliliği üzerindeki yordayıcı etkisini incelemektir. Çalışmanın örneklemi, Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanmış sağlık kurulu kararına göre özel eğitim hizmeti gereksinimi olduğuna yönelik resmi tanısı bulunan 202 çocuğun annesinden oluşmaktadır. Veri toplama araçları; demografik bilgi formu, Öz-Şefkat Ölçeği, Aile Stresi Değerlendirme Ölçeği ve Ebeveyn Öz-Yeterliliği Ölçeklerini içermektedir.
İstatistiksel işlemler Pearson Çarpım-Moment Korelasyonu ve Çok Değişkenli Çoklu Regresyon analizleri uygulamalarını içermektedir. Sonuçlar öz-şefkat, aile stresi ve gelir düzeyinin ebeveyn öz-yeterliliğinin belirgin yordayıcıları olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmanın sonuçlarının kanıt temelli uygulamalar, müdahale yöntemlerinin tasarlanması ve politika geliştirme ve böylece özel gereksinimli bir çocuğu yetiştirmenin güçlükleriyle mücadele eden annelerin ebeveyn yeterliliklerini destekleme açısından çok önemli yansımaları olduğu düşünülmektedir.

Etik Beyan

Toros Üniversitesi Etik Kurulu, 24.06.2022-119

Kaynakça

  • Abbeduto, L., Seltzer, M. M., Shattuck, P., Krauss, M. W., Orsmond, G. ve Murphy, M. M. (2004). Psychological well-being and coping in mothers of youths with autism, Down syndrome, or fragile X syndrome. American Journal on Mental Retardation, 109(3), 237–254. https://doi.org/10.1352/0895-8017(2004)109 <237:PWACIM>2.0.CO;2
  • Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1–10.
  • Aksoy, V. ve Diken, İ. H. (2009). Annelerin ebeveynlik öz yeterlik algıları ile gelişimi risk altında olan bebeklerin gelişimleri arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalara bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 59–70.
  • American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
  • Baker-Ericzén, M. J., Brookman-Frazee, L. ve Stahmer, A. (2005). Stress levels and adaptability in parents of toddlers with and without autism spectrum disorders. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 30(4), 194–204.
  • Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37(2), 122–147.
  • Bandura, A. (2012). On the functional properties of perceived self-efficacy revisited. Journal of Management, 38(1), 9–44.
  • Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
  • Cavkaytar, A., Aksoy, V. ve Ardıç, A. (2014). Ebeveyn öz yeterlik ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışmasının güncellenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 4(1), 69–76.
  • Cavkaytar, A., Batu, S. ve Çetin, O. B. (2008). Perspectives of Turkish mothers on having a child with developmental disabilities. International Journal of Special Education, 23(2), 101–109.
  • Cheng, A. W. Y. ve Lai, C. Y. Y. (2023). Parental stress in families of children with special educational needs: A systematic review. Frontiers in Psychiatry, 14, Article 1198302. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1198302
  • Coleman, P. K. ve Karraker, K. H. (1998). Self-efficacy and parenting quality: Findings and future applications. Developmental Review, 18, 47–85.
  • Darren, G. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple study guide and reference (10th ed.). Boston, MA: Pearson Education.
  • Davis, K. ve Gavidia-Payne, S. (2009). The impact of child, family, and professional support characteristics on the quality of life in families of young children with disabilities. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 34(2), 153–162. https://doi.org/10.1080/13668250902874608
  • Dervishaliaj, E. (2013). Parental stress in families of children with disabilities: A literature review. Journal of Educational and Social Research, 3(7), 579–586. https://doi.org/10.5901/jesr.2013.v3n7p579
  • Diken, İ. H. (2007). Turkish mothers’ self-efficacy beliefs and styles of interactions with their children with language delays. Early Child Development and Care, 179(4), 425–436.
  • Dong, L., Yang, L., To, S. M., Yan, M. W. ve Shen, L. (2025). The presence of meaning in parenthood and parental self-efficacy: A serial mediation model from social support to parent–child relationships. BMC Psychology, 13(1), 108. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02429-1
  • Friedrich, W. N., Greenberg, M. T. ve Crnic, K. (1983). A short-form of the questionnaire on resources and stress. American Journal of Mental Deficiency, 88(1), 41–48.
  • Glatz, T. ve Buchanan, C. M. (2015). Change and predictors of change in parental self-efficacy from early to middle adolescence. Developmental Psychology, 51(10), 1367–1379. https://doi.org/10.1037/dev0000037
  • Gouveia, M. J., Carona, C., Canavarro, M. C. ve Moreira, H. (2016). Self-compassion and dispositional mindfulness are associated with parenting styles and parenting stress: The mediating role of mindful parenting. Mindfulness, 7(3), 700–712.
  • Green, S. E. (2007). We’re tired, not sad: Benefits and burdens of mothering a child with a disability. Social Science & Medicine, 64(1), 150–163.
  • Gupta, V. B. (2007). Comparison of parenting stress in different developmental disabilities. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 19, 417–425.
  • Guimond, A. B., Wilcox, M. J. ve Lamorey, S. G. (2008). The early intervention parenting self-efficacy scale (EIPSES): Scale construction and initial psychometric evidence. Journal of Early Intervention, 30(4), 295–320. https://doi.org/10.1177/1053815108320814
  • Guralnick, M. J. (2011). Why early intervention works: A systems perspective. Infants and Young Children, 24(1), 6–28. https://doi.org/10.1097/IYC.0b013e3182002cfe

