Determination of Nutritional Habits of Secondary School Students: Validity and Reliability Study

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 5, 2405 - 2419, 15.12.2025

Rabia Acemioğlu , Tohit Güneş

https://doi.org/10.47495/okufbed.1697727

Öz

The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement tool to assess the factors influencing the nutritional habits of middle school students. Designed with a methodological research framework, the study began with the creation of an item pool, followed by expert evaluations, leading to the necessary revisions of the items. The pilot implementation of the scale was carried out with 293 students attending public middle schools in the city center of Igdır during the 2022-2023 academic year. As a result of factor analysis, a structure consisting of four factors and 18 items was identified, explaining 54.26% of the total variance. To verify construct validity, confirmatory factor analysis was conducted using a second dataset comprising 320 students. As a result of the reliability analyses, the cronbach’s alpha coefficients for the sub-dimensions of the scale were found to be 0.81 for the screen influence sub-dimension, 0.79 for the media influence sub-dimension, 0.74 for the family influence sub-dimension, and 0.64 for the peer influence sub-dimension. Reliability coefficients by gender were 0.80 for female students and 0.78 for male students. Additionally, the split-half reliability method indicated internal consistency coefficients of 0.61 for the first half and 0.73 for the second half. Based on the findings obtained, it was concluded that the developed scale is a valid and reliable measurement tool.

Anahtar Kelimeler

Nutrition , Peer , Screen , Media , Student

Ortaokul Öğrencilerinin Beslenme Alışkanlıklarının Belirlenmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin beslenme alışkanlıklarını etkileyen faktörleri ölçmek üzere geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Metodolojik desenle yürütülen çalışmada, veri toplama aracı oluşturulmadan önce madde havuzu hazırlanmış ve uzman görüşlerine başvurularak maddelerde gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Ölçeğin pilot uygulaması, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Iğdır il merkezindeki devlet ortaokullarında öğrenim gören 293 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Faktör analizi sonucunda dört faktörlü ve 18 maddelik bir yapı ortaya konmuş, bu yapı toplam varyansın %54,26’sını açıklamıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla 320 öğrenciden elde edilen ikinci veri setiyle doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Güvenirlik analizleri sonucunda ölçeğin alt boyutlarına ilişkin cronbach’s alpha güvenirlik katsayıları; ekran etkisi alt boyutu için 0,81, medya etkisi alt boyutu için 0,79, aile etkisi alt boyutu için 0,74 ve akran etkisi alt boyutu için 0,64 olarak bulunmuştur. Cinsiyet değişkenine göre yapılan güvenirlik analizlerinde ise güvenirlik katsayıları kız öğrenciler için 0,80, erkek öğrenciler için 0,78’dir. Ayrıca test yarılama yöntemi güvenirlik analizi sonucunda testin ilk kısmı için iç tutarlılık katsayısı 0,61; ikinci yarısı için ise 0,73 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda geliştirilen ölçeğin, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Beslenme , Akran , Ekran , Medya , Öğrenci

