ZAHARYA’NIN HİCÂZ MAKAMINDAKİ BEŞ ESERİNİN MAKÂMSAL AÇIDAN İNCELENMESİ

Öz

Türk müziği besteciliğine bilhassa azınlık ve gayri müslim bestekârların önemli katkıları olmuştur. Bunların içinde Rum bestekârların katkısı yadsınamaz. Bu araştırma, XVIII. yüzyılda yaşamını sürdürmüş Türk Mûsikîsi’nin saz, icra ve bestecilik tarafıyla öne çıkan, klasik Türk mûsikîsinin en önemli azınlık bestekârlarından aynı zamanda Mir Cemil olarak bilinen Zaharya’nın Hicâz makamı eserlerindeki makam işleyişini ve anlayışını anlamak ve müzik araştırmacılarına sunmak maksadıyla yapılmıştır. Türk müziği repertuvarı açısından bizlere kaynaklık eden TRT repertuvarı, Devlet koro arşivleri ve internet nota kaynakları gibi çeşitli kaynaklar üzerinde araştırmalar yapılarak bestecinin Hicâz makamındaki günümüze kadar gelen beş eserine ulaşılmıştır. Elde edilen notaların okuma güçlüğü ve bazı bölümlerinin anlaşılmaması nedeniyle eserler finale programı bilgisayar programıyla tekrar yazılmıştır. Notaların yazımı Arel-Ezgi-Uzdilek nazariyatından istifade edilerek ve bu sistem dikkate alınarak yapılmıştır. Kaynaklardan edinilen bilgilerde eserlere içerik analizi yöntemi uygulanarak incelenmiştir. Öncelikle sınırlı bir şekilde ulaştığımız Zaharya’nın hayatı hakkında giriş kısmında kısa bilgiler verilmiştir. İnceleme kısmına geçmeden önce eserler kıymetli icracılar tarafından dinlenilip, eserlerin nağme yapısı özümsenerek icrası tarafımızca yapılmış ve meşkedilmiştir. Daha sonra eserlerin makamsal açıdan incelemesi dizi, seyir özelliği, kullanılan makamsal geçkiler ve ses alanları dikkate alınarak inceleme yapılmıştır. Sonuç bölümünde Zaharya’nın Hicâz makamını işleyiş biçimi ortaya konmuştur. Zaharya’nın Hicâz makamındaki besteleri için yapılan çalışmanın farklı makam ve eserlerinin üzerinde de yapılması tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Müzik
• Zaharya
• Hicâz
• Makam
• Seyir

ANALYSIS OF ZAHARYA'S FIVE WORKS IN THE HIJAZ MAQAM IN TERMS OF MAQAM

Öz

Especially minority and non-Muslim composers have made significant contributions to Turkish music composition. Among these, the contribution of Greek composers is undeniable. This research, XVIII. It was made in order to understand the maqam functioning and understanding in the Hicaz maqam works of Zaharya, one of the most important minority composers of classical Turkish music, who lived in the 19th century and who stands out with his instrumental, performance and composition aspects of Turkish Music, and is also known as Mir Cemil, and to present it to music researchers. By conducting research on various sources such as the TRT repertoire, State choir archives and internet note resources, which are our source of Turkish music repertoire, five of the composer's works in the Hicâz maqam that have survived to the present day have been reached. Due to the difficulty in reading the obtained notes and the incomprehensibility of some parts, the works were rewritten using the final program computer program. The writing of the notes was done using the Arel-Ezgi-Uzdilek theory and taking this system into consideration. The information obtained from the sources was examined by applying the content analysis method to the works. First of all, brief information about Zaharya's life, which we have limited access to, is given in the introduction. Before moving on to the review part, the works were listened to by valuable performers, and the melody structure of the works was assimilated and performed by us. Then, the works were examined in terms of modality, taking into account the scale, flow feature, modal transitions used and sound fields. In the conclusion section, Zaharya's processing of the Hicaz maqam is revealed. It is recommended that the work done for Zaharya's compositions in the Hijaz maqam should also be done on different maqams and works.

Anahtar Kelimeler

• Music
• Zaharya
• Hijaz
• Maqam
• Melodic Progression

Kaynakça

1. İrden, S. (2020). Türk Musikisinde Düzen, Perde, Makam, Terkib Uygulamaları. Eğitim Yayınevi.
2. Kaçar, G. Y. (2012). Türk Mûsikîsi Rehberi. (İkinci Baskı). Maya Akademi.
3. Kaçar, G. Y. (2002). Türk Mûsikîsi Üzerine Görüşler. Maya Akademi.
4. Özkan, İ. H. (2000). Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri Kudüm Velveleleri. (Üçüncü Baskı). Ötüken Neşriyat.
5. Tunçay, G. P. (2013). “Zaharya”. İslam Ansiklopedisi. c. 44. Türkiye Diyanet Vakfı.