Bibliometric analysis of scale development and adaptation studies published in the field of music

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 116 - 137, 02.02.2026

Ebru Uçar , Ersin Turhal

https://doi.org/10.31811/ojomus.1843994

Öz

Bibliometric analysis is a systematic process of reviewing and evaluating relevant sources through a literature survey on a specific topic. Bibliometric analysis is frequently employed to examine scale development and adaptation studies in music, enabling researchers to determine current trends and key research in this field. This study aims to evaluate the last decade (2014–2024) by presenting scale development and adaptation studies in music published in the TR Dizin database through various sub-problems (publication year, journal, keywords, sample group, publication type, citation count, etc.). The goal is to contribute to future scientific research in scale adaptation and development in music education. Within the study’s scope, articles on scale development and adaptation in music published in the TR Dizin database between 2014 and 2024 were screened (n=312), and eligible articles (n=30) were included. The results were analyzed bibliometrically and presented via descriptive tables, including content analysis and percentage-frequency distributions. Findings indicate that the highest number of studies were conducted in 2020 (n=8), the most cited study had 11 citations, scale development studies were more common than adaptations, and most publications appeared in university journals.

Anahtar Kelimeler

bibliometric analysis , music education , scale development

Müzik alanında yayımlanmış ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmaları konulu makalelerin bibliyometrik analizi

Öz

Bibliyometrik analiz, belli bir konuyla ilgili literatür taraması yaparak, ilgili kaynakların sistematik bir şekilde incelenmesi ve değerlendirilmesi sürecidir. Bu analiz, özellikle akademik araştırmada, literatürün geniş kapsamı içerisinde belirli bir alandaki araştırma eğilimlerinin ortaya konması amacıyla kullanılır. Bilimsel literatürü inceleyerek belirli bir alandaki araştırmaların nasıl evrildiğini, hangi yazarların öne çıktığını, hangi dergilerin daha fazla etkinliğe sahip olduğunu ve hangi konuların daha fazla odak halinde bulunduğunu analiz etmeye yardımcı olur. Müzik alanında ölçek geliştirme ve uyarlama üzerine yapılan bibliyometrik analiz çalışmaları, bu alandaki mevcut eğilimleri ve anahtar araştırmaları belirlemek için sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışma, TR Dizin veri tabanında tamamlanmış olan son on yılı değerlendirmek amacıyla 2014-2024 yılları arasında yayımlanan müzik alanında yapılmış ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarının çeşitli (yayın yılı, dergi, anahtar kelime, örneklem grubu, yayın türü, atıf sayısı) alt problemlerle birlikte sunulması ve bu yolla müzik eğitiminde ölçek uyarlama ve geliştirme alanında yapılması planlanan bilimsel araştırmalara katkıda bulunması amacıyla yapılmıştır. Çalışma kapsamında TR Dizin veri tabanında 2014-2024 yılları arasında yayımlanan müzik alanında ölçek geliştirme ve uyarlama konusunu içeren makaleler taranmış (n=312), bu makalelerden uyun olanlar (n=30) araştırmaya dahil edilmiş, bibliyometrik analizlerle çalışılarak, sonuçlar içerik analizi, yüzde-frekans dağılımları gibi betimsel tablolar ile sunulmuştur. Çalışmanın sonuçlarında en fazla çalışmanın 2020 yılında (n=8) yapıldığı, yapılan çalışmalarda en fazla atıf sayısının (n=11) olduğu, çoğunlukla ölçek uyarlaması yerine ölçek geliştirme çalışması yapıldığı, çalışmaların daha çok üniversite dergilerinde yayımlandığı gibi bilgilere ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

müzik , müzik eğitimi , ölçek geliştirme , geçerlik , güvenirlik , bibliyometrik analiz