Examining Self-Compassion and Family Stress as Predictors of Parental Self-Efficacy in Mothers of Children with Special Needs

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1572 - 1590, 30.12.2025

Öz

This study examines the predictive effect of family stress and self-compassion on the self-efficacy of mothers with children who have been officially diagnosed as requiring special educational needs. The study sample consists of 202 mothers whose children have been officially diagnosed as requiring special educational services, as approved by the Ministry of Health and a health board. Data were collected using a demographic information form and the following scales: the Self-Compassion Scale, the Family Stress Assessment Scale and the Parental Self-Efficacy Scale. Statistical procedures include Pearson product-moment correlation and multivariate multiple regression analysis applications. The results revealed that self-compassion, family stress and income level are significant predictors of parental self-efficacy. The results of this study are believed to have important implications for evidence-based practices, the design of intervention methods and policy development. They support the parenting competence of mothers who are struggling with the challenges of raising a child with special needs.

Kaynakça

  • Abbeduto, L., Seltzer, M. M., Shattuck, P., Krauss, M. W., Orsmond, G. ve Murphy, M. M. (2004). Psychological well-being and coping in mothers of youths with autism, Down syndrome, or fragile X syndrome. American Journal on Mental Retardation, 109(3), 237–254. https://doi.org/10.1352/0895-8017(2004)109 <237:PWACIM>2.0.CO;2
  • Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1–10.
  • Aksoy, V. ve Diken, İ. H. (2009). Annelerin ebeveynlik öz yeterlik algıları ile gelişimi risk altında olan bebeklerin gelişimleri arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalara bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 59–70.
  • American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
  • Baker-Ericzén, M. J., Brookman-Frazee, L. ve Stahmer, A. (2005). Stress levels and adaptability in parents of toddlers with and without autism spectrum disorders. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 30(4), 194–204.
  • Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37(2), 122–147.
  • Bandura, A. (2012). On the functional properties of perceived self-efficacy revisited. Journal of Management, 38(1), 9–44.
  • Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
  • Cavkaytar, A., Aksoy, V. ve Ardıç, A. (2014). Ebeveyn öz yeterlik ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışmasının güncellenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 4(1), 69–76.
  • Cavkaytar, A., Batu, S. ve Çetin, O. B. (2008). Perspectives of Turkish mothers on having a child with developmental disabilities. International Journal of Special Education, 23(2), 101–109.
  • Cheng, A. W. Y. ve Lai, C. Y. Y. (2023). Parental stress in families of children with special educational needs: A systematic review. Frontiers in Psychiatry, 14, Article 1198302. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1198302
  • Coleman, P. K. ve Karraker, K. H. (1998). Self-efficacy and parenting quality: Findings and future applications. Developmental Review, 18, 47–85.
  • Darren, G. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple study guide and reference (10th ed.). Boston, MA: Pearson Education.
  • Davis, K. ve Gavidia-Payne, S. (2009). The impact of child, family, and professional support characteristics on the quality of life in families of young children with disabilities. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 34(2), 153–162. https://doi.org/10.1080/13668250902874608
