TÜRK-ÇİN İLİŞKİLERİ: TÜRKİYE-RUSYA KRİZİNİN ETKİLERİ

Öz

Türkiye Cumhuriyeti ile Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki diplomatik ilişkiler 1971 yılında başlamıştır. 1980’lerde iki ülkenin de dışa açık politikalar benimsemesiyle Türk-Çin ekonomik ilişkilerinin canlanmaya başladığı görülmektedir. 1990’larda ekonomik ilişkilerle birlikte karşılıklı resmi ziyaretler artmıştır ve 2000’lerin başından itibaren Türk-Çin ilişkileri daha da gelişmiştir. Türkiye, öncelikli olarak Çin ile ekonomik ilişkilerini ilerletmeyi hedeflemektedir. İki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler, 2000’lerin başından itibaren gelişme göstermiş olsa da istenilen düzeye ulaşamamıştır. Özellikle Türkiye aleyhine büyüyen ticaret açığı önemli bir sorundur ve karşılıklı yatırımlar çok düşüktür. İki ülke arasındaki Uygur sorununun yanında, Türkiye’nin özellikle 1990’ların başından itibaren Çin’den siyasi beklentilerini de karşılayamadığı ve bu anlamda Çin’in Türkiye’nin karşısında yer aldığı pek çok konu olduğu bilinmektedir. Son dönemde, Arap Baharı, İran ve Suriye meselelerine ilişkin olarak da Türkiye ve Çin farklı taraflarda yer almıştır. Ortadoğu’daki enerji güvenliği ile ilgili çıkarlarını korumak için Rusya ile birlikte hareket eden Çin’in, 2015 yılının sonuna doğru Türkiye ile Rusya arasında ortaya çıkan kriz sonrasında Türkiye ile ilişkilerinin ne şekilde seyredeceği önemli bir soru olarak ortaya çıkmaktadır. 

Kaynakça

1. Atlı, A., Ünay, S. (2014). “Küreselleşme Sürecinde Türkiye-Çin Ekonomik İlişkileri”, Analiz, Sayı: 96.
2. Bramall, C. (2009). Chinese Economic Development, Routledge, Londra ve New York
3. Çolakoğlu S. (2012), “Türkiye-Çin İlişkileri: Tek Taraflı Aşk mı?” Ortadoğu Analiz, Eylül, Cilt:4,
4. Sayı:45, ss.53-66
5. Dellios, R., Yılmaz, N. K. (2008). “Turkey and China: A Study in Symmetry”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), Cilt: 2, Sayı: 1, ss. 13-30.
6. DEİK (2009). Çin “Yükselişi Anlamak”, https://www.deik.org.tr/KonseyIcerik/1240/%C3%87in_2009_Y%C3%BCkseli%C5%9Fi_Anlamak.html, 13.03.2016
7. Eder, T. S. (2014). China-Russia Relations in Central Asia, Springer VS, Almanya.
8. Ekrem, E. (2012). Türkiye-Çin İlişkilerinin 40 yılı (1971-2011), Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara

9. Garver, J. (2016). China’s Quest- The History of the Foreign Relations of the People’s Republic of
10. China, Oxford University Press, ABD.
11. Gökten, K. (2012). Çin Yüzyılını Anlamak, Afyon Savaşlarından Bugüne Çin’in Dönüşümü, Notabene Yayınları, Ankara.
12. Güneş, E. (2015). “Çin -Rusya İlişkilerindeki Asimetrik Denge ve Amerika Birleşik Devletleri”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt:70, No: 4, ss. 839-867.
13. Hsu, J., Soong, J. (2014). “Development of China-Russia Relations (1949-2011)”, The Chinese Economy, Cilt: 47, Sayı: 3, ss. 70-87.
14. Kadılar, R., Leung, A. K.P. (2013). “Possible Turkish-Chinese Partnership on a New Silk Road Renaissance by 2023”, Turkish Policy Quarterly, Cilt: 12, Sayı: 2, ss. 125-137.
