Kıyı Kesimlerinde Vandalizmin Değerlendirilmesi: Ordu İli Örneği

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 379 - 390, 14.01.2026

Melike Çakmak , Eda Şentürk , Pervin Yeşil

https://doi.org/10.47495/okufbed.1648998

Öz

Çağımızın önemli sorunlarından biri haline gelen vandalizm, engellenmediği takdirde çevreye zarar veren, estetik değerleri bozan ve maddi kayıplara yol açan bir eylem olarak karşımıza çıkmaktadır. Kentlerde giderek artan bir sorun hâline gelen vandalizm, kamusal alanlarda hem çevresel hem de sosyal boyutlarıyla ele alınması gereken önemli bir konudur. Bu çalışmada, kullanıcıların kıyı alanlarında yer alan oturma elemanları, aydınlatma direkleri, çöp kutuları, korkuluklar, bitkisel materyaller ve zemin kaplamaları gibi kentsel donatılara hangi şekillerde (çizme, boyama, kırma, bükme vb.) zarar verdikleri analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında Ordu ili kent merkezinde yer alan üç farklı kıyı bölgesi (Rıhtım–Teleferik İstasyonu güzergahı, Teleferik İstasyonu–Gazi Köprüsü güzergahı ve Akyazı sahili) seçilmiş ve bu alanlarda doğrudan gözlem ile fotoğraflama yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda vandalizme daha fazla maruz kalan alanlar tespit edilmiş ve zarar gören unsurlar detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Özellikle oturma elemanları, aydınlatma donatıları ve duvar yüzeylerinin en fazla tahrip edilen ögeler olduğu belirlenmiştir. Kullanıcı yoğunluğu ve erişilebilirliğin fazla olduğu alanlarda vandalizmin daha yaygın olduğu gözlemlenmiştir. Çalışma, kamusal kıyı alanlarında vandalizmin mekânsal dağılımını ortaya koymakta ve benzer alanlarda vandalizm riskini azaltmaya yönelik çözüm önerileri geliştirilmesine katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kıyı Parkları , Davranış Analizi , Peyzaj donatı elemanları , Bitkisel materyal

Evaluation of Vandalism in Coastal Areas: The Example of Ordu Province

Öz

Vandalism, which has become one of the major problems of our time, is an act that damages the environment, destroys aesthetic values, and causes material losses if not prevented. Vandalism, which is becoming an increasingly serious problem in cities, is an important issue that needs to be addressed in public spaces in terms of both its environmental and social dimensions. In this study, the ways in which users damage urban fixtures such as seating elements, lighting poles, trash cans, railings, plant materials, and floor coverings in coastal areas (e.g., scratching, painting, breaking, bending, etc.) were analyzed. Within the scope of the research, three different coastal areas (the Pier–Cable Car Station route, the Cable Car Station–Gazi Bridge route, and the Akyazı coast) located in the city center of Ordu Province were selected, and direct observation and photography methods were used in these areas. Based on the data obtained, areas more exposed to vandalism were identified, and the damaged elements were evaluated in detail. It was determined that seating elements, lighting fixtures, and wall surfaces were the most damaged elements. It was observed that vandalism was more prevalent in areas with high user density and accessibility. The study reveals the spatial distribution of vandalism in public coastal areas and contributes to the development of solutions aimed at reducing the risk of vandalism in similar areas.

Anahtar Kelimeler

Coastal Parks , Behavioral Analysis , Landscape Reinforcement Elements , Plant Material

Kaynakça

• Akyol E. Kent mobilyaları tasarım ve kullanım süreci. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no: 138, İstanbul, Türkiye, 2006.
• Aslan H. Vandalizmin azaltılmasında peyzaj tasarım kriterlerinin belirlenmesi. Mesleki Bilimler Dergisi (Mbd) 2018; 7(2): 74-82.
• Baltutar B., Artar M. Yaşanabilir bir kent mümkün mü? Bartın örneğinde araştırma. Book of Full Text 2022.
• Köse SD. Kentsel dönüşümde kıyı tasarımı ve düzenlemelerinde kullanıcı odaklı yaklaşımların araştırılması. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:217, İstanbul, Türkiye, 2024. Madani J., Nemati V., Mostafazadeh R., Ashja H. Factors influencing and controlling vandalism by tourists and local indigenous communities at the Fandoghlou forest natural site. Journal of Outdoor Recreation and Tourism 2024; 48: 100830.
• Namba R., Dustın D. Towards new definitions of depreciative behavior and vandalism, United States Department of Agriculture Forest Service, General Technical Report PNW-QTR-293 November, pp. 1992; 61-69.
• NVİ. T.C. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü. 2024. Ordu il nüfusu. https://www.nvi.gov.tr/ordu/ordu-nufusu (Erişim Tarihi:18.12.2024)
• Olgun R. Kentsel yeşil alanlarda vandalizm ve olası tasarım çözümlerinin Antalya örneğinde incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:130, Antalya, Türkiye, 2013.
• Olgun R., Yılmaz T. Kentsel yeşil alanlarda vandalizm ve olası tasarım çözümleri: Antalya kenti örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 2015; 12(03): 27-39.
• Onay B., Sava B., Şahin C. Parklarda vandalizm etkileri: Tekirdağ Çerkezköy örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2024; 15(1): 1-10.
• Öğülmüş S. Vandalizm (Tahripçilik) veya toplumda çevreye karşı bir manifesto. İlim ve Sanat Dergisi, 1995; 39: 76-79.
• Sağlık A., Uruk Ö., Sağlık E., Kelkit A. Gelibolu tarihi alanı ziyaret noktalarında bulunan peyzaj donatı elemanlarında vandalizm. Turkish Journal of Landscape Research 2020; 3(2): 77-88.
• Sakıcı Ç. Kentsel yeşil alanlarda vandalizm ve vandalizmi etkileyen faktörlerin belirlenmesi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi 2022; 12(25): 18-28.
• Saliyeva D., Juraboyev MO. Smır yoshıdagı bolalarda vandalızımnıng rıvojlanıshı. Namangan Davlat Universiteti Ilmiy Axborotnomasi 2023; (8): 687-693.
• Stollard P. Crime prevention through housing design. Taylor & Francis, 2003.
• Şahin C., Onay B., Evci A. Kentsel açık ve yeşil alanlarda vandalizmin incelenmesi: Isparta Ayazmana ve Gökçay mesire alanları örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 2019; (17): 198-205.
• Topaloğlu AA. Peyzaj tasarım kriterleri ile vandalizm ilişkisinin kent parkları örneğinde incelenmesi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:195, 2021.
• Yavuz A., Kuloğlu N. An experimental study on vandalism: Trabzon Parks. Scientific Research and Essays 2010; 5(17): 2463-2471.
• Yavuzer Y. Niğde ilindeki öğretmenlerin okul tahripçiliğine karşı ideolojik yönelimleri. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitimin Psikolojik Temelleri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, sayfa no: 103, Ankara, Türkiye, 1998.
• Wu JH., Lin HW., Liu WY. Ulusal Orman Parkı'nda turistlerin çevresel vandalizmi ve bilişsel uyumsuzluğu. Kentsel Ormancılık Ve Kentsel Yeşillendirme 2020; 55: 126845.