Sîretü Benî Hilâl Destanı’nın Edebi Sanatlar Açısından Değeri

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 174 - 195, 17.03.2026

Mahmoud Benras

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1783220

https://izlik.org/JA68MP73UT

Öz

Bu çalışmada, Arap halk edebiyatının en hacimli ve uzun soluklu sözlü anlatılarından biri ve 2008 yılında UNESCO tarafından “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası” olarak tanınan Sîretü Benî Hilâl destanını ele alınmaktadır. Eserin tarihsel arka planı, tematik yapısı, edebî unsurları ve sözlü gelenek içindeki yeri akademik bir bakış açısıyla incelenmektedir. Tematik olarak incelendiğinde, destanda öne çıkan temel çatışma; bireysel arzular ile toplumsal yasaları arasındaki gerilimdir. Onur, sadakat, ihanet, intikam, aidiyet ve kimlik gibi temalardır. Dikkat çekilen bir diğer husus, Sîretü Benî Hilâl’de kahramanlığın bireysel değil, kolektif bir nitelik taşımasıdır. Bu çalışmada Sîretü Benî Hilâl’in yalnızca tarihsel bir metin veya folklorik bir anlatı olmadığı; aynı zamanda Arap toplumunun kimliğini, değerlerini ve kolektif hafızasını yansıtan çok katmanlı bir edebî yapı olduğu ortaya koyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Edebiyatı , Nesir , Şiir , Destan , Sîretü Benî Hilâl.

The Value of the Epic of Sîretü Benî Hilâl in Terms of Literary Devices

https://izlik.org/JA68MP73UT

Öz

Sīrat Banī Hilāl is one of the most important and enduring examples of oral literature in Arab cultural history. As a folk epic that has been transmitted orally for centuries, it represents a rich tapestry of poetry, prose, and storytelling that encapsulates the values, history, and imagination of Arab tribal society. Thematically, the Sīrah is rich with motifs of honor, loyalty, vengeance, betrayal, and the tension between tribal codes and personal desires. UNESCO recognized the epic as a “Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity” in 2008. In conclusion, the Sīrat Banī Hilāl is not merely a relic of oral tradition but a dynamic epic that continues to inspire scholarly inquiry and cultural appreciation.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Literature , Prose , Poetry , Epic , Sīrat Banī Hilāl.

