The relationship between gender role attitudes and self-understanding among university students in art education

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between gender role attitudes and self-understanding among university students enrolled in art education programs. In this study, gender role attitudes and self-understanding are evaluated in relation to gender, age, grade level, and department. The research is conducted using a quantitative approach based on a relational survey model within a cross-sectional design. The study group consists of students and graduates of conservatories and fine arts faculties in Türkiye that offer education in performing arts and music. A total of 228 students participated in the study, including 121 students from music departments (Turkish Classical Music, Turkish Folk Music, Western Music) and 107 students from performing arts departments (opera, ballet, theatre, dance and choreography, Turkish folk dances). Data are collected using the Gender Roles Attitude Scale and the Self-Understanding Scale. The data are analyzed using SPSS. Parametric tests, including independent-samples t-tests and one-way ANOVA, are conducted, and a correlation analysis is performed to examine the relationship between gender role attitudes and self-understanding. The findings indicate that gender role attitudes differ significantly by gender, with female students demonstrating more egalitarian attitudes than male students. A significant gender-based difference in self-understanding is observed, with female students reporting higher levels than male students. No significant differences in gender role attitudes are found across age, grade level, or department. Similarly, no significant differences in self-understanding are found across age, grade level, or department. Furthermore, no statistically significant association is found between self-understanding and gender role attitudes. Considering the cross-sectional design and the self-report nature of the data, these findings do not support a causal interpretation.

Anahtar Kelimeler

• gender
• self-understanding
• music
• performing arts

Sanat eğitimi alan üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rol tutumu ve öz-anlayış düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sanat eğitimi alan üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumları ile öz-anlayış düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışmada, toplumsal cinsiyet rolleri tutumu ve öz-anlayış düzeyleri; cinsiyet, yaş, sınıf ve bölüm değişkenleri açısından değerlendirilmiştir. Araştırma, nicel yöntemlerden ilişkisel tarama modeline dayalı kesitsel bir araştırma çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Türkiye’de sahne sanatları ve müzik alanında eğitim veren konservatuvarlar ve güzel sanatlar fakültelerinde öğrenim gören ya da mezun olan bireyler oluşturmaktadır. Araştırmaya, müzik bölümü (Türk Sanat Müziği, Türk Halk Müziği, Batı Müziği) öğrencilerinden 121 ve sahne sanatları bölümü (opera, bale, tiyatro, dans ve koreografi, Türk halk oyunları) öğrencilerinden 107 olmak üzere toplam 228 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Veriler, katılımcılara uygulanan “Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği” ve “Öz-Anlayış Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde parametrik testlerden Independent Samples t-Test ve One Way ANOVA, iki ölçek arasındaki ilişkiyi belirlemek için ise Korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, sanat eğitimi alan öğrencilerin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarında cinsiyete göre istatistiksel olarak farklılık olduğunu ve kadın öğrencilerin erkek öğrencilere kıyasla daha eşitlikçi tutum sergilediğini göstermiştir. Benzer şekilde, öz-anlayış düzeylerinde cinsiyete bağlı anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarında sınıf, yaş ve bölüm değişkenlerine göre anlamlı farklılık saptanmazken; öz-anlayış düzeylerinde sınıf, yaş ve bölüm değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Korelasyon analizi sonucunda, öğrencilerin öz-anlayış düzeyleri ile toplumsal cinsiyet rolleri tutumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir doğrusal ilişki bulunmamıştır. Araştırmanın kesitsel yapısı ve özbildirim temelli veri toplama yöntemi dikkate alındığında, bulguların nedensel bir ilişki ortaya koymadığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• toplumsal cinsiyet
• öz-anlayış
• müzik
• sahne sanatları

Kaynakça

1. Acıbal, B. (2022). Evli bireylerin algıladıkları eş desteği ile öz-şefkat ve öz-yeterlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 782222) [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
2. Adana, F., Özvurmaz, S. ve Taşpınar, A. (2020). Erkek öğrenci gözüyle toplumsal cinsiyet: bir üniversite örneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 116-123. https://doi.org/10.46237/amusbfd.533615
3. Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-Duyarlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 1-10.
