An Investigation of Social Studies Teachers' Program Literacy Levels

Öz

The purpose of this study is to examine social studies teachers' program literacy levels in terms of gender, years of professional service, school type, and place of employment. The survey model, one of the quantitative research methods, was used in the study. The research group consisted of 135 social studies teachers working in the districts of Atakum, Canik, İlkadım, and Tekkeköy in the province of Samsun who were willing to participate in the study. Maximum diversity sampling, one of the purposive sampling methods, was preferred in the process of determining the participant group. The “Personal Information Form” and the “Program Literacy Scale” were administered to the teachers as data collection tools. Descriptive statistics were used for data analysis, while the Mann-Whitney U test and the Kruskal-Wallis test, which are non-parametric techniques, were used for intergroup comparisons. The research findings generally reveal that social studies teachers have high levels of program literacy. According to the research results, teachers' perceptions of the sub-dimensions of “program knowledge,” “planning,” and “implementation” are high and largely similar, but limited yet significant differences were found in the context of gender and school type variables. In terms of the gender variable, statistically significant differences were found only in the “planning” sub-dimension in favor of women; in terms of the school type variable, statistically significant differences were found only in the “implementation” sub-dimension in favor of private school teachers. Although some differences were found according to the variables of years of service and place of work, these were determined to be not statistically significant. Based on these results, some recommendations were made at the end of the study.

Anahtar Kelimeler

• Program literacy
• curriculum
• social studies teacher

Etik Beyan

The candidate article has been written with strict adherence to scientific ethical principles. Ethical committee approval has been obtained from the relevant unit of Ondokuz Mayıs University and uploaded to the system.

Teşekkür

We would like to thank all social studies teachers who volunteered to participate in the study.

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Program Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerini cinsiyet, mesleki hizmet yılı, okul türü ve görev yeri değişkenleri açısından incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma grubu, Samsun ilinin Atakum, Canik, İlkadım ve Tekkeköy ilçelerinde görev yapan ve çalışmaya katılım göstermeye istekli 135 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Söz konusu katılımcı grubun belirlenmesi sürecinde, amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimum çeşitlilik örneklemesi tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak öğretmenlere “Kişisel Bilgi Formu” ve “Program Okuryazarlığı Ölçeği” uygulanmıştır. Verilerin analizi için betimsel istatistikler, gruplar arası karşılaştırmalar için ise non-parametrik tekniklerden Mann - Whitney U testi ile Kruskal - Wallis testine başvurulmuştur. Elde edilen araştırma bulguları, genel olarak sosyal bilgiler öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerinin yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin “program bilgisi”, “planlama” ve “uygulama” alt boyutlarına ilişkin algıları yüksek ve büyük ölçüde benzerlik göstermekle birlikte cinsiyet ve okul türü değişkenleri bağlamında sınırlı da olsa anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Cinsiyet değişkeni açısından sadece “planlama” alt boyutunda kadınlar lehine; okul türü değişkeni açısından ise sadece “uygulama” alt boyutunda istatistiksek olarak özel okul öğretmenlerinin lehine anlamlı düzeyde farklılıklar tespit edilmiştir. Hizmet yılı ve görev yeri değişkenine göre bazı farklılıklar bulunsa da bunların anlamlı düzeyde olmadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda araştırmanın sonunda bazı önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Program okuryazarlığı
• öğretim programı
• sosyal bilgiler öğretmeni

Etik Beyan

Aday makale bilimsel etik ilkelerine titizlikle uyularak yazılmıştır. Etik kurul onayı Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nin ilgili biriminden alınmıştır.

Teşekkür

Araştırmaya gönüllü katılarak destek olan tüm sosyal bilgiler öğretmenlerine teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Adem, S. (2023). Branş öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 14-20. https://doi.org/10.59062/ijpes.1267978
2. Ağlar, C., & Arslan, A. (2024). Predicting classroom teachers’ program evaluation skills from program literacy. Adiyaman University Journal of Educational Sciences, 14(2), 190-219. https://doi.org/10.17984/adyuebd.1471757
3. Akyıldız, S. (2020). Öğretim programı okuryazarlığı kavramının kavramsal yönden analizi: Bir ölçek geliştirme çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 315-332. https://doi.org/10.17755/esosder.554205
4. Altuncu, N. (2021). Lise öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi (Kayseri ili örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
5. Ariav, T. (1991). Growth in teachers’ curriculum knowledge through the process of curriculum analysis. Journal of Curriculum and Supervision, 6(3), 183-200. https://eric.ed.gov/?id=ED299234
6. Aslan, S. (2018). Ortaokul öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeyleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
7. Atlı, K., Kara, Ö., & Mirzeoğlu, A. D. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeylerine yönelik algılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 26(2), 281-299. https://izlik.org/JA73WT78EK
8. Aydın Sesli, M., & Akpolat, T. (2024). Öğretmenlerin program okuryazarlığı yeterliliğinin okul iklimine etkisinde program liderliği algısının aracı etkisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1365-1384. https://doi. org/10.51460/baebd.1481313

