Kaleburnu-Kral Tepesi/Galinoporni-Vasili’den Bir Skarabe ve Tanrı Ptah Kültü

Yıl 2026, Sayı: XXXIV , 123 - 156 , 31.03.2026

Süheyla Zimmermann , Bülent Kızılduman

https://izlik.org/JA77WF45NX

Öz

Kral Tepesi/Vasili yerleşimi Kıbrıs, Karpaz Yarımadası’nda, Kaleburnu/ Galinoporni köyü sınırları içerisindedir. Kral Tepesi, Kıbrıs Geç Tunç Çağı II-C’de, tepe kısmında kamusal bina ve teraslarında aşağı yerleşkelerin yer aldığı bir hiyerarşiye sahiptir. Yerleşimin En Üst Teras bölümünde, tarım alanı açmak ve araziyi genişletmek üzere toprak sahibi tarafından buldozerle bir tahribat yapıl-mıştır. Bunun üzerine aynı alanda arkeolojik kurtarma kazısı gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar esnasında pişmiş topraktan yapılmış (?) bir adet skarabe ele geç-miştir. Skrabenin oval biçimli baskı yüzeyinde, izleyicinin karşıdan bakış yönüne göre, sağ tarafa ikonografik olarak Tanrı Ptah ve onun hemen arkasında sol tarafa ise koruyucu şahin figürü tasvir edilmiştir. Koruyucu şahin figürünün hemen başının üzerinde bir güneş disk yer almaktadır. Sahnenin en üst kısmına da Ptah ve koruyucu şahinin simgesel olarak içinde olduğunu gösteren bir shrine/şapel çatısı yer almaktadır. Skarabenin gerek üst böcek formunun işlenişi gerekse de baskı yüzeyindeki Tanrı Ptah ve koruyucu şahin tasvirlerinin paralelleri günü-müz Filistin/İsrail sınırları içerisinde yer alan yerleşmelerden bilinmektedir. Ska-rabenin Kral Tepesi’nde açığa çıkması kültürler arası takasa dayalı deniz ticaret ilişkilerinin bir sonucu olarak Adaya yerleşen bir Doğu Akdenizli ya da Kıbrıs’ta geçici olarak ikâmet eden bir tüccar veya ulak ile ilişki olmalıdır. Bu görüş Kral Tepesi’nin takasa dayalı ticari faaliyetler sürdüren denizsel karakteriyle de örtüşen bir özellik göstermektedir. Dolayısıyla skarabenin kökeninin Mısır değil Filistin/ İsrail bölgesi olduğu düşünülmektedir. Bu da Mısır kontrolü altındaki yerleşim-lerle kültürler arası ilişkilere ışık tutmaktadır. Skarabenin ele geçtiği alanın Kıbrıs Geç Tunç Çağı IIC yani MÖ 1295-1200 yıllarına tarihlendirilmesi, söz konusu buluntunun Mısır Uygarlığı’nda 19. Hanedan zamanına denk geldiğine işaret etmektedir.

A SCARAB FROM KALEBURNU-KRAL TEPESİ/GALINOPORNI-VASILI AND THE CULT OF THE GOD PTAH

https://izlik.org/JA77WF45NX

Öz

The settlement of Kral Tepesi/Vasili is located within the village of Kaleburnu/Gali-noporni on the Karpas Peninsula of Cyprus. Kral Tepesi, dating to the Late Bronze Age of Cyprus, has a stratified sequence, with public buildings on the hilltop and a lower settlement on its terraces. The settlement's Upper Terrace was bulldozed by the landowner to open up space for agricultural activities. Consequently, an archaeological salvage excavation was conducted in this particular area. During these salvage excavations, a baked clay (?) scarab was unearthed. The scarab's oval-shaped impression surface, facing the viewer, features an iconographic depiction of the god Ptah on the right side and a symbolic guardian falcon on the left. A sun disk is positioned just above the head of the guardian falcon. At the top of the stage is a shrine/chapel roof, symbolically depicting Ptah and the guardian falcon within. Both the engraving of the scarab's upper insect and the depictions of the god Ptah and the guardian falcon on its surface are known to have parallels from settlements within the borders of modern-day Palestine/Israel. The discovery of the scarab at Kral Tepesi/Vasili must have been linked to Eastern Mediterranean settlers on the island as a result of intercultural maritime trade relations based on exchange, or to a merchant or messenger temporarily residing in Cyprus. This view is consistent with the maritime nature of Kral Tepesi, which was driven by barter-based trade. Therefore, the origin of the scarab is believed to be in Palestine/Israel, not Egypt. This sheds light on intercultural relations with settlements under Egyptian control. The date of the scarab's discovery dates the site to the Late Bronze Age of Cyprus, 1295-1200 BC, and thus coincides with the 19th Dynasty in Egyptian civilization.

Anahtar Kelimeler

Cyprus , Scarabe , Kral Tepesi/Vasili , Ptah , Guardian Falcon , 19th Dy-nasty Egypt.

Kaynakça

• Assmann 2002 Assmann, J., The Mind of Egypt: History and Meanings in the Time of the Pharaohs, New York.
• Åström 1972 Åström, P., “Relative and Absolute Chronology, Foreign Relations, Historical Conclusionsc”, The Late Cyprşote Bronze Age IV/ID (eds. L. Åström – P. Åström), Lund, 675-699, 707-782.
• Bartelheim et al.2008 Bartelheim, M. – B. Kızılduman – U. Müller – E. Pernicka – H. Tekel, “The Late Bronze Age Hoard of Kaleburnu/Gali-noporni on Cyprus”, Památky Archeologické XCIX, 5-33.
• Ben-Tor 2018 Ben-Tor, D., “Scarabs” Rishon le-Zion Vol I: The Middle Bronze Age II Cemeteries. Vol. I/2: Finds and Conclusions (eds. Y. Levy - R. Kletter), Münster, 557-747.
• Brandly 2006 Brandly, B., “Canaanite and Egyptian Seals and Sealings” Timnah (Tell Batash) III: The Finds from the Second Mil-lennium BCE (eds. N. Panitz-Cohen - A. Mazar), Jerusalem, 213-233.
• Brandly 2009 Brandly, B., “Clyptics. Chapter 12A: Scarabs, Seals, Sealings and Seal Impressions”, Excavation at Tel Beth Shean 1989-1996. Volume III: The 13th-11th Century BCE Strata in Areas N and S (eds. N. Panitz-Cohen – A. Mazar), Jerusa-lem, 636-684.