A biography and a suggestion: Turkey’s first female song translator Fikret Şeneş

Öz

This research evaluates the early stages and rise of pop music in Türkiye, which began with translated songs, from the perspectives of music, culture, translation studies, and sociology. The primary objectives of this research are to explain the characteristic structures and qualities of translated songs and to examine the biography of Fikret Şeneş, the first female figure to produce translated songs in Turkey. Accordingly, the article’s content starts from the 1960s, the early period of pop music in Turkey. The prevailing atmosphere of the time directly influenced many social processes and products, including pop music, which was on its way to establishing itself in the country. In this sense, pop music, a genre of Western music, made a rapid entry into Turkey starting in the 1960s. This process began with the translation of pop songs, whose compositions were taken from the West, into Turkish. The categorical equivalent of music produced in this way can also be considered within the category of translated songs. During those years, Türkçe Sözlü Hafif Batı Müziği, also known as Batı Müziği music or Aranjman, which was new to Turkey, led to the rise of many songs, performers, and stars in the country. Fikret Şeneş was the first female architect of this musical style, which would become increasingly common in the following decades. Throughout her career, Fikret Şeneş worked almost exclusively on Western-originated pop compositions, producing approximately three hundred works and introducing them to Turkish pop music. On the other hand, this article proposes the expression “first female song translator” for Fikret Şeneş, who is presented as Turkey’s first female lyricist. In fact, according to one of the main findings of the study, what Şeneş did was essentially song translation. Therefore, after clarifying points such as what song translation is, the characteristics and functions of translated songs, and the principles of song translation, Fikret Şeneş’s biography and works are presented for evaluation within this context.

Anahtar Kelimeler

• music
• pop
• song
• translation
• Fikret Şeneş

Bir biyografi bir öneri: Türkiye’nin ilk kadın şarkı çevirmeni Fikret Şeneş

Öz

Bu araştırma Türkiye’de çeviri şarkılarla başlayan pop müziğin ilk adımlarını ve yükseliş dönemini müzik, kültür, çeviribilim ve sosyoloji perspektiflerinden değerlendirmektedir. Araştırmanın görece en önemli amaçları çeviri şarkıların karakteristik yapılarını ve niteliklerini açıklamak ve Türkiye’deki çeviri şarkıları üreten ilk kadın figür olan Fikret Şeneş’in biyografisini incelemektedir. Buna göre makalenin içeriği pop müziğin Türkiye’deki başlangıç dönemi olan 1960’lı yıllardan yola çıkmaktadır. Öyle ki dönemin genel atmosferi birçok toplumsal süreç ve ürün gibi ülkede var olma yolundaki pop müziği de doğrudan etkilemiştir. Bu anlamda Batı müziği türlerinden biri olan pop, 1960’lardan itibaren Türkiye’ye hızlı bir giriş yapmıştır. Söz konusu başlangıç, bestesi Batı’dan alınan pop şarkılarının Türkçeleştirilmeleriyle gerçekleşmiştir. Bu yolla üretilen müziğin kategorik karşılığı da çeviri şarkılar içerisinde değerlendirilebilir. O senelerde Türkçe Sözlü Hafif Batı Müziği, Hafif Batı Müziği veya Aranjman da denilen ve Türkiye için yeni olan bu müzik türüyle beraber ülkede çok geçmeden birçok şarkı, yorumcu ve star da yükselişe geçmiştir. İlerleyen on yıllarda örnekleri sıklıkla görülecek olan bu müzik tarzının ilk kadın mimarı ise Fikret Şeneş’tir. Fikret Şeneş, kariyeri boyunca neredeyse sadece Batı menşeili pop besteleri üzerinde çalışarak yaklaşık üç yüz eser üretip onları Türkiye’deki pop müziğe kazandırmıştır. Öte yandan bu makale, Türkiye’nin ilk kadın şarkı sözü yazarı olarak gösterilen Fikret Şeneş için ‘ilk kadın şarkı çevirmeni’ ifadesini teklif etmektedir. Öyle ki çalışmanın temel sonuçlarından birine göre Şeneş’in yaptığı şey aslında şarkı çevirmenliğidir. Dolayısıyla araştırmada şarkı çevirisinin ne olduğu, çeviri şarkıların özellikleri ve işlevleri, şarkı çevirmenliğinin prensipleri gibi noktalar aydınlatıldıktan sonra Fikret Şeneş’in biyografisi ve eserleri bu minvalde değerlendirmeye sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• müzik
• pop
• şarkı
• çeviri
• Fikret Şeneş