4. Akkaş, İ. (2020). Toplumsal cinsiyet algısı üzerine bir değerlendirme: Erzincan örneği. Dünya Multidisipliner Araştırmalar Dergisi, 2020(1), 55-72.
5. Akyüz, B. (2011). 1965-1970 Dönemi Türk sinemasında toplumsal cinsiyet, bedensellik ve dans temsiliyetleri (Tez No. 289609) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Alabaş, R., Akyüz, H. İ. ve Kamer, S. T. (2019). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarının belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(44), 429-448.
7. Arslan, C. (2016). Interpersonal problem solving, self-compassion and personality traits in university students. Educational Research and Reviews, 11(7), 474-481. https://doi.org/10.5897/ERR2015.2605
8. Ateş, H. (2022). Lisans öğrencilerinin bilişsel esneklik, öz anlayış ve genel öz yeterlilik arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 738914) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Aydın, S. Z. (2025). Yetişkinlerde öz-anlayış, aidiyet ve kişilerarası yetkinlik arasındaki ilişkiler (Tez No. 938628) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
10. Aylaz, R., Güneş, G., Uzun, Ö. ve Ünal, S. (2014). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolüne yönelik görüşleri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 23(5), 183-189.
11. Bacanlı, F. ve Çarkıt, E. (2020). Öz şefkatin cinsiyete göre incelenmesi: Meta analiz çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 21(2), 1-15. https://doi.org/10.12984/egeefd.648331
12. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
13. Barutçu Yıldırım, F. ve Demir, A. (2017). Kendini engellemenin yordayıcıları olarak öz saygı, öz anlayış ve akademik özyeterlilik. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 676-701. https://doi.org/10.12984/egeefd.315727
14. Bayar, Ö. ve Dost, T. M. (2018). Üniversite öğrencilerinde öz-şefkatin yordayıcıları olarak bağlanma tarzı ve algılanan sosyal destek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(3), 689-704. https://doi.org/10.16986/HUJE.2017029306
15. Berber, Z. B. ve Karakuş, E. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve öz yeterlik ilişkisi üzerinden bir değerlendirme. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10), 147-156.
16. Berktay, F. (2012). Tek tanrılı dinler karşısında kadın: Hıristiyanlıkta ve İslamiyet’te kadının statüsü üzerine karşılaştırmalı bir yaklaşım (4. bs.). Metis Yayınları.
17. Breines, J. G. ve Chen, S. (2012). Self-compassion increases self-improvement motivation. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(9), 1133-1143. https://doi.org/10.1177/0146167212445599
18. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. bs.). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
19. Connell, R. W. (2002). Gender. Polity Press.
20. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. bs.). Sage Publications.
21. Curun, F. ve Gökalp, D. (2025). Psikolojik sürdürülebilirlikte özgüven, öz-şefkat ve cinsiyetin rolü. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 9(3), 659-694. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1749955
22. Çavdar, D. (2013). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve romantik ilişkilerde akılcı olmayan inançları (Tez No. 342485) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
23. Çelik, Y., Turan, A. ve Yılmaz, E. B. (2023). Spor bilimlerinde öğrenim gören öğrencilerin toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi [Sözlü bildiri sunumu]. Uluslararası Türk ve Dünya Kadınları Kongresi, Kazakistan.
24. Çengel, M. ve Yurdalan, G. (2022). Erkeklerin toplumsal cinsiyet rollerinin öz şefkat üzerindeki etkisinin incelenmesi: Flört şiddeti ve bağlanma kaygısının aracılık etkisi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 5(9), 1293-1311.
25. Dağ, B. (2019). Üniversite öğrencilerinin öz-anlayış düzeylerinin anksiyete ve yaşam memnuniyeti düzeyleri ile ilişkisi (Tez No. 916407) [Yüksek lisans tezi, Yakın Doğu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Demir, A. (2020). Toplumsal cinsiyet algısı ve kariyer kararsızlığı: Sinop örneği. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(22), 1-17. https://doi.org/10.33692/avrasyad.689224
27. Deniz, M. E., ve Gündüz, M. (2021). Öz-anlayışın yordayıcıları olarak psikolojik katılık ve bilişsel esneklik. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(1), 75–94. https://doi.org/10.23863/kalem.2021.183
28. Deniz, M. E., Kesici, Ş. ve Sümer, A. S. (2008). The validity and reliability of the Turkish version of the Self-Compassion Scale. Social Behavior and Personality, 36(9), 1151-1160. https://doi.org/10.2224/sbp.2008.36.9.1151
29. Dilmaç, B., Deniz, M. ve Deniz, M. E. (2009). Üniversite öğrencilerinin öz-anlayışları ile değer tercihlerinin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 9-24.