Kaynakça

• Akçay, Ş. Ö., & Erden, E. (2020). Türkiye’de müzik beğenisi üzerine yapılmış olan akademik çalışmaların bibliyografik yöntemle incelenmesi. Sanat Dergisi, (36), 117-134. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunigsfd/article/763079
• Akıncı, M. Ş., Pinar, E. S., & Alpagut, U. (2018). Müzik öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerle müzik uygulamalarına ilişkin özyeterlik algısı ölçeği: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1232-1251.
• Anastasi, A., & Urbina, S. (1997). Psychological testing. Prentice Hall.
• Apaydınlı, K. (2014). Türkiye’de koro alanında yazılmış lisansüstü tezlere bir bakış. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(8), 61-66.
• Arıca, E. (2017). Türkiye’de keman pedagojisi alanında hazırlanan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Hacettepe University Journal of Education, 32(2), 327-342. https://doi.org/10.16986/HUJE.2016018529
• Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). Bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959-975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
• Atilla, B., & Akyürek, R. (2020). Examination of postgraduate theses on string instruments in Turkey. Educational Research and Reviews, 15(9), 581-586.
• Bağcı, H. (2020). Armoni dersine ilişkin tutum ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ekev Akademi Dergisi, (81), 137-152.
• Bağcı, H., & Toy, A. (2020). Piyano Çalışma Alışkanlıkları Ölçeği geliştirme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 15(21), 583-603.
• Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186-3191.
• Belge, O. (2021). Türkiye’de armoni üzerine yazılmış lisansüstü tezlerin analizi. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 14(87), 209-219.
• Bilen, S. (2020). Müzik öğretmeni adaylarına yönelik müzikal ilgi ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(2), 460-472.
• Bilen, S. (2021). Müzik öğretmeni ve müzik öğretmeni adaylarına yönelik yansıtıcı düşünme eğilimi ölçeği geçerlik güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (51), 433-449. https://doi.org/10.53444/deubefd.902040
• Boote, D. N., & Beile, P. (2005). Scholars before researchers: On the centrality of the dissertation literature review in research preparation. Educational Researcher, 34(6), 3-15. https://doi.org/10.3102/0013189X034006003
• Büyüköztürk, Ş. (2004). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. PegemA Press.
• Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Pegem Akademi.
• Can, Ü. K., & Yorulmaz, Ö. (2021). Çalgı performans yönetimi öz-yeterlik algısı ölçeği geliştirme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 17(38), 5125-5160. https://doi.org/10.26466/opus.851048
• Canakay, E. U. (2020). Kaynaştırma eğitimine yönelik müzik öğretmeni özyeterliği ölçeği geçerlik-güvenirlik çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 195-209.
• Clark, L. A., & Watson, D. (1995). Constructing validity: Basic issues in objective scale development. Psychological Assessment, 7(3), 309-319. https://doi.org/10.1037/1040-3590.7.3.309
• Comrey, A. L., & Lee, E. B. (2013). A first course in factor analysis. Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315827506
• Cronbach, L. J. (1970). Essentials of psychological testing. Harper & Row.
• Çalhan, N., & Yokuş, H. (2021). Taksim yapmaya yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 40(1), 60-79.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (5. bs.). Pegem Akademi.
• Çüm, S., & Koç, N. (2013). Türkiye’de psikoloji ve eğitim bilimleri dergilerinde yayımlanan ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarının incelenmesi. Journal of Educational Sciences & Practices, 12(24), 115-135.
• Demirbatır, R. E. (2001). Yaylı çalgılar yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik tez bibliyografyası. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 143-150.
• Demirbatır, R. E. (2015). Müzik öğretmeni adaylarında tükenmişlik düzeyleri. Eğitim ve Bilim, 40(177), 291-303.
• Demirtaş, E., & Özçelik, S. (2020). Müzik yazılımlarına yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Turkish Studies, 15(3), 1715-1727. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.41731
• DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and application. SAGE Publications.
• Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285-296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
• Engin, D. T. (2019). Çalgı tutum ölçeği’nin (ÇTÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (48), 30-42.
• Eroğlu, T., & Demirtaş, E. (2018). Ses kayıt ve düzenleme programlarının öğretim materyali geliştirme aracı olarak kullanılması: Bir ölçek geliştirme çalışması. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (41), 48-59. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.455933
• Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological Methods, 4(3), 272-299. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.3.272
• Floyd, F. J., & Widaman, K. F. (1995). Factor analysis in the development and refinement of clinical assessment instruments. Psychological Assessment, 7(3), 286-299. https://doi.org/10.1037/1040-3590.7.3.286