15. Macfarquhar, R. (2011). “The succession of Mao and the end of the Maoism, 1969-1982” The Politics of China, Sixty Years of the People’s Republic of China içinde, (ed.) Roderick Macfarquhar, Cambridge University Press, ABD, pp.246-336
16. Meisner, M. (1999). Mao’s China and After, History of the People’s Republic, The Free Press, New York.
17. Naughton, B. (2007). The Chinese Economy: Transitions and Growth, The MIT Press, ABD.
18. Sezen, S. (2009). Çin’in İkinci Uzun Yürüyüşü, TODAİE, Ankara.
19. Tao, Z. (2009). “Uncertainty and Ambiguity: Turkey’s Perception on the Rise of China”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), Cilt: 3, Sayı: 1, ss. 66-79
20. Tao, Z. (2013). “An Alternative Partner to the West? Turkey’s Growing Relations with China”, Middle East Institute, http://www.mei.edu/content/alternative-partner-west-turkey%E2%80%99s-growing-relations-china, 09.04.2016.
21. Ünay, S. (2015). “Turkey and Shanghai Cooperation Organization” http://www.dailysabah.com/columns/sadik_unay/2015/08/15/turkey-and-shanghai-cooperation-organization, 13.04.2016
22. Zou, Z. (2015). “Sino-Turkish Strategic Economic Relationship in New Era”, Alternatives Turkish Journal of International Relations, Cilt: 14, Sayı: 3, ss.13-25.
23. İnternet Kaynakları
24. AIIB (Asya Altyapı Yatırım Bankası) (tarihsiz), “Signing and Ratification Status of the AOA of the AIIB”, http://euweb.aiib.org/html/aboutus/introduction/Membership/?show=0, Erişim Tarihi: 12.04.2016
25. BBC (16.09.2015), “Rusya Suriye'de ne amaçlıyor?”, http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150916_suriye_rusya-jonathan_marcus_analiz, Erişim Tarihi: 21.03.2016
26. BBC (4.12.2015), “Türkiye-Rusya uçak krizi: 10 günde neler yaşandı?”, http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/12/151204_rusya_krizin_10_gunu, Erişim Tarihi: 18.03.2016
27. BBC (15.12.2015), “Reuters'a göre Rusya-Türkiye krizinde tarafların kozları”, http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/12/151215_rusya_turkiye, Erişim Tarihi: 18.03.2016
28. BBC (16.11.2015), “Çin’den füze alımından vazgeçilmesi ne anlama geliyor?”, http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/11/151116_cin_fuze_turkiye, Erişim Tarihi: 05.04.2016
29. BBC (29.07.2015), “Erdoğan'ın Çin ziyaretinde 'ana gündem ekonomi”, http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/07/150728_erdogan_cin_ziyaret, Erişim Tarihi: 09.04.2014
30. ÇİN İSTATİSTİK BÜROSU (2002-2015), “İstatistik Yıllıkları” http://www.stats.gov.cn/english/statisticaldata/AnnualData/, Erişim Tarihi: 14.04.2016
31. DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu) (tarihsiz), “Türkiye - Çin İş Konseyi”, http://www.deik.org.tr/Konsey/38/T%C3%BCrkiye_%C3%87in.html, Erişim Tarihi: 02.04.2016
32. DW (Deutsche Welle Türkçe) (04.06.2012), “Sincan'a yatırımlar hızlandı”, http://www.dw.com/tr/sincana-yat%C4%B1r%C4%B1mlar-h%C4%B1zland%C4%B1/a-15996537, Erişim Tarihi: 10.04.2016
