Uruğlar ve Jüzlerin Kazakistan’daki Sosyo-Politik Yapı İçindeki Rolü

Öz

15. yüzyıldan itibaren Türkistan bölgesinde Türk kökenli farklı uruğların (kabilelerin) bir araya gelmesiyle siyasi bir konfederasyon şeklinde Kazak Hanlığı kurulmuştur. Kazak Hanlığı çatısı altında yer alan halk zaman içinde Kazak kimliği altında birleşmiştir. Bu birleşimin üstünden yaklaşık altı yüzyıl geçmiştir ancak bugün Kazakistan’da hâlâ bir alt kimlik olarak uruğlar varlığını devam ettirmektedir. Bu makalede tarihî bir alt kimlik olan uruğların ve uruğların birleşmesiyle oluşan jüzlerin Kazakistan’daki sosyo-kültürel yapısı içindeki rolü incelenmiştir. Makale içinde uruğların günümüzdeki sosyo-politik yapı içindeki rolü incelenirken bazı sorular üzerinden cevaplar aranmıştır. Uruğlar Kazak millî kimliğinin vazgeçilmez tarihî ve kültürel kökleri midir yoksa modern Kazak millî kimliğinin inşası karşısında ayrıştırıcı bir kimlik midir? Uruğlar günümüz sosyo-politik yapısı içinde ne şekilde algılanmaktadır? Uruğ kimliği bir alt kimlik olarak devlet ve toplum içinde bir statü ve ayrıcalık göstergesi midir? Bu sorular üzerinden gerçekleşen tartışmalar Kazak millî kimliğinin inşası sürecinin de önemli bir parçasıdır. Bu sebeple Kazakistan’daki uruğ ve jüzlerin toplum içindeki rolü ve etkisi Kazakistan’daki genel sosyo-politik yapının anlaşılması için önemli bir meseledir.

Anahtar Kelimeler

• kazakistan,jüz,klan,uruğ,kimlik

Role of Tribes (Ru) And Clans (Zhuz) in Socio-Politic Structure in Kazakhstan

Abstract

The Kazakh Khanate was established as a political confederation by gathering different tribes of Turkic origin in Turkestan region since the 15th century. The people of Kazakh Khanate were united under the Kazakh identity. About six centuries have passed since this unification, but today in Kazakhstan, tribes still exist as a sub-identity. In this article, the role of tribes and the clans (zhuz) formed by unification of tribes, which are historical sub-identities, in the socio-cultural structure of Kazakhstan is examined. Are the tribes the indispensable historical and cultural roots of the Kazakh national identity, but not are they a decisive identity in construction of modern Kazakh national identity? Is the tribal identity an indication of status and privilege in the state and society as a sub-identity? Discussions about these questions are important part of the process of building Kazakh national identity. Fort this reason, the role and influence of tribes and clans in Kazakhstan is an important issue for understanding the general socio-politic structure in Kazakhstan.

Keywords

• Kazakhstan,zhuz,clan,tribe,identity

Kaynakça

1. Alibaeva, R. (2003). “Kazak Ruşıldıgının Kazirgi Kogamdagı Röli”, Ulagat, 5/2003.
2. Bekirulı, A. (2012). “Ru Emes, Ruvşıldık Kogamdık Dertke Aynalıp Baradı”, Akikat, S:8.
3. Bokaev, K. (2012). “Alaş Tarihı Zertteu Ortalıgının Prezidenti Hayrolla Gabjalilovpen Suhbat”, Ana Tili, No:6, 9-15 Şubat 2012.
4. Collins, K. (2006). Clan Politics and Regime Transition in Central Asia, Cambridge University Press.
5. Dave, B. (2007). Kazakhstan – Etnicity, Language and Power, Londra, Routledge.
6. Gabjalilov, H. (2008). “Kazak Ru-Taypalarının Ejelgi Tarihının Meseleleri”, Alaş, No:2 (17).
7. Gabjalilov, H. (2010). “Ru – Kazaktın Pasportı”, DAT, No:31, 08.09.2010.
8. Hayit, B. (1975). Türkistan Rusya ile Çin Arasında, Çev: Abdülkadir Sadak, Otağ Matbaası, İstanbul.Jorgensen, L.D. (1989). Participate Observation, New York, SAGE.