9. Aynas, N. (2023). Sınıf öğretmenlerinin program okuryazarlık düzeyleri ve programa bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 1426-1445. https://doi.org/10.53444/deubefd.1270292
10. Aynas, N. (2024). Program okuryazarlık alanında yapılan araştırmaların incelenmesi: Bir içerik analizi. Jass Studies- The Journal of Academic Social Science Studies, 17(99), 69-86. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.75366
11. Barut, C., & Gündoğdu, K. (2023). Öğretmenlerin program okuryazarlık düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişki. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(37), 198-217. https://doi.org/10.35675/befdergi.1213781
12. Berberoğlu, A., & Altındağ, A. (2025). The correlation between teacher agency and curriculum literacy. Kastamonu Education Journal, 33(3), 563-571. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1748652
13. Berkant, H. G., & Mansuroğlu, C. (2023). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlıkları ile yansıtıcı düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 97-116. https://doi. org/10.31592/aeusbed.1104843
14. Bolat, Y. (2017). Eğitim programı okuryazarlığı kavramı ve eğitim programı okuryazarlığı ölçeği. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 12(18), 121-138. http://dx.doi. org/10.7827/TurkishStudies.12103
15. Boncuk, A. (2021). Öğretmenlerin program okuryazarlıkları ile öğretim programına bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 3(1), 88-108.https://anadoluturkegitim.com/files/80/manuscript/manuscript_3800/ated-3800-manuscript-123309.pdf
16. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum. Ankara: Pegem Akademi
17. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
18. Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri (Çev. Ed., E. Dinç ve K. Kıroğlu). Ankara: Pegem Akademi.
19. Crawley, F. E., & Salyer, B. (1995). Origins of life science teachers’ beliefs underlying curriculum reform in Texas. Science Education, 79, 611-635. https://doi.org/10.1002/sce.3730790604
20. Çetinkaya, S., & Tabak, S. (2019). Öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlık yeterlilikleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 296-309. https://doi.org/10.7822/omuefd.535482
21. Çöğmen, S., & Yılmaz Özelçi, S. (2024). The teacher as an implementer: A systematic review of curriculum literacy. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1538-1569. https://doi.org/10.51460/baebd.1508308
22. Demir, E., & Toraman, Ç. (2021). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlığı düzeyleri. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1516-1528. https://doi.org/10.24315/tred.858813
23. Demirel, Ö. (2017). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme (25. bs.). Pegem Akademi.
24. Duran, A. (2023). Öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(6), 207-218. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1364685
25. Erdamar, F. S. (2020). Sınıf öğretmenlerinin program okuryazarlık algıları ve ilkokul yöneticilerinin öğretmenlerin program okuryazarlık becerisine yönelik algılarının ilerlemeci felsefe bağlamında analizi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Elazığ: Fırat Üniversitesi.
26. Erdem, C., & Eğmir, E. (2018). Öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlığı düzeyleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 123-138. https://doi.org/10.32709/akusosbil.428727
27. Eren, A. (2010). Öğretmen adaylarının program inançlarının görünüm analizi. Kastamonu Education Journal, 18(2),379-388. https://izlik.org/JA24UY77JJ
28. Fer, S. (2015). Eğitimde program geliştirme: Kuramsal temellere bakış. Pegem Akademi.
29. Ferah Özcan, A. (2024). The relationship between pre-service teachers’ motivation to teach and curriculum Literacy. Sakarya University Journal of Education, 14(2), 324-341. https://doi.org/10.19126/suje.1387708
30. Güler, Ş. Y., & Yıldırım, V. Y. (2025). The relationship between preschool teachers’ curriculum literacy, self-efficacy beliefs and classroom management skills. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 16(1), 1-16. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1597957
31. Güleş, E., & Kılınç, H. H. (2024). İlkokul ve ortaokul öğretmenlerinin program okuryazarlıkları ve öğretim programına bağlılıklarının incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(1), 183-202. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1413385
32. Güneş Şınego, S., & Çakmak, M. (2021). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 233-256. https://izlik.org/JA84GF49GB
33. Kahramanoğlu, R. (2019). Öğretmenlerin öğretim programı okuryazarlığına yönelik yeterlik düzeyleri üzerine bir inceleme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(65), 827-840. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3495