30. Direk, N. ve Irmak, B. (2017). Dokuz Eylül Üniversitesi tıp fakültesi öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine yönelik tutumlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 31(3), 121-128.
31. Dökmen, Z. Y. (2004). Toplumsal cinsiyet: Sosyal psikolojik açıklamalar. Sistem Yayıncılık.
32. Durgun, S. K. ve Cambaz, S. (2019). Ebelik/hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Medical Sciences, 14(2), 93-103. https://doi.org/10.12739/NWSA.2019.14.2.1B0069
33. Durualp, E. (2023). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rollerine yönelik tutumlarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (43), 121-140. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.2023.204
34. Eisner, E. W. (2002). The arts and the creation of mind. Yale University Press.
35. Fışkınlı Kayak, G. (2024). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri ve toplumsal cinsiyet oluşumunda karanlık üçlü ile çelişik duygulu cinsiyetçiliğin rolü (Tez No. 869885) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
36. Gardner, H. (1983). Frames of mind: The theory of multiple intelligences. Basic Books.
37. Geçici, F., Göllüce, A., Güvenç, E. ve Çelik, S. (2017). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 21-27. https://doi.org/10.22312/sdusbed.303098
38. Gencer, N., Obuz, A. T. ve Babahanoğlu, R. (2021). Üniversite öğrencilerinde spiritüel iyi oluş ve toplumsal cinsiyet algısı. Hitit İlahiyat Dergisi, 20(2), 717-750. https://doi.org/10.14395/hid.951202
39. George, D. ve Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10. bs.). Pearson.
40. Hoşoğlu, R. (2020). Öz-anlayış düzeyi ile yaşam doyumu arasındaki ilişki: Otomatik düşüncelerin aracı etkisi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 4(7), 37-49. https://doi.org/10.31461/ybpd.674756
41. Hurşidi, S. (2019). The moderating role of gender role attitudes on the relationship between self-compassion and body dissatisfaction (Tez No. 538150) [Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
42. Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development across cultures: Theory and applications (2. bs.). Lawrence Erlbaum Associates.
43. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, aile ve insan gelişimi: Kültürel psikoloji. Koç Üniversitesi Yayınları.
44. Kağıtçıbaşı, Ç. ve Cemalcılar, Z. (2014). Sosyal psikolojiye giriş. Evrim Yayınları.
45. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar-ilkeler-teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
46. Kartal, A., Aslan, G. K., Taşdemir Yiğitoğlu, G., Turan, T. ve Akan, G. (2020). Sağlıkla ilgili bölümlerde okuyan üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve etkileyen faktörler. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi, 28(3), 372-383. https://doi.org/10.5336/mdethic.2020-74155
47. Kırışoğlu, O. T. (2002). Sanatta eğitim: Görmek, öğrenmek, yaratmak. Pegem A Yayıncılık.
48. Leary, M. R., Tate, E. B., Adams, C. E., Allen, A. B. ve Hancock, J. (2007). Self-compassion and reactions to unpleasant self-relevant events: The implications of treating oneself kindly. Journal of Personality and Social Psychology, 92(5), 887-904. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.5.887
49. Muris, P. ve Petrocchi, N. (2017). Protection or vulnerability? A meta-analysis of the relations between the positive and negative components of self-compassion and psychopathology. Clinical Psychology and Psychotherapy, 24(2), 373-383. https://doi.org/10.1002/cpp.2005
50. Neff, K. D. (2003a). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85-101. https://doi.org/10.1080/15298860309032
51. Neff, K. D. (2003b). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223–250. https://doi.org/10.1080/15298860309027
52. Neff, K. D. (2011). Self‐compassion, self‐esteem, and well‐being. Social And Personality Psychology Compass, 5(1), 1-12. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2010.00330.x
53. Nunnally, J. C. ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3. bs.). McGraw-Hill.
54. Öngen, B. ve Aytaç, S. (2013). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve yaşam değerleri ilişkisi. Istanbul Journal of Sociological Studies, (48), 1-18.