Kaynakça

• Akçay E. Çocuklarda sağlıklı yeme ile ilgili aile desteğinin sağlıklı yeme öz yeterliği üzerine etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İzmir, Türkiye, 2023.
• Altay M., Cabar HD., Altay B. Adölesan dönemi çocuklarda beslenme ve okul sağlığı. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2018; 2(1): 173-180.
• Başaran B., Pekmezci Purut H. Nutrition consumption frequencies scale of change: validity and reliability study. Black Sea Journal of Health Science 2022; 5(1): 9-17.
• Berkün S. Sosyal hizmet uzmanlarının çalışma hayatinda karşılaştıklari mesleki sorunlar: Bursa örneği. Toplum ve Sosyal Hizmet 2010; 21(1): 99-109.
• Bester G., Schnell N. Endogenous factors that relate to the eating habits of adolescents. South African Journal of Education 2004; 24(3): 189-193.
• Brown JD. Statistics corner. questions and answers about language testing statistics: choosing the right number of components or factors in PCA and EFA. Shiken: JALT Testing & Evaluation SIG Newsletter 2009; 13(2): 19-23.
• Büyüköztürk S. Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. 31. Baskı. Pegem Akademi Yayıncılık; 2010.
• Çırak M. Üniversite öğrencilerinde nomofobi: dijital bağımlılık, sosyal bağlılık ve yaşam doyumunun rolü. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2021.
• Çivitci A., Topbaşoğlu T. Akılcı duygusal eğitimin ortaokul öğrencilerinin yaşam doyumları üzerindeki etkisi. Ege Eğitim Dergisi 2015; 16(1): 13-29.
• Çokluk Ö., Şekercioğlu G., Büyüköztürk Ş. Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. 8. Baskı. Pegem Akademi Yayıncılık; 2012.
• Demirezen E., Coşansu G. Evaluating dietary pattern in adolescence. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 2005; 14(8): 174-178.
• Dilsiz H., Dağ İ. Beslenme süreci anne tutumları ölçeği geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi 2018; 14(1): 7-15.
• Erkan T. Ergenlerde beslenme. Türk Pediatri Arşivi 2011; 46(11): 49-53.
• Erkuş A. Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme. 7. Baskı. Pegem Akademi; 2019.
• Field A. Discovering statistics using SPSS. 2th ed. Sage Publication; 2005.
• Fisher JO., Mennella JA., Hughes SO., Liu Y., Mendoza PM., Patrick H. Offering “dip” promotes intake of a moderately-liked raw vegetable among preschoolers with genetic sensitivity to bitterness. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics 2012; 112(2): 235-245.
• Güdek K., Yetim A., Baş F., Kılıç A. Ergenlik ve sosyal çalışma. Çocuk Dergisi 2016; 16(2): 92-97.
• Gülü M., Yagin FH., Gocer I., Yapici H., Ayyildiz E., Clemente F.M., Nobari H. Exploring obesity, physical activity, and digital game addiction levels among adolescents: A study on machine learning-based prediction of digital game addiction. Frontiers in Psychology 2023; 14: 109 7145.
• İçelli YM. Medya okuryazarlığı öğretim materyalinin, medya okuryazarlığı becerilerine katkısı. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İzmir, Türkiye, 2017.
• İçer MA., Karadağ MG. Medyadaki gıda reklamlarının üniversite öğrencilerinin beslenme alışkanlıkları ve beslenme durumu üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2023; 12(4): 1590-1604.
• Jackson JE. Varimax rotation. Encyclopedia of Biostatistics 2005; 8.
• Kabaran S. Mercanlıgil SM. Çocuğun beslenmesinin, besin seçimlerinin ve obezite durumlarının değerlendirilmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi 2013; 41(2): 115-123.
• Kaiser HF. An index of factorial simplicity. Psychometrika 1974; 39(1): 31-36.
• Kaleli S., Kılıç N., Erdoğan M., Erdoğan N. Sakarya Üniversitesi tıp fakültesi öğrencilerinin beslenme alışkanlıkları. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi 2017; 2(2): 12-18.
• Karaca Ş. Sağlık haber algısının sağlıklı yaşam farkındalığı üzerindeki etkisinin incelenmesi. İstanbul University Journal of Sociology 2021; 41(2): 289-318.
• Kelloway EK. Using LISREL for structural equation modeling: A researcher’s guide. Sage Publication; 1998. Kıbrıs Ş., Kızılkaya S. E-sağlık okuryazarlık düzeyinin sağlık algısı üzerine etkisinin incelenmesi. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi 2023; 5(2): 241-250.
• Kızıltan G., Oral EA. Okul öncesi çocukların beslenme davranışlarına ebeveynlerin ve aile büyüklerinin etkisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2024; 17(1): 66-74.
• Kline RB. Principles and practice of structural equation modeling. 2th ed. Guilford Press; 2011.
• Koyun E. Ortaokul öğrencilerinde akran ilişkileri ile algılanan anne ve baba davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2022.
• Kulaksızoğlu A. Ergenlik psikolojisi. 6.Baskı. Remzi Kitabevi; 2013.
• Kuzay G. Ortaokul çağındaki öğrencilerin beslenme bilgi düzeyi ve beslenme alışkanlıkları. ADÜ-Spor Bilimleri Dergisi 2024; 1(2): 86-94.
• Küçükkaraca Zakkour HK., Yıldıran H. Ebeveyn beslenme eğitiminin okul çağı çocuklarında verilen beslenme eğitimine etkisi. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi 2022; 7(3): 135-148.
• Livingstone S., Helsper E. Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New Media & Society 2007; 9(4): 671-696.
• Menekli T., Fadıloğlu Ç. Beslenme değişim süreçleri ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 2012; 19(2): 1-21.
• Mertler CA., Vannatta R.A. Advanced and multivariate statistical methods: practical application and ınterpretation. 3th ed. Pyrczak Publishing; 2005.
• Özdoğan Y. Adölesanların yeme davranışı ve beslenme bilgilerini saptamaya yönelik ölçek geliştirme çalışması. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara, Türkiye, 2013.
• Öztürk M. Çocukların beslenme alışkanlıklarının sağlık davranışı etkileşim modeline göre incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, Türkiye, 2010.
• Pallant J. SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS for Windows. 3 th ed. Open University Press; 2007.
• Polat S., Erci B. Psychometric properties of the child feeding scale in turkish mothers. Asian Nursing Research 2010; 4(3): 111-121.
• Raubenheimer JE. An item selection procedure to maximise scale reliability and validity. In SA Journal of Industrial Psychology 2004; 30(4): 59-64.
• Seçer İ. Zorbalıkla başa çıkma stratejileri ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi 2015; 30: 85-105.
• Sonay Türkmen A., Kalkan İ., Filiz E. Adölesan beslenme okuryazarlığı ölçeğinin türkçe'ye uyarlanması: geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. International Peer-Reviewed Journal of Nutrition Research 2017; 10: 1-16.
• Süar A. Sosyal medyanın geleneksel reklam araçlarına göre hedef kitle belirlemedeki avantajları. Online Academic Journal of Information Technology 2017; 8(28): 21-44.
• Şahin EK., Sarıçam H. Okumaya yönelik tutum, dijital okuryazarlık ve okul bağlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2022; 11(4): 1743-1765.
• Taş İ. Ergenler için internet bağımlılığı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi 2019; 20(2): 875-905.
• Tekkurşun Demir G., Cicioğlu Hİ. Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ölçeği (SBİTÖ): geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 2019; 4(2): 256-274.
• Vidgen HA. Gallegos D. Defining food literacy and its components. Appetite 2014; 76(1): 50-55.
• Yılmaz G. Adölesanlar için beslenme alışkanlıkları ölçeği geçerlik güvenirliği. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2021.
• Yılmaz S., Altunkürek ŞZ. Ortaokul öğrencilerinin beslenme ve fiziksel aktivite davranışlarının belirlenmesi: Ankara Yenimahalle ilçesi örneği. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2020; 1(2): 70-80.