Kaynakça

• Ahlwardt, W. (1896). Handschriften-Verzeichnisse der Königlichen Bibliothek zu Berlin. Berlin: A. Asher & Co.
• Basset, R. (1905). La légende de Bent El Khass. Revue Africaine, (256), 18–34.
• Basset, R. (1985). Mélanges René Basset. Paris: Editions Ernest Leroux.
• Bel, A. (1903). La Djâzya. Chanson arabe précédée d’observations sur quelques légendes arabes et sur la Geste des Béni-Hilal. Paris: Imp. Nationale.
• Belâzürî, A. b. Y. b. C. (1996). Ensâbu’l-eşrâf (C. 1–13). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
• Belhîrî, H. (2023). El-Bünyetü’s-serdiyye lî Sîreti Benî Hilâl. Afânînü’l-hitâb, 3(2), 84–97.
• Benras, M. (2025). Kuzey Afrika’da Arapçanın Yayılmasında Benî Hilâl Kabilelerinin Etkisi. Eskiyeni, 58, 1293–1316. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1674624
• Blunt, W. S. (1892). The Celebrated Romance of the Stealing of the Mare. London: Reeves and Turner.
• Bûsemâha, ʿAbdü’l-Hamîd. (2008). Rıhletü Benî Hilâl ilâ’l-Mağrib ve hasâʾisühâ’t-târîhiyye, el-ictimâʿiyye ve’l-iktisâdiyye. Cezayir: Dârü’s-Sebîl.
• Canova, G. (2003). Hilali Narratives From Southern Arabia. Oriente Moderno, 22(83), 361–375.
• Clédat, L. (Çev.). (1899). Chansons de geste: “Roland”, “Aimeri de Narbonne”, “Le Couronnement de Louis”. Paris: Garnier Freres. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62087989
• Dayf, Ş. (1995). Târîhu’l-edebi’l-ʿArabî. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif.
• el-Cebbûr, M. (2018). Sîretü Benî Hilâl Beyne’ş-Şifâhiyye ve’t-Tedvîn. es-Sekâfe’ş-Şaʿbiyye, (43). https://folkculturebh.org/ar/?issue=43&page=article&id=813
• el-Cürcânî, S. Ş. (1983). Et-Taʿrîfât. Beyrut: Daru’L-Küttâbi’l-ılmıyye.
• el-Ebnûdî, A., & Ebû Câbir, H. (2018a). Sîre-i Hilâliyye’nin 11. Numarası. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=pdsAhjB3ZOM&list=PLCM6A7hifRaseTLFPHqi13qKvKldrw13o&index=11
• el-Ebnûdî, A., & Ebû Câbir, H. (2018b, Kasım 29). Sîre-i Hilâliyye’nin 7. Numarası. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=M93BqGdnrP8&list=PLCM6A7hifRaseTLFPHqi13qKvKldrw13o&index=7
• el-Hâfiz, H. A. (2014). Sîretu benî Hilâl, sîmyâ’iyyet’l-cünûse ve’s-serd. el-Me’sûrâtu’ş-şaʿbiyye, 23(86), 24–49.
• el-Kâdî, M. (Ed.). (2010). Muʿcemu’s-serdiyât (1. bs). Tunus: Dâr Muhammed ʿAlî.
• Firdevsî, E.-K., & Bendârî, F. b. ʿAlî. (1932). Şâhnâme. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye.
• Göl, Y. S. (2025). Sîretü Benî Hilâl Destanı ve Tarihi Değeri. Rize İlahiyat Dergisi, 29, 119–134. https://doi.org/10.32950/rid.1718770
• Hartmann, M. (1898). Die Benī Hilāl-Geschichten. Zeitschrift für afrikanische und oceanische Sprachen der deutschen Kolonien. Berlin.
• Homeros. (2017). İlyada (S. B. H. Bustânî, Çev.). Kahire: Müessesetü hindâvî.
• İbn Haldûn, A. (1981). El-İber ve Dîvânu’l-mübtedei ve’l-haber fî tarihi’l-Arabi ve’l-Berber ve men a’sarahum min zevi’ş-şeni’l-Ekber (Tarihu İbn Haldûn). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
• İbn Hazm, E. M. el-Endelûsî. (1983). Cemheratü ensâbi’l-Arab. Mısır: Dâru’l-Maârif.
• İbn Manzûr. (1993). Lisânü’l-ʿArab (3. bs). Beyrut: Dâr Ṣâdir.
• İbnü’l-Esîr, İ. (1998). El-Kâmil fi’t-târîh (A. Tedmürî, Ed.). Kahire: Dâru’l-Kitabi’l-Arabi.
• İsmâîl, İ. (2013). El-Edeb ve funûnuhu–dirâse ve nakd. Kahire: Dârü’l-fikri’l-arabî.
