A CULT STRUCTURE FROM OVAÖREN: EVIDENCE FOR KUBABA ASSOCIATION

Öz

This study examines a cult structure at Ovaören, exploring its architectural features and associated material evidence in relation to Kubaba worship. Located 2.5 km south of the village of Ovaören in the Gülşehir district of Nevşehir Province, Ovaören-Yassıhöyük was one of the prominent settlements of Tabal during the Late Hittite Period. Its proximity to the eastern frontier of the Phrygians/Mushki and nearby significant Tabal inscriptions such as those at Suvasa (3.5 km) and Göstesin (2.5 km) attest to Ovaören’s importance during the Middle Iron Age. Ovaören-Yassıhöyük, an important fortified city in the Late Bronze Age, adopted a fortified urban model again in the 10th century BC. The architectural remains uncovered within the three-phase Middle Iron Age stratum at Ovaören-Yassıhöyük predominantly reflect a rural character. As commonly observed throughout the region, this layer is dominated by independent, single-room structures with rectangular or square plans. Among these structures is Building M8, a Middle Iron Age structure unearthed during the 2015–2017 excavations provides significant evidence that Tabal cult practices were not limited to open-air sanctuaries but also occurred within enclosed spaces. Recent studies focusing on the spread of Phrygian influence have increasingly explored the presence and interactions of the Kubaba/Matar Kubileya cult across different geographies. These investigations reveal that Middle Iron Age communities in Central Anatolia embraced abstract thought and symbolism in their religious practices. Given that communities engaged in agriculture and animal husbandry in the region could not always access the open-air sanctuaries located in elevated areas, it is understood that, as exemplified by the case of Ovaören, deities were venerated in modest cult places of a rural character. As the first cult structure identified within the Tabal region, the Ovaören sanctuary offers valuable insights into the religious identity and worship practices of the era, particularly in terms of the cultural interactions between the Late Hittite and Phrygian traditions.

Anahtar Kelimeler

• Iron Age
• Tabal
• Phryg
• Ovaören
• Cult
• Kubaba
• Matar Kubileya

Ovaören’den Bir Kült Yapısı: Kubaba İlişkisine Dair Bulgular

Öz

Bu çalışma, Ovaören’deki bir kült yapısını inceleyerek, Kubaba ibadeti bağlamında yapının mimari özelliklerini ve ilişkili buluntuları araştırmaktadır. Geç Hitit Dönemi’nde Tabal’ın önemli yerleşimlerinden birisi olan Ovaören, Nevşehir ili Gülşehir ilçesine bağlı Ovaören köyünün 2,5 km güneyinde yer al-maktadır. Frig/Muşkilerin doğu sınırına yakınlığı ve çevresindeki Suvasa (3,5 km) ve Göstesin (2,5 km) gibi önemli Tabal yazıtları Ovaören’in Orta Demir Ça-ğı’ndaki önemini kanıtlar niteliktedir. Ovaören-Yassıhöyük, Geç Tunç Çağı’nda önemli bir tahkimatlı kent olarak, MÖ 10. yüzyılda yeniden tahkimatlı bir kent-sel model benimsemiştir. Ovaören’deki, üç evreli Orta Demir Çağı tabakasında ortaya çıkarılan mimari kalıntılar ağırlıklı olarak kırsal bir karakter sergiler. Söz konusu tabakada, bölge genelinde sıklıkla görüldüğü gibi, bağımsız, tek odalı, dikdörtgen veya kare planlı yapılar baskın karakteri yansıtmaktadır. Bu yapılar arasında 2015-2017 yılı çalışmalarında açığa çıkarılan Orta Demir Çağı’na ait M8 yapısı, Tabal kült pratiklerinin açık hava kutsal alanlarının yanı sıra kapalı mekanlarda da gerçekleştirildiğine dair önemli ipuçları sunmaktadır. Son yıllarda Frig yayılımı üzerinden Kubaba/Matar Kubileya kültünün farklı coğrafyalardaki varlığı ve etkileşimlerine dair yapılan çalışmaların sayısı artmış ve bu çalışmalar Orta Anadolu Demir Çağı toplumunun kült pratiklerinde soyut düşünce ve sembolizmi benimsediğini ortaya koymuştur. Bölgede tarım ve hayvancılıkla geçinen toplulukların, yüksek bölgelerdeki açık hava kutsal alanlarına ulaşımı her zaman mümkün olmayacağı için, Ovaören örneğinde olduğu gibi, kırsal nitelikli mütevazi mekanlarda tanrı ve tanrıçalara ibadet edildiği anlaşılmaktadır. Tabal coğrafyasında tespit edilmiş ilk kült mekânı olan Ovaören kült yapısında, Geç Hitit ve Frig kültürleri arasındaki etkileşimleri yansıtan bulgular, dönemin tapınma pratiklerinin ve dini kimliğinin öğrenilmesine katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Demir Çağı
• Tabal
• Frig
• Ovaören
• Kült
• Kubaba
• Matar Kubileya

Kaynakça

1. Akçay 2011 Akçay, A., Arkeolojik ve Filolojik Belgeler Işığında Tabal Ülkesi, Gazi University Unpublished Doctoral Dissertation, Ankara.
2. Akçay 2014 Akçay, A., “Tabal Ülkesinin Tarihsel Süreci Üzerine Bir Değerlendirme”, Tarih İncelemeleri Dergisi XXIX/1, 37-58.
3. Akçay 2015 Akçay, A., “Ovaören-Yassıhöyük’den Bir Yarı İkonik İdol”, Arkeoloji ve Sanat 149, 47-54.
4. Akçay 2020 Akçay, A., “Tabal Heykeltıraşlık Eserleri Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, HEFAD 2, 11-28.
5. Aklan 2022 Aklan, İ., Ovaören Demir Çağı Mimarisinin Orta Anadolu Demir Çağı Mimari Gelenekleri İçindeki Yeri ve Önemi, Ankara Hacı Bayram Veli University Unpublished Doctoral Dissertation, Ankara.