Kentsel Mekânda Heykel-Çevre İlişkisinin Değerlendirilmesi: İzmir İli Kıyı Şeridi Örneği

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2, 819 - 835, 16.03.2026

Esra Çetinkaya Özkan

https://doi.org/10.47495/okufbed.1708531

https://izlik.org/JA59WG85MG

Öz

Heykel sanatı; tarihi olayları hatırlatma, toplumsal değerleri temsil etme, kültürel zenginliği ifade etme, toplumu bir araya getirerek ortak bellek oluşturma, tarihi, kültürel veya bilimsel bilgileri ifade ederek insanları bilinçlendirme gibi toplumsal açıdan çeşitli işlevlere sahiptir. Ayrıca, kente sağladığı estetik değerle birlikte konumlandırıldığı mekânı tanımlama, biçimlendirme ve yönlendirme gibi işlevlerle de fiziksel açıdan yararlı olmaktadır. Heykelin bu faydalarının izleyiciye aktarılabilmesi için konumlandırıldığı mekânın çevresi ile birlikte fiziksel ve toplumsal ilişkisinin kurulabilmesi ve heykelin algılanabilirliğinin sağlanması gerekmektedir. Bu çalışmada; İzmir ili kıyı şeridinde yer alan 32 adet heykelin fiziksel (heykelin özellikleri, yerleştirildiği konum ve izlenebilme koşulları) ve toplumsal özellikleri incelenmiştir. Değerlendirme sonucunda İzmir ili kıyı şeridinde bulunan heykellerin tasarımında, birçok heykelin ölçü açısından arka planı ile uyumsuz olduğu, doluluk-boşluk varlığına dikkat edilmediği, malzeme kullanımında çeşitlilik olmadığı ve yerleştirildiği konumun mekânsal düzleminin tanımsız olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, birçok heykelin konumlandırılacağı mekân ile birlikte tasarlanmadığı ve bu nedenle algılanabilirliklerinin düşük olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Heykel , Kentsel mekan , Çevre , İzmir

Evaluation of Sculpture-Environment Relationship in Urban Space: The Case of Izmir Waterfront

https://izlik.org/JA59WG85MG

Öz

Sculpture art creates positive emotions such as peace, hope, trust, belonging etc. In addition, it provides many benefits on social, cultural and societal issues such as creating a common memory by bringing the society together. Along with the aesthetic value it provides to the city, it is also physically beneficial with functions such as defining, shaping and directing the place where it is located. In order to convey these benefits of the sculpture to the audience, it is necessary to establish a physical and social relationship with the environment of the place where it is located and to ensure the perceptibility of the sculpture. In this study; the physical (characteristics of the sculpture, the location and viewing conditions) and social characteristics of 32 sculptures located on the coastline of Izmir province were examined. As a result of the evaluation, it has been determined that in the design of the sculptures on the coastline of Izmir, many sculptures are incompatible with their background in terms of size, the occupancy-gap is not taken into account, there is no diversity in the use of materials and the spatial plane of the location is undefined. In addition, it was determined that many sculptures were not designed together with the place where they will be located, and therefore their perceptibility was low.

Anahtar Kelimeler

Sculpture , Urban space , Environment , Izmir

Kaynakça

• Alp S. Boşluk, form ve malzeme çerçevesinde heykelde mimari, mimaride heykel eğilimleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi 2020; 6(2): 86-99.
• Beyoğlu A. Sanat eğitiminde algı, görsel algı ve yanılsama: Victor Vasarely’nin çalışmaları üzerine bir inceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2015; 17(1): 333-348.
• Çağlayan S., Korkmaz M., Öktem G. Sanatta görsel algının literatür açısından değerlendirilmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 2014; 3(1).
• Duydu M. Cumhuriyetten günümüze sanat siyaset denkleminde kamusal alan ve heykel. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, Türkiye, 2021.
• Düzenli T., Mumcu S., Eren ET. Peyzaj mimarlığında heykel kullanımı: Trabzon kenti örneği. Journal of History Culture and Art Research 2018; 7(1): 553-564.
• Erçelik İÇ. 20. yüzyıl heykel sanatında plastik bir öğe olarak mekân. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Heykel Ana Sanat Dalı Sanatta Yeterlilik Tezi. İstanbul, Türkiye, 2022.
• Erman O., Boran B. Kentsel mekânda heykel yerleştirmelerinin değerlendirilmesi: Semiyotik bir model önerisi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2015; 44(2).
• Habermas J. Kamusallığın yapısal dönüşümü. İletişim Yayınları; 2014.
• Karacan N. Heykel, kaide ve kütle. Sanat ve Tasarım Dergisi 2014; 7(7).
• Kedik AS. Kamusal alan, kent ve heykel ilişkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2011; 1(11): 229-240.
• Kıyar N. 20. yüzyıl sanatını algılama sorunsalı. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Konya, Türkiye, 2010.
• Lefebvre H. The production of space. (D. Nicholson-Smith, Çev.). Cambridge: Mass.: Blackwell; 1991.
• Lynch, K. The image of the city. England: Massachusetts Institute of Technology Press; 1960.
• Öztürk Kurtaslan B. Açık alanlarda heykel-çevre ilişkisi ve tasarımı. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2005; 1(18): 193-222.
• Penny N. The materials of sculpture. London: Yale University Press; 1993.
• Relp E. Place and palacelessness. London: Pion Limited; 1976.
• Şahan M. Kentsel alanda heykel ve çevre ilişkisi üzerine bir inceleme. Sanat ve Tasarım Dergisi 2017; 6(2): 92-109.
• Şimşek N. Kent kültürü ve kamusal alanda heykel. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Erzurum, Türkiye, 2014.
• Taş G. Tarihsel gelişim sürecinde çevrenin heykelle, heykelin de çevreyle ilişkilendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Tezi. Erzurum, Türkiye, 2011.
• URL-1. https://izka.org.tr/wp-content/uploads/pdf/10_izmir_kultur_ekonomisi_envanteri_ve_kultur_ekonomisi_stratejisi.pdfErişim Tarihi: 12.11.2023.
• URL-2. https://www.izmir.bel.tr/tr/IzmirinEkonomikYapisi/126/215. Erişim Tarihi: 12.11.2023.
• URL-3. https://www.bebka.org.tr/admin/datas/sayfas/89/sege-2017_1581687211.pdf. Erişim Tarihi: 12.11.2023.
• URL-4. https://izka.org.tr/wp-content/uploads/pdf/liman-raporu.pdf. Erişim Tarihi: 12.11.2023.
• URL-5. https://izmir.ktb.gov.tr/Eklenti/45323,izmir-kitapcik-2016-tr.pdf?0. Erişim Tarihi: 13.11.2023.
• Yavuz ÖE. Heykel sanatında malzemelerin birer söz edimi olarak kuramsallaştırılmasına doğru. Journal of Arts 2021; 4(1): 25-36.