  • Dervishaliaj, E. (2013). Parental stress in families of children with disabilities: A literature review. Journal of Educational and Social Research, 3(7), 579–586. https://doi.org/10.5901/jesr.2013.v3n7p579
  • Diken, İ. H. (2007). Turkish mothers’ self-efficacy beliefs and styles of interactions with their children with language delays. Early Child Development and Care, 179(4), 425–436.
  • Dong, L., Yang, L., To, S. M., Yan, M. W. ve Shen, L. (2025). The presence of meaning in parenthood and parental self-efficacy: A serial mediation model from social support to parent–child relationships. BMC Psychology, 13(1), 108. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02429-1
  • Friedrich, W. N., Greenberg, M. T. ve Crnic, K. (1983). A short-form of the questionnaire on resources and stress. American Journal of Mental Deficiency, 88(1), 41–48.
  • Glatz, T. ve Buchanan, C. M. (2015). Change and predictors of change in parental self-efficacy from early to middle adolescence. Developmental Psychology, 51(10), 1367–1379. https://doi.org/10.1037/dev0000037
  • Gouveia, M. J., Carona, C., Canavarro, M. C. ve Moreira, H. (2016). Self-compassion and dispositional mindfulness are associated with parenting styles and parenting stress: The mediating role of mindful parenting. Mindfulness, 7(3), 700–712.
  • Green, S. E. (2007). We’re tired, not sad: Benefits and burdens of mothering a child with a disability. Social Science & Medicine, 64(1), 150–163.
  • Gupta, V. B. (2007). Comparison of parenting stress in different developmental disabilities. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 19, 417–425.
  • Guimond, A. B., Wilcox, M. J. ve Lamorey, S. G. (2008). The early intervention parenting self-efficacy scale (EIPSES): Scale construction and initial psychometric evidence. Journal of Early Intervention, 30(4), 295–320. https://doi.org/10.1177/1053815108320814
  • Guralnick, M. J. (2011). Why early intervention works: A systems perspective. Infants and Young Children, 24(1), 6–28. https://doi.org/10.1097/IYC.0b013e3182002cfe
Toplam 24 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Aile Psikolojisi
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Demet Buyurgan 0000-0003-0030-2124

Şükran Kılıç 0000-0001-7411-1852

Gönderilme Tarihi 15 Ağustos 2025
Kabul Tarihi 2 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi 30 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı

Kaynak Göster

APA Buyurgan, D., & Kılıç, Ş. (2025). Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 1572-1590.
AMA Buyurgan D, Kılıç Ş. Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. Aralık 2025;26(Özel Sayı):1572-1590.
Chicago Buyurgan, Demet, ve Şükran Kılıç. “Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26, sy. Özel Sayı (Aralık 2025): 1572-90.
EndNote Buyurgan D, Kılıç Ş (01 Aralık 2025) Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 Özel Sayı 1572–1590.
IEEE D. Buyurgan ve Ş. Kılıç, “Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy. Özel Sayı, ss. 1572–1590, 2025.
ISNAD Buyurgan, Demet - Kılıç, Şükran. “Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/Özel Sayı (Aralık2025), 1572-1590.
JAMA Buyurgan D, Kılıç Ş. Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:1572–1590.
MLA Buyurgan, Demet ve Şükran Kılıç. “Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy. Özel Sayı, 2025, ss. 1572-90.
Vancouver Buyurgan D, Kılıç Ş. Özel Gereksinimli Çocukların Annelerinde Ebeveyn Öz-Yeterliliğin Yordayıcısı Olarak Öz-Şefkat ve Aile Stresinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(Özel Sayı):1572-90.