Kaynakça

1. Akduman, A. (2011). Türkiye’de toplumsal yapının değişim süreci ve müzik endüstrisi (Tez No. 328604) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
2. Aksoy, F. (2024). Çeviri sosyolojisi ışığında Türkçeden Fransızcaya ve İngilizceye çeviri (1999-2008): Bir ön araştırma. Çeviribilim ve Uygulamaları, (36), 1-34. https://doi.org/10.37599/ceviri.1469397
3. Arık, M. B. (2004). Popüler müzik ve ideoloji olgusuna iki farklı yaklaşım. Selçuk İletişim, 3(3), 83-91. https://izlik.org/JA56ET52XM
4. Aydoğdu, C. ve Şen, M. E. (2025). Müzik ve kolektif bellek: Sosyal dinamikler ve kültürel etkileşimler. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 11(2), 364-371. https://doi.org/10.22252/ijca.1804959
5. Baldan, O. (2011). “Remiks”. “cover” ve “aranjman” kavramlarının tespiti ve ontolojik incelemesi (Tez No. 279808) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
6. Bay, T. (2025). Kuşaklar arası müzikal dinleme tercihleri ve beğeni hiyerarşileri: Elazığ ili örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35(3), 1289-1302. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1645319
7. Canbazoğlu, C. (2009). Kentin türküsü: Anadolu pop-rock. Pan Yayıncılık.
8. CNN TÜRK. (2011). Saba Tümer’le bu gece [Video] YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=fCamiOKdo_8

