KADİM ŞAMANLIKTAN ANADOLU’NUN VELİLERİNE/DELİLERİNE: MALATYA ÖRNEKLEMİ

Kadim şamanlıkla Anadolu’daki mecnunluk/meczupluk veya delilik arasında kesintisiz bir bağ vardır. Kutsalla içkinliği ifade eden şamanlık ile ilahi olanla yakınlığı, masivadan sıyrılmayı yansıtan delilik (velilik) Türk kültüründe benzer özellikler göstermektedir. Giyim tarzı, kıyafetleri, konuşmaları, hareketleri ve esrimeyle ruhlarla iletişime geçen şaman, delilerin (velilerin) atasıdır. İslam dininin etkisiyle, çağa ve bölgeye göre değişiklik göstererek gelişen/değişen ve dönüşen şamanlık çeşitli şekillerde yeniden hayat bulmuştur. Geçmişten günümüze, şamanlık, bahşılık, ozanlık, dervişlik, abdallık, mecnûnluk ve meczupluk adları altında gelen ve aklın sınırlı duvarlarını aşarak hakikate yakınlaşma, onu seyretme ve onunla (ilahi olanla ya da cinlerle) hemhal olma olarak adlandırılan ve kendisinden geçmeyi ifade eden delilik (velilik) üzerinde durulması gereken bir konudur. Kültür tarihimizde önemli bir yer teşkil eden delilik hakkındaki düşünceler Malatya yöresinde de varlığını devam ettirmektedir. Bu çalışmada, Malatya’da yaşayan deliler etrafında meydana gelen anlatılar, şamanlık geleneği ile karşılaştırılarak kültürel bağlamda delilik olgusunun toplum tarafından nasıl görüldüğü ve deli addedilen insanların hangi yönleriyle şamanlara benzediği ortaya konulmuştur.