55. Özaslan, Z. ve Bilgin, H. (2017). Şizofrenide üstbiliş. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 33-36. https://doi.org/10.30934/kusbed.317079
56. Özdemir, N. (2018). Geleceğin beden eğitimi öğretmenleri sporda kadının yerini nasıl tanımlıyor? Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(1), 119-124. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000349
57. Özkan, E., Ulutaş, F. ve Morsünbül, Ü. (2020). Tomboy üzerine bir gözden geçirme: Kavramsal analiz, tarihsel süreç ve çeşitli başlıklar açısından incelenmesi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 3(2), 313-332. https://doi.org/10.33708/ktc.776117
58. Palas, P. ve Aksu, S. (2020). Sağlık hizmetleri öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ile psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişki. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 4(7), 91-100. https://doi.org/10.31461/ybpd.732189
59. Pınar, G., Taşkın, L. ve Eroğlu, K. (2008). Başkent Üniversitesi öğrenci yurdunda kalan gençlerin toplumsal cinsiyet rol kalıplarına ilişkin tutumları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 15(1), 47-57.
60. San, İ. (2003). Sanat eğitimi kuramları. Ütopya Yayınları.
61. Sancar, S. (2011). Erkeklik: İmkânsız iktidar; ailede, piyasada ve sokakta erkekler. Metis Yayınları.
62. Saraç, S. (2013). Toplumsal cinsiyet. Toplumsal Cinsiyet ve Yansımaları, 27-32.
63. Sarıcaoğlu, H. ve Arslan, C. (2013). Üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi olma düzeylerinin kişilik özellikleri ve öz-anlayış açısından incelenmesi (Tez No. 280698) [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
64. Sarıcaoğlu, H. ve Arslan, C. (2019). Bilinçli öz-anlayış programının üniversite öğrencilerinin öz-anlayışına etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2381-2399. https://doi.org/10.33206/mjss.522935
65. Seven, N. (2019). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 134-149. https://doi.org/10.25272/j.2149-8385.2019.5.2.08
66. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. bs.). Pearson.
67. Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments. Research in Science Education, 48(6), 1273-1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
68. Tatlılıoğlu, K. ve Deniz, M. E. (2010). Farklı öz-anlayış düzeylerine sahip üniversite öğrencilerinin karar vermede öz-saygı, karar verme stilleri ve kişilik özelliklerinin değerlendirilmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(2), 19-43.
69. Tunalı, İ. (2004). Tasarım felsefesine giriş. Yapı Yayın.
70. Turani, A. (1996). Dünya sanat tarihi. Remzi Kitabevi.
71. Ünal, F., Tarhan, S. ve Köksal, E. Ç. (2017). Toplumsal cinsiyet algısını yordamada cinsiyet, sınıf, bölüm ve toplumsal cinsiyet oluşumunun rolü. Bartın University Journal of Faculty of Education, 6(1), 227-236. https://doi.org/10.14686/buefad.287496
72. Yarnell, L. M., Neff, K. D., Davidson, O. A. ve Mullarkey, M. (2015). Gender differences in self-compassion: Examining the role of gender role orientation. Mindfulness, 10, 1136-1152.
73. Yatak, S. (2023). Üniversiteli sporcularda öz şefkat ile tükenmişlik arasındaki ilişkide öz eleştirinin aracılık rolü (Tez No. 818584) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
74. Yıldırım, S. ve Sarı, T. (2018). Öz-Anlayış ölçeği kısa formunun türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(50), 33-45.
75. Yılmaz, M. T. (2009). Üniversite öğrencilerinin öz-anlayışları (self-compassion) ile anne baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 249900) [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
76. Zeyneloğlu, S. (2008). Ankara’da hemşirelik öğrenimi gören üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları (Tez No. 224217) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
77. Zeyneloğlu, S. ve Terzioğlu, F. (2011). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 409-420.