33. NTV (11.01.2010), “Çin artık dünyanın en büyük ihracatçısı”, http://www.ntv.com.tr/ekonomi/cin-artik-dunyanin-en-buyuk-ihracatcisi,-Z1Byn7750WfItjBx2txww, Erişim Tarihi: 12.03.2016
34. SNPTC (25.11.2014), “SNPTC, Westinghouse and Turkey Electricity Generation Company Signed Turkey NPP Cooperation Memo”, http://www.snptc.com.cn/en/index.php?optionid=922&auto_id=16016, 11.04.2016
35. T.C.CUMHURBAŞKANLIĞI (28.07.2015), “Yurtdışı Ziyaretler-Çin”, http://www.tccb.gov.tr/yurt-disi-ziyaretler/355/34023/cin.html, Erişim Tarihi:12.03.2016
36. T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI (tarihsiz), “Uluslararası Doğrudan Yatırımlar İstatistikleri” http://www.ekonomi.gov.tr/portal/faces/home/yatirim/uluslararasiYatirim/uluslararasi-dogrudan-yatirim?_adf.ctrl-state=7qw62llz8_942&_afrLoop=620581156026184&_afrWindowMode=0&_afrWindowId=null#!%40%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D620581156026184%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D1cw7ubjhu7_4, Erişim Tarihi: 28.03.2016
37. T.C. GÜMRÜK ve TİCARET BAKANLIĞI (21.11.2013), “İpek Yolu Girişimi ve Kervansaray Projesi”, http://ab.gtb.gov.tr/uluslararasi-projeler/ipek-yolu-girisimi-ve-kervansaray-projesi, Erişim Tarihi: 02.04.2016
38. T.C. PEKİN BÜYÜKELÇİLİĞİ (16.03.2016), “Türk-Çin İlişkileri”, http://pekin.be.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=121262, Erişim Tarihi: 02.04.2016
39. TRTHABER (30.07.2015), “Erdoğan, Türkiye-Çin İş Forumu toplantısında konuştu”, http://www.trthaber.com/haber/gundem/erdogan-turkiye-cin-is-forumu-toplantisinda-konustu-196467.html, Erişim Tarihi: 03.04.2016
40. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (TÜİK) (tarihsiz), “Dış Ticaret İstatistikleri” http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1046 , Erişim Tarihi: 16.03.2016
41. “Çin-Türkiye İlişkileri Parlak bir Geleceğe Koşuyor” (23.10.2014), http://www.silktrek.com/content/2014-10-23-384, Erişim Tarihi: 28.03.2016
42. “Hızlı trende kesim-2 inşaatını Çinli Crcc-Cengiz İnşaat konsorsiyumu kazandı” (25.07.2006), http://www.haberler.com/hizli-trende-kesim-2-insaatini-cinli-crcc-cengiz-haberi/, Erişim Tarihi: 01.04.2016
43. “Rusya: Türk Akımı ve Akkuyu da yaptırımlara dahil edilebilir” (tarihsiz), http://www.haberplatosu.com/rusya-turk-akimi-ve-akkuyu-da-yaptirimlara-dahil-edilebilir/4597/, Erişim Tarihi: 12.04.2016
44. “İpek Yolu'nda "Bir Kuşak Bir Yol" Projesi” (28.04. 2015), http://www.haberler.com/ipek-yolu-nda-bir-kusak-bir-yol-projesi-7249703-haberi/, Erişim Tarihi: 29.03.2016
45. “G20'de 215 milyar dolarlık ticaret köprüsü kuruldu” (18.11.2015), http://www.memurlar.net/haber/547612/, Erişim Tarihi: 05.04.2016
46. Gazeteler ve Dergiler
47. “Çin’e yerleşen Türk şirketleri”. (01.08.2004). Capital, http://www.capital.com.tr/capital-dergi/cine-yerlesen-turk-sirketleri-haberdetay-1494, Erişim Tarihi: 16.03.2016
48. “One Belt, One Road' projects get approval”. (13.01.2015). China Daily, http://www.chinadaily.com.cn/china/2015-01/13/content_19309666.htm, Erişim Tarihi: 27.03.2016