9. inform.kz (2012). “N. Nazarbayev Kazaktın İşki Tutastıgın Buzgısı Keletin Ruşıldık, Jerşildikten Ada Boluga Şakırdı”, (Web: http://www.inform.kz/kz/n-nazarbaev-kazaktyn-ishki-tutastygyn-buzgysy-keletin-rushyldyk-zhershildikten-ada-boluga-shakyrdy_a2519265, Erişim Tarihi: 20.01.2019).
10. Kaysar, Ş. (2016). “Ükimet Özgerip Edi Ruvşıldık Küşeydi. Nege?”, ( Web: http://abai.kz/post/45272 , Erişim Tarihi: 20.01.2019).
11. Masanov, N.E. (1998). “The Role of Clans in Kazakhstan Today”, (Web: https://jamestown.org/program/the-role-of-clans-in-kazakhstan-today/, Erişim Tarihi: 20.01.2019).
12. Masanov, N.E. (2017). “On Clans and Goverment Bureaucracy”, (Web: https://kz.expert/en/news/analitika/669_on_clans_and_government_bureaucracy, Erişim Tarihi: 20.01.2019).
13. Mukanov, M.S. (1998). “Kazak Jüzderi. Etnikalık Aumak”, Kazakstan Tarihı Köne Zamannan Buginge Deyin, 2. Cilt, M.K. Kozıbaev vd. (Ed.), Atamura, Almatı.
14. Olcott, M.B. (1995). The Kazakhs, 2. Baskı, Hoover Institution Press, Stanford University.
15. Pişulina, K.A. (1998A). “Ebılkayır Handıgı (Köşpeli Özbekter Memleketi)”, Kazakstan Tarihı Köne Zamannan Buginge Deyin, 2. Cilt, M.K. Kozıbaev vd. (Ed.), Atamura, Almatı.
16. Pişulina, K.A. (1998B). “Kazak Handıgı Kurıluının Algışarttarı”, Kazakstan Tarihı Köne Zamannan Buginge Deyin, 2. Cilt, M.K. Kozıbaev vd. (Ed.), Atamura, Almatı.
17. Pişulina, K.A. (2007). “Kazak Topraklarında Etnik Süreçler”, Eski Devirlerden Günümüze Kazakistan ve Kazaklar, Kazakistan İlimler Akademisi, Çev. Abdulvahap Kara, İstanbul, Selenge Yayınları.
18. Schatz, E. (2004). Modern Clan Politics, The Power of Blood in Kazakhstan and Beyond, University of Washington Press.
19. Şahanov, M. (2013). “Ruga Bölinudin Kasireti nemese Ulttık Tutastıkka Sına Kagu”, Kazak Üni, 22 Ocak 2013, No:3.
20. Togan, İ. (2012). “Bugünü Anlamak İçin Orta Asya Tarihine Bir Bakış”, Bağımsızlıklarının Yirminci Yılında Orta Asya Türk Cumhuriyetleri, Ayşegül Aydıngün ve Çiğdem Balım (Ed.), Ankara, Atatürk Kültür Merkezi.
21. Togan, Z.V. (1981). Bugünkü Türkili (Türkistan) ve Yakın Tarihi, Batı ve Kuzey Türkistan, 2. Baskı, İstanbul, Enderun Yayınları.
22. Yorulmaz, O. (2013). Başlangıcından Hanlığın Feshine Kadar Kazak Türkleri ile Çarlık Rusyası Arasındaki İlişkiler, Ankara, Türk Tarih Kurumu.
23. Stan.kz (2016). “Argın men Dulat Kazakstandagı En Sanı Köp Ru Atandı”, (Web: http://stan.kz/argyn-men-dulat-kazakstandagy-en-sany/, Erişim Tarihi: 07.03.2018).