• İsmâʿîl, H. (t.y.). Sîretü Benî Hilâl: En-Nassu’l-Hâkim ve’t-Târîhu’l-Mukaddes. https://manassa.news//stories/4559
• Jenkins, T. A. (1924). La chanson de Roland, Oxford version. Boston, New York, Chicago, London: D. C. Heath and Company. http://archive.org/details/lachansonderolandatkjenkins
• Kâdî, N. ʿAbdü’l-M. (2005). Şiʿru’l-Fütûhi’l-İslâmiyye fî sadri’l-İslâm. Kahire: Mektebetü’s-sekâfeti’d-dîniyye.
• Kalkaşendî, E.-A. A. (1980). Nihayetü’l-Arab fî ma’rifeti ensâbi’l-Arab. Beyrut: Daru’l-Küttâbi’l-Lübnâniyyîn.
• Karaduman, Y. (2024). Benî Hilâl’in İfrîkiye Göçü ve Siyasî Sonuçları Bakımından Değerlendirilmesi. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (24), 272–286.
• Karaduman, Y. (2025). İslam'da Göç Serüveni; Benî Hilâl Örneği. İstanbul: Kitap Dünyası.
• Lane, E. W. (1895). An Account of the Manners and Customs of the Modern Egyptians: Written in Egypt During the Years 1833–1835. London: A. Gardner.
• Lokmân, S. (2023). el-Edebü’l-melhamî beyne’ş-şefâhiyye ve’l-mercıʿiyyeti’t-türâsiyyeti: Kırâʾe fî’l-üslûbi’l-melhamî li-Sîreti Benî Hilâl. el-Medûvvene, 10(2), 669–689.
• Mecdûb, ʿAbdullâh. (1989). El-Mürşid ilâ fehmi eşʿâri’l-ʿArab. Kuveyt: Dâru’l-âsâr’l-islâmiyye.
• Meskînî, Ü.-Z. B. (2017). El-Fenn ve Serdîyyâtu’l-Müstakbel, fi’s-Suʾâl ʿani’l-Emel. Kahire: Müessesetü hindâvî.
• Norris, H. T. (1989). Arabic Folk Epic and Western Chanson de Geste. Oral Tradition, 4(1-2), 125–150.
• Reynolds, D. F. (1989). Sīrat Banī Hilāl: Introduction and Notes to an Arab Oral Epic Tradition. Oral Tradition, 4(1-2), 80–100.
• Reynolds, D. F. (2018). Abū Zayd al-Hilālī: Trickster, Womanizer, Warrior, Shaykh. Journal of Arabic Literature, (49), 78–103.
• Schippers, A. (2003). An Episode in the Life of a Hero in the “Sīrāt Banī Hilāl”: Abū Zayd as a Schoolboy. Oriente Moderno, 22(83), 347–359.
• Sîretu benî hilâl. (1981). Beyrut: Dâru’l-Kütübi’ş-Şaʿbiyye.
• Sîretü ʿAntere b. Şeddâd. (1865). Beyrut: el-Matbaʿatu’l-wataniyye.
• Şevkî, A. (2017a). Es-Siyer ve’l-melâhimü’ş-şa‘biyyetu’l-‘arabiyye. Kahire: Müessesetü hindâvî.
• Şevkî, A. (2017b). Sîratü Benî Hilâl. Kahire: Müessesetü hindâvî.
• Taberî, E. C. M. b. C. (1967). Tarihihu’r-rusul ve’l-mülûk. Kahire: Dâru’l-Meârif.
• Tağrîbetu Benî Hilâl. (1950). Kahire: Mektebetü ve Matbaʻatü Muhammed ʻAlî Sabîh ve evlâduhu.
• Tağrîbetu Benî Hilâl (eş-şâmiyyetü’l-esliyye). (1900). Beyrut: Mektebetü’l-Endelüs.
• Tayyib, M. S. (1431). Mûsuatü’l-kabaili’l-Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-Kitabi’l-Arabi.
• Temir, H. (2020). Arap Yarımadası’nda kabile hayatı (ortaya çıkışından Hz. Peygamber hayatına kadar). İstanbul: Siyer Yayınları.
• Temir, H. (2021). Nesep atlası. İstanbul: İFAV.
• Tevfîk, E. (1982). ez-Zemen beyne’l-ʿilm ve’l-felsefe ve’l-edeb (1. bs). Beyrut: Dârü’ş-Şurûk.
• Vezzân, H. M. el-Fasî. (1983). Vasfu İfrîkıyye. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslami.
• Yazıcı, H. (2009). Sîretü Benî Hilâl. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 266–268). İstanbul: TDV.
• Yılmaz, A. (2025). Benî Hilâl Kabilelerinin Kuzey Afrika’ya Göç Tarihi ve Bölgenin Kültür Medeniyetine Katkısı. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 107–133. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1618759
• Yunus, A. (1956). El-Hilâliyye fi’t-târîhi ve’l-edebi’ş-şaʿbî. Kahire: Mektebetü Câmiʿati’l-kâhire.