• Furr, M. (2011). Scale construction and psychometrics for social and personality psychology. Sage. https://doi.org/10.4135/9781446287866
• Geboloğlu, B. (2020). Türkiye’de Klasik Türk Müziği bestecileri ile ilgili yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 65, 19-30. https://doi.org/10.7816/idil-09-65-03
• Gerekten, S. E. (2020). Bağlama/saz çalgısı ile ilgili yapılan çalışmalar üzerine bir bibliyografya denemesi. Eurasian Journal of Music and Dance, (17), 391-411.
• Girgin, D. (2015a). Bireysel çalgı dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik güvenirlik analizi. K. Ü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(4), 1723-1736.
• Girgin, D. (2015b). Bireysel çalgı dersi tükenmişlik ölçeği geliştirme çalışması: Geçerlik ve güvenirlik analizi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 4(1), 115-126.
• Girgin, D. (2016). Çalgı eğitiminde algılanan aile desteği ölçeği geliştirme çalışması. Ilkogretim Online, 15(3). https://doi.org/10.17051/io.2016.90950
• Girgin, D. (2018). Etkili bireysel çalgı öğretmeni ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik analizi. İlköğretim Online, 17(1), 47-56. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.413739
• Gün, E., & Yıldız, G. (2014). Müzik öğretmeni adaylarına yönelik piyano performansı öz yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi. Electronic Turkish Studies, 9(5). https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6896
• Gürler, D. A. (2020). Grup piyano eğitimi alanındaki lisansüstü tezlere yönelik bir inceleme. Ekev Akademi Dergisi, 83(24), 165-184.
• Güven, M. (2016). Öğretmen eğitimi ve müzik eğitimi. Eğitim ve Bilim, 41(185), 123-137.
• Hallam, S. (2010). The power of music: Its impact on the intellectual, social and personal development of children and young people. International Journal of Music Education, 28(3), 269-289. https://doi.org/10.1177/0255761410370658
• Hambleton, R. K., Merenda, P. F., & Spielberger, C. D. (Eds.). (2005). Adapting educational and psychological tests for cross-cultural assessment. Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781410611758
• Hart, C. (1998). Doing a literature review: Releasing the social science research imagination. Sage Publications.
• Kale, M. N., & Gül, G. (2020). Sınıf öğretmenlerinin müzik eğitimine yönelik öz-yeterlikleri: Bir ölçek uyarlama çalışması. Turkish Studies-Educational Sciences, 15(4), 2709-2720. https://doi.org/10.47423/TurkishStudies.427000
• Kane, M. T. (2013). Validating the interpretations and uses of test scores. Journal of Educational Measurement, 50(1), 1-73. https://doi.org/10.1111/jedm.12000
• Kaptanoğlu, E., & Çanakçı, P. (2015). Türkiye’de vokal müzikte piyano eşlik alanında yapılmış yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlilik tezleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55), 198-206. https://doi.org/10.17755/esosder.20305
• Karakuş, M., & Çelenk, K. (2020). GSL müzik bölümleri müfredatındaki Türk ve Batı müziği derslerine yönelik tutum ölçeği geliştirme [Special issue]. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26, 327-337. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.701526
• Karkın, A. M. (2011). Müzik bilimleri alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(2), 143-149.
• Keskin, M., & Ataman, Ö. G. (2024). Müzik eğitiminde ritmik okuma performansını değerlendirme ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turcology Research, (81), 575-584. https://doi.org/10.62425/turcology.1505886
• Kösreli, S. (2020). Türkiye’de ses eğitimi alanında yazılmış lisansüstü tezlere yönelik bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), 3651-3668. https://doi.org/10.15869/itobiad.708104
• Kurtuldu, M. K. (2016). Piyano ile eşliğin önemi ve gerekliliğine yönelik ölçeğin geliştirilmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(35), 323-344. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645330
• Küçükosmanoğlu, H. O., Babacan, E., Babacan, M. D., & Yüksel, G. (2016). Müzik eğitiminde bireysel çalgı çalışma alışkanlıkları ölçek geliştirme çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 2350-2367.
• Lehimler, E. (2019). Armoni dersine ilişkin özyeterlik algısı ölçeği geliştirme çalışması. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (43), 1-8. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.536930
• Lehimler, E., & Cengiz, C. (2018). Armoni dersine ilişkin tutum ölçeği geliştirme çalışması. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (40), 42-55.
• Li, K., Weng, L., & Wang, X. (2021). The state of music therapy studies in the past 20 years: A bibliometric analysis. Frontiers in Psychology, 12, 697726. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.697726
• McPherson, G. E., & McCormick, J. (2006). Self-efficacy and music performance. Psychology of Music, 34(3), 322-336. https://doi.org/10.1177/0305735606064841
• McPherson, G. E., & Zimmerman, B. J. (2004). Self-regulation of musical learning: A social cognitive perspective. In R. Colwell & C. Richardson (Eds.), The new handbook of research on music teaching and learning (pp. 327-347). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195138849.003.0023