49. “Ankara working closely with Beijing to expand ties: Turkish ambassador”. (13.11.2015). China Daily, http://europe.chinadaily.com.cn/china/2015-11/13/content_22447216.htm, Erişim Tarihi: 11.03.2016
50. “Çin’den gelen yatırım yüzde 47 arttı”. (08.10.2014). Dünya E-Gazete, http://www.dunya.com/ekonomi/dis-ticaret/cinden-gelen-yatirim-yuzde-47-artti-240961h.htm, Erişim Tarihi: 17.03.2016
51. “Çin beş yıl sonra küresel yatırımlarda lider olacak!”. (20.08.2015). Dünya E-Gazete, http://www.dunya.com/dunya/global-ekonomi/cin-bes-yil-sonra-kuresel-yatirimlarda-lider-olacak-272183h.htm, Erişim Tarihi: 11.03.2016
52. “Putin faces tough choice after jet downed”. (25.11.2015). Global Times, http://www.globaltimes.cn/content/954739.shtml, Erişim Tarihi: 13.04.2016
53. “Russia has no incentive to press Turkey conflict”. (01.12.2015). Global Times, http://www.globaltimes.cn/content/956009.shtml, Erişim Tarihi: 13.04.2016
54. “Çinli ICBC´nin Tekstilbank´ı satın alma işlemi tamamlandı!”. (25.05.2015). HaberTürk,
55. http://www.haberturk.com/ekonomi/para/haber/1082630-cinli-icbcnin-tekstilbanki-satin-alma-islemi-tamamlandi, Erişim Tarihi: 02.04.2016
56. “Asya Altyapı Yatırım Bankası'nın kurucu ortağı olduk”. (17.01.2016). HaberTürk, http://www.haberturk.com/ekonomi/doviz/haber/1182136-asya-altyapi-yatirim-bankasinin-kurucu-ortagi-olduk, 15.04.2016
57. “Türkiye ve Çin'den nükleerde işbirliği anlaşması”. (09.04.2012). Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/turkiye-ve-cinden-nukleerde-isbirligi-anlasmasi-20307223, Erişim Tarihi: 27.03.2016
58. “Dünyanın en büyük ekonomisi Çin oldu”. (10.12.2014). Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/dunyanin-en-buyuk-ekonomisi-cin-oldu-27747530, Erişim Tarihi: 01.03.2016
59. “Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov Türkiye'ye gelecek" iddiasına Ankara'dan yalanlama”. (09.04.2016). Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/rusya-disisleri-bakani-lavrov-turkiyeye-gelecek-iddiasina-ankaradan-yalanlama-40084729, Erişim Tarihi: 14.04.2016
60. “Rusya ile kriz Çin'e uzandı”. (14.02.2016). Hürriyet, http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/jale-ozgenturk_12087259/rusya-ile-kriz-cin-e-uzandi_40054268, Erişim Tarihi: 14.04.2016
61. “Crisis with Russia will not continue for a long time”. (11.01.2016). Hürriyet Daily News, http://www.hurriyetdailynews.com/crisis-with-russia-will-not-continue-for-a-long-time.aspx?pageID=238&nID=93664&NewsCatID=353, Erişim Tarihi: 08.04.2014
62. “China’s new Silk Road initiative attracts Turkey’s attention”. (19.02.2015). Hürriyet Daily News, http://www.hurriyetdailynews.com/chinas-new-silk-road-initiative-attracts-turkeys-attention.aspx?pageID=238&nID=78523&NewsCatID=396, Erişim Tarihi: 22.03.2016
63. “Çinli dev banka Bank of China Türkiye yolunda”. (08.04.2016). Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/cinli-dev-banka-bank-of-china-turkiye-yolunda-40084131, Erişim Tarihi: 12.04.2016