34. Karakuyu, A. (2023). The contribution of teachers’ program literacy on their program fidelity: Program literacy program fidelity. International Journal of Program and Instruction, 15(3), 1785–1800. https://ijci.net/index. php/IJCI/article/view/1381/673
35. Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
36. Kazu, İ. Y., Kaplan, A., & Kuvvetli, M. (2025). Thematic content analysis for curriculum literacy in education. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 24(3), 60-72. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1482948.pdf
37. Kim, J. (2022). Development of a design thinking-based Korean language curriculum literacy program for preliminary Korean language teachers. Journal of Problem-Based Learning, 9(1), 46-55. https://doi.org/10.24313/ jpbl.2021.00087
38. Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. yüzyıl okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 28, 283-298. https://izlik.org/JA58YP37EJ
39. Kuyubaşıoğlu, R. M. (2019). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlığı yeterliklerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin: Mersin Üniversitesi.
40. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları okuryazarlığı öğretmen kılavuz kitabı: Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri. Orta Öğretim Genel Müdürlüğü.
41. Nsibande, R. N., & Modiba, M. M. (2012). “I just do as expected”. Teachers’ implementation of continuous assessment and challenges to curriculum literacy. Research Papers in Education, 27(5), 629-645. https://doi.org/10.1080/02671522.2011.560961
42. Oliva, P., & Gordon, W. (2018). Program geliştirme (Çev. Ed. K. Gündoğdu). Ankara: Pegem Akademi.
43. Ogar, O. E., & Awhen, F. (2015). Teachers’ perceived problems of curriculum implementation in tertiary institutions in Cross River State of Nigeria. Journal of Education and Practice, 6(19), 145-151. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1079530.pdf
44. Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101-121. https://doi.org/10.15612/BD.2010.258
45. Öner-Sunkur, M., & Yilmaz, F. (2025). Prediction of elementary school teachers’ curriculum fidelity by demographic variables and curriculum literacy. Athens Journal of Education, 12(2), 321-340. https://doi.org/10.30958/ aje.12-2-8 Özer, Y., & Acar, M. (2011). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri üzerine ikili karşılaştırma yöntemiyle bir ölçekleme çalışması. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(40), 89-101. https://trdizin.gov.tr/
46. Saracaloğlu, A. S., & Gündüz Çetin, İ. (2023). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlığı ve mesleki öz-yeterlikdüzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 61-74. https://doi.org/10.17539/amauefd.1243057
47. Saral, N. S. (2019). Exploring curriculum literacy level of English language teachers in Türkiye [Master Thesis]. Ankara: Gazi University.
48. Sarıca, R. (2021). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlıkları üzerine bir çalışma. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 132-170. https://doi.org/10.29299/kefad.776214
49. Schroeder, S., & Curcio, R. (2022). Critiquing, curating, and adapting: Cultivating 21st-century critical program literacy with teacher candidates. Journal of Teacher Education, 73(2), 129–144. https://doi. org/10.1177/00224871221075279 O Sarıgöz, O., & Bolat, Y. (2018). Examination of the competencies of the pre-service teachers studying at the education faculties about the educational program literacy. International Journal of Educational Administration and Policy Studies, 10(9), 103-110. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1195249.pdf
50. Sivrikaya, T., & Karabulut, H. A. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin ve özel eğitim öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 1851-1888. https://doi.org/10.29299/kefad.1206403
51. Snavely, L., & Cooper, N. (1997). The information literacy debate. The Journal of Academic Librarianship, 23(1), 9-13.https://doi.org/10.1016/S0099-1333(97)90066-5
52. Steiner, D., Magee, J., Jensen, B., & Button, J. (2018). Curriculum literacy in schools of education? The hole at the center of American teacher preparation. John Hopkins Institute for Education Policy-Learning First. Tanaş, R., & Tuncer, M. (2024). Öğretmenlerin program okuryazarlık, öğrenme öğretme süreci yeterlikleri, başarı hedefleri ve programa bağlılıkları arasındaki ilişkiler. Cumhuriyet International Journal of Education, 13(2), 426-437. https://doi.org/10.30703/cije.1326230
53. Yıldırım, V. Y. ve Dursun, F. (2019). Okul yöneticileri öğretim programı okuryazarlık düzeyleri ölçeğinin geliştirilmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 705-750. 