• Meydan, S. K. & Çilden, Ş. (2020).Keman eğitiminde çalma performansına yönelik özyeterlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(3), 1269-1293. https://doi.org/10.17152/gefad.694900
• Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. McGraw-Hill.
• Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory. McGraw-Hill.
• Okay, H. H., Gençel, Ö., & Kardeş, B. (2021). 10-13 yaş grubu çocukların müzik yaşantısına yönelik tutum ölçeğinin geçerlik güvenirlik çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 17(34), 920-939. https://doi.org/10.26466/opus.834894
• Onur, G., Önder, M., & Kaleli, S. Y. (2021). Müzik eğitiminde bireysel çalgılara yönelik yapılmış olan lisansüstü çalışmaların karşılaştırmalı olarak incelenmesi: Bir içerik analizi çalışması. International Journal of Eurasia Social Science, 12(45), 809-826.
• Önal, H. (2018). Bağlama konulu tezlerin bibliyometrik analizi (1995-2017). Social Sciences Studies Journal, 4(19), 2111-2120.
• Özata, C., & Kalyoncu, N. (2021). Bağlama eğitiminde başlangıç düzeyine yönelik bir performans değerlendirme ölçeği geliştirme. Eurasian Journal of Music and Dance, (19), 1-25. https://doi.org/10.31722/ejmd.1033395
• Özmenteş, S. (2011). Müzik eğitimi programlarında tutum, motivasyon, benlik saygısı ve akademik başarı ilişkisi. Eğitim ve Bilim, 36(162), 265-280.
• Öztürk, İ. (2018). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
• Öztürk, R., & Dinçer, S. (2019). Müzik eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Uluslararası Müzik ve Dans Araştırmaları Dergisi, 5(1), 45-59.
• Pajares, F. (1996). Self-efficacy beliefs in academic settings. Review of Educational Research, 66(4), 543-578. https://doi.org/10.3102/00346543066004543
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods. Sage Publications.
• Polat, C., Sağlam, M., & Sarı, T. (2013). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi’nin bibliyometrik analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(2), 273-288.
• Pritchard, A. (1969). Statistical bibliography: An interim bibliography. Scientific Research Publishing.
• Sever, S., & Sever, G. (2018). Müzik dersinde çevrilmiş öğrenmeye ilişkin bir ölçek geliştirme çalışması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 51(1), 105-117. https://doi.org/10.30964/auebfd.405036
• Sonsel, Ö. B. (2018). Türkiye’de viyola alanında yazılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (47), 340-359. https://doi.org/10.21764/maeuefd.403244
• Soycan, M. (2021). Türkiye’de 2010-2020 yılları arasında yapılan flüt konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi: İçerik analizi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 2153-2187.
• Soycan, M., & Hamzaoğlu Birer, A. R. (2018). Piyano dersine yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Electronic Turkish Studies, 13(11), 1237-1248. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13493
• Şengün, E., & Gerekten, S. E. (2023). Klasik gitar öğretimine dönük hazırlanmış makaleler üzerine bir açıklamalı bibliyografya (2012-2022). Eurasian Journal of Music and Dance, (22), 1-19. https://doi.org/10.31722/ejmd.1283579
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Tebiş, C., & Okay, H. H. (2013). Türkiye’de müzik sanatı ve eğitiminde keman ve viyola konulu lisansüstü tezlerin konu ve yöntem olarak. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education, 2(2), 11-20.
• Thompson, B. (2004). Exploratory and confirmatory factor analysis: Understanding concepts and applications. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10694-000
• Toptaş, B. (2013). Türkiye’de piyano üzerine yapılmış lisansüstü çalışmalar. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(3), 715-728. https://doi.org/10.9761/jasss_710
• Toptaş, B. & Güler, E. (2022). Güzel sanatlar liseleri müzik bölümleri üzerine yapılan lisansüstü tezler. The Journal of Academic Social Science Studies, 15(91), 245-258. https://doi.org/10.29228/JASSS.64105
• Turhal, E. & Uçar, E. (2023). TR Dizin veri tabanında 2002-2022 yılları arasında yayımlanan koro konulu makalelerin bibliyografik analizi. Eurasian Journal of Music and Dance (23), 73-90. https://doi.org/10.31722/ejmd.1277975
• Turhal, E., & Varış, Y. (2022). Türkiye’de müzik ve değerler eğitimi konularında yapılmış çalışmaların bibliyometrik analizi. Online Journal of Music Sciences, 7(2), 264-283.
• Tschannen-Moran, M., & Hoy, A. W. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17(7), 783-805. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1
• Uçar, M. C., & Erim, A. (2023). A scale adaptation study on musical ability beliefs. Cukurova University Faculty of Education Journal, 52(3), 711-733. https://doi.org/10.14812/cuefd.1364447
• Uygun, M. A., & Kılınçer, Ö. (2018). Enstrümantal müziği çalışırken ve öğrenirken kullanılan stratejiler ölçeğinin yapı geçerliğinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 1373-1387.
• Yıldız, D., & Tarman, B. (2020). Müzik eğitimi ve öğrenci tutumları: Güncel yaklaşımlar. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 37-55.
• Yıldız, G., & Gültekin, H. (2020). Müzik öğretmenliği programında ölçme ve değerlendirme uygulamalarının incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1-20.