64. “China Slams Turkey For ‘Defeating’ International Campaign Against Terrorism By Shooting Down Russian Jet”. (22.12.2015). International Business Times, http://www.ibtimes.com/china-slams-turkey-defeating-international-campaign-against-terrorism-shooting-down-2235986, Erişim Tarihi: 10.04.2016
65. “Sino-Turkish consortium wins Algerian contracts”. (24.06.2009). International Raiway Journal, http://www.railjournal.com/index.php/news/sino-turkish-consortium-wins-algerian-contracts.html, Erişim Tarihi: 02.04.2016
66. “Yeni İpek Yolu için Türkiye kilit olacak”. (27.04.2015). Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/yeni-ipek-yolu-icin-turkiye-kilit/ekonomi/detay/2050114/default.htm, Erişim Tarihi: 29.03.2016
67. “Suriye savaşına Çin de katılıyor”. (20.11.2015). Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/suriye-savasina-cin-de-katiliyor/dunya/detay/2150782/default.htm, Erişim Tarihi: 05.03.2016
68. “Türkiye-Çin ilişkilerinde yeni dönem”. (25.02.2016). Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/turkiye-cin-iliskilerinde-yeni/ekonomi/detay/2199726/default.htm, Erişim Tarihi: 09.04.2016
69. “Rus askeri gemisi İstanbul Boğazı'ndan geçti”. (04.03.2016). Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/rus-askeri-gemisi-istanbul-gundem-2204021/, Erişim Tarihi: 12.04.2016
70. “Çin Türkiye'de 15 milyar dolarlık yatırım yapacak”. (30.03.2016). Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/cin-turkiye-de-15-milyar-yatirim/ekonomi/detay/2218452/default.htm, Erişim Tarihi: 13.04.2016
71. “Ecevit, Varyag'ın geçişine izin verdi, çünkü...”. (11.08.2011). Posta, http://www.posta.com.tr/siyaset/YazarHaberDetay/Ecevit--Varyag-in-gecisine-izin-verdi--cunku---.htm?ArticleID=83605, Erişim Tarihi: 24.03.2016
72. “Kayı İnşaat, Çinlilerle Belarus'ta santral yapacak”. (28.09.2009). Sabah, http://www.sabah.com.tr/ekonomi/2009/09/28/kayi_insaat_cinlilerle_belarusta_santral_yapacak, Erişim Tarihi: 02.04.2016
73. “Rusya neden Suriye yönetimini destekliyor?”. (15.10.2011). Sabah, http://www.sabah.com.tr/dunya/2011/10/15/rusya-neden-suriye-yonetimini-destekliyor, Erişim Tarihi: 26.02.2016
74. “Rusya ekonomisi bu krizi uzun süre kaldıramaz”. (28.12.2015). Sabah, http://www.sabah.com.tr/gundem/2015/12/28/rusya-ekonomisi-bu-krizi-uzun-sure-kaldiramaz, Erişim Tarihi: 12.04.2016
75. “China to stay on the sidelines in Turkey-Russia tensions”. (26.11.2015). South China Morning Post, http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/1883428/china-stay-sidelines-turkey-russia-tensions, Erişim Tarihi: 10.04.2016
76. “After Paris Attacks, China Seeks More International Help Fighting Xinjiang Separatists”. (17.11.2015). The Diplomat, http://thediplomat.com/2015/11/after-paris-attacks-china-seeks-more-international-help-fighting-xinjiang-separatists/, Erişim Tarihi: 08.04.2016
77. “Can China-Turkey Relations Move On?”. (30.06.2015). The Diplomat, http://thediplomat.com/2015/07/can-china-turkey-relations-move-on/, Erişim Tarihi: 09.03.2016
78. “Vizede Çin işkencesi”. (05.02.2016). Vatan, http://www.gazetevatan.com/vizede-cin-iskencesi-911927-ekonomi/, Erişim Tarihi: 14.04.2016