9. Çağan, K. (2003). Popüler kültür ve sanat. Altınküre Yayınları.
10. Çavuşoğlu, Ö. (2024). Şarkı çevirisi: Türk(çe) pop müziğinin doğuşu ve gelişiminde çevirinin rolü [Sözlü bildiri sunumu]. 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi, İstanbul.
11. Çiftçi, E. (2010). Popüler kültür, popüler müzik ve müzik eğitimi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 149-161. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/67640
12. Dilmener, N. (2007). Hür doğdum hür yaşarım Ajda Pekkan kitabı. İletişim.
13. Dönmez, Y. E. (2025). Pop müzikte söz yazarlığı: Aysel Gürel. Artistic Viev Journal, 1(1), 39-50. https://doi.org/10.64563/av.8
14. Eren, H. (2025). Bir zamanlar. Masa Kitap.
15. Eryatmaz, S. (2024). İki on yıl arasında: Laflar’dan palavra’ya, Aşk Kuğusu’dan Düşünme Hiç’e [Sözlü bildiri sunumu]. 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi, İstanbul.
16. Fikret Şeneş. (t.y.). Vikipedi içinde. https://tr.wikipedia.org/wiki/Fikret_%C5%9Eene%C5%9F
17. Franzon, J. (2008). Choices in song translation singability in print, subtitles and sung performance, The Translator, 14(2), 373-399. https://doi.org/10.1080/13556509.2008.10799263
18. Göktepe, A. K. (2021). Popüler müziğin sosyal kimlik inşasındaki rolü: Yerli 45’lik şarkılar örneği. Hitit İlahiyat Dergisi, 20(2), 548-588. https://doi.org/10.14395/hid.982197
19. İlaslan, S. (2023). Radyo ve popüler müzik: 1950-1970 yılları arası dönemde Türkiye’de pop müziğin gelişimi ve radyo yayıncılığı. Etkileşim, 6(11), 68-93. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.11.190
20. Kanat, E. (2025). Türk popüler müziklerinde yedi zamanlı ritimler. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 18(50), 1159-1171. https://doi.org/10.12981/mahder.1575649
21. Karaaslan, P. ve Açıkgöz A. (2024). Müzik eserlerinin karaoke ve cover versiyonlarının sosyal medya ortamlarında sunulmasının 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu açısından değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 73(2), 1293-1328. https://doi.org/10.33629/auhfd.1452044
22. Karaman, Ş. (t.y.). Ajda Pekkan efsanesini Fikret Şeneş mi yarattı? [Video]. YouTube. 19 Temmuz 2020 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=lL7wEJ2kya4 adresinden erişildi.
23. Karayürek, E. Ç. (2025). Şarkı çevirilerine metinsel aşkın bir bakış: “sessiz gemi” ve “do do do do si re re” örneği [Özel sayı]. Söylem Filoloji Dergisi 469-481. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1596202
24. Kızılçelik, S. (2000). Frankfurt okulu. Anı Yayıncılık.
25. Odabaşı, F. (2006). Dil-kültür bağlamında müzik dili ve bunun sosyal bütünleşmedeki yeri. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (14), 237-258. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/10199
26. Odacıoğlu, M. C. (2018). Müzik çevirisi: İngilizce-Türkçe örneklerinde karşılaştırmalı bir analiz [Sözlü bildiri sunumu]. Uluslararası Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Sempozyumu, Antalya.
27. Okyavuz, Ş. (2016) Contribution of translations and adaptations to the birth of Turkish Pop Music. Asian Journal of Humanities and Social Studies, 4(3), 170-178.
28. Okyavuz, Ş. ve Kaya, M. (2021). Türkçe sözlü hafif batı müziğinin oluşumunda Fransızcadan çevrilen şarkılarda ‘yerli ve milli aşk’a dair. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (30), 133-150. https://doi.org/10.37599/ceviri.902942
29. Özpazarcık, İ. (1998). Alaturka hayatlar alafranga masallar. Altın Kitaplar Yayınevi.
30. Pekkan, A. (t.y.). Discography [Music playlist]. https://www.discogs.com/artist/116935-Ajda-Pekkan?srsltid=AfmBOorPjl1koVe6fWNGH75fgTFuWbn_j3GCo0WNv9eBtQzYjrlUcDFn
31. Pesen. A. (2019). A brief history of aranjman translations: The earliest examples of Turkish Pop Music. Clina, 5(1), 79-93. https://doi.org/10.14201/clina2019517993
32. Pesen, A. (2022). Müzik kültürümüzde aranjman: Pop müzik nasıl (tür)küyerelleşti?. G. Sayın (Ed.), Kültürel alanda küyerelleşme içinde (s. 49-63). Bilgin Kültür Sanat Yayınları. https://www.researchgate.net/publication/372884808_Muzik_Kulturumuzde_Aranjman_Pop_Muzik_Nasil_Turkuyerellesti
33. Sağdıç, R. O. (2024). Şarkı çevirisinde çeviri sadakati ve prozodi uyum ikilemi [Sözlü bildiri sunumu]. 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi, İstanbul.
34. Söz ve Müzik. (2023). 1970’lerden Bugüne “Süperstar” - Ajda Pekkan | Söz ve Müzik [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=emKwH_f5XYE&list=RDemKwH_f5XYE&index=1Storey, J. (2000). Popüler kültür çalışmaları kuram ve metotlar (K. Karaşahin, Çev.). Babil Yayınları.
35. Şeneş, F. (t.y.). Discography [Music playlist]. https://www.discogs.com/artist/946703-Fikret-%C5%9Eene%C5%9F?srsltid=AfmBOoolTjLaN_JBGuvZhyd3_eAt_RNKfmoTFMGx45GVW17mJ16Cs0ik
36. Tok, Y. H. (2025). Şarkı hikâyeleri. Masa Kitap.
37. TRT Arşiv. (2024). Fecri Ebcioğlu (1987) [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=jt6UYQVm_Ck
38. TRT 2. (2017). Film gibi hayatlar Ajda Pekkan [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=3a3vBYnOAU8
39. Test Remaster. (2015). İlham Gencer & Fecri Ebcioğlu bak bir varmış bir yokmuş [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=46XpRniWVfA&list=RD46XpRniWVfA&start_radio=1
40. Uysal, Y. (2007). Ajda Pekkan müziğinin sınıfsal duruşu. Genç Sosyal Bilim Forumu Agora.
41. Ünlü, B. ve Sazak, N. (2021). Fransız ve Yunan müziği özelinde Türkiye’de aranjman şarkıların araştırılması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(123), 475-487. https://doi.org/10.29228/ASOS.54168
42. Yaman, B. (2021). İngilizce tekerleme şarkı videolarının Türkçe çevirilerinin Peter Low’un Pentathlon prensipleri çerçevesinde incelenmesi. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 30, 214-238. https://doi.org/10.37599/ceviri.917234
43. Yaman, B. (2024). Bir şarkıyı çevirmek sadece kelime aktarımı mıdır yoksa duygu aktarımı mıdır? [Sözlü bildiri sunumu] 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi, İstanbul.
44. Yılmaz, Ö. (2017). Türkiye’de popüler kültür tartışmaları. Bilim ve Gelecek Kitaplığı.