Çevrenin Korunmasında Türkiye’nin Rolü: Uluslararası Yükümlülükler ve Ulusal Düzenlemeler

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 85 - 103, 13.01.2026

Betül Hayrullahoğlu

https://doi.org/10.17541/optimum.1750060

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin çevrenin korunmasına yönelik ulusal ve uluslararası düzeydeki politikalarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Doküman analizi yöntemiyle yapılan değerlendirmede, Türkiye’nin çeşitli yasal düzenlemeler gerçekleştirdiği ve uluslararası anlaşmalarla sera gazı emisyonlarını azaltma taahhüdünde bulunduğu görülmüştür. Ancak 2025 yılında yürürlüğe giren İklim Kanunu’nun, çevresel kaygılardan çok Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ndan (SKDM) olumsuz etkilenmemek amacıyla hazırlandığı anlaşılmaktadır. Türkiye, karbon fiyatlama aracı olarak Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) benimsemiştir. Türkiye’de doğrudan karbon vergisi olmasa da dolaylı olarak vergiler aracılığıyla bir fiyatlama yapmaktadır. Ancak bu durum vergi adaletine zarar vermektedir. Çalışma sonucunda, Türkiye’nin çevreyi koruma politikalarını daha somut, ölçülebilir ve zaman çizelgesine bağlanmış hedeflerle desteklemesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Emisyon Ticaret Sistemi , Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması , İklim Kanunu , Paris Anlaşması , Çevre Sorunları.

Destekleyen Kurum

Max Planck Vergi Hukuku ve Kamu Maliyesi Enstitüsü İşletme ve Vergi Hukuku Anabilim Dalı

Türkiye’s Role in Environmental Protection: International Obligations and National Regulations

Öz

This study aims to assess Türkiye's national and international environmental protection measures by using the document analysis method. Türkiye has pledged to lowering emissions through international agreements and passed a number of laws. However, it seems that commercial factors meant to minimize adverse effects from the EU’s Carbon Border Adjustment Mechanism overshadowed environmental concerns in the Climate Law, which went into effect in 2025. Türkiye has adopted an Emissions Trading System as a carbon pricing instrument. Despite the absence of a direct carbon tax in Türkiye, there are some taxes for pricing environmental externalities indirectly. However, this situation, undermine tax justice. The study concludes that Türkiye must support its environmental protection policies with more concrete, measurable, and time-bound targets.

Anahtar Kelimeler

Emissions Trading System , Carbon Border Adjustment Mechanism , Climate Law , Paris Agreement , Environmental Problems.

Destekleyen Kurum

Max Planck Institute for Tax Law and Public Finance Department of Business and Tax Law

Kaynakça

• Aşıcı, A. A. (2024, Şubat). Türkiye’nin emisyon ticaret sisteminin bir ön analizi. Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Stiftung Mercator Girişimi, 1-12. [Çevrim-içi: https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20240221-14021297.pdf], Erişim tarihi: 14.07.2025.
• Bardan, R. (12.01.2023). NASA says 2022 fifth warmest year on record, warming trend continues. [Available online at: https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-2022-fifth-warmest-year-on-record-warming-trend-continues/], Retrieved on June 20, 2025.
• Bardan, R. (12.01.2024). NASA analysis confirms 2023 as warmest year on record. [Available online at: https://www.nasa.gov/news-release/nasa-analysis-confirms-2023-as-warmest-year-on-record/], Retrieved on June 20, 2025.
• Bardan, R. (10.01.2025). Temperatures rising: NASA confirms 2024 warmest year on record. [Available online at: https://www.nasa.gov/news-release/temperatures-rising-nasa-confirms-2024-warmest-year-on-record/], Retrieved on June 20, 2025.
• Bundesverfassungsgericht. (2021). Constitutional complaints against the Federal Climate Change Act partially successful. [Available online at: https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/EN/2021/bvg21-031.html] Retrieved on June 20, 2025.
• Energy & Climate Intelligence Unit. (2025). Net zero emissions race net zero scorecard. [Available online at: https://eciu.net/netzerotracker] Retrieved on July 11, 2025.
• European Commission (2024). GHG emissions of all world countries. [Available online at: https://unfccc.int/process/parties-non-party-stakeholders/parties-convention-and-observer-states] Retrieved on June 20, 2025.
• European Commission (2024). The European Green Deal striving to be the first climate-neutral continent. [Available online at: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_en] Retrieved on July 14, 2025.
• European Court of Human Rights (2024). Verein KlimaSeniorinnen Schweiz and Others v. Switzerland Application No. 53600/20. [Available online at: https://hudoc.echr.coe.int/eng/#{%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CHAMBER%22]}] Retrieved on September 09, 2025.
• Intergovernmental Panel on Climate Change. (2019). Global warming of 1.5°C. An IPCC special report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty. Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, et.al. (Eds.), Cambridge, UK and New York, NY USA: Cambridge University Press. https://doi.org/ 10.1017/9781009157940.
• İklim Haber (2025). İklim Kanunu Teklifi geri çekildi. [Çevrim-içi: https://www.iklimhaber.org/iklim-kanunu-teklifi-geri-cekildi/] Erişim tarihi: 14.07.2025.
• OECD (2023). Supplement to effective carbon rates 2023. Paris: OECD.
• OECD (2023). Fuel taxes less resilient than emission permit prices amid high inflation. [Available online at: https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2023/11/fuel-taxes-less-resilient-than-emission-permit-prices-amid-high-inflation.html] Retrieved on July 17, 2025.
• PWC (2023). Akaryakıtta ÖTV zammı Resmî Gazete'de yayımlandı. [Çevrim-içi: https://www.pwc.com.tr/akaryakitta-otv-zammi-resm-gazetede-yayimlandi] Erişim tarihi: 17.07.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2022). İklim değişikliğiyle mücadelenin önemi. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/iklim-degisikligiyle-mucadelenin-onemi.tr.mfa] Erişim tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2022). Viyana Sözleşmesi ve Montreal Protokolü. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/viyana-sozlesmesi-ve-montreal-protokolu.tr.mfa] Erişim tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2022). BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi.tr.mfa] Erişim tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2022). Paris Anlaşması. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa] Erişim tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2022). Kyoto Protokolü. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/kyoto-protokolu.tr.mfa] Erişim tarihi: 11.07.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). Ulusal Katkı Beyanı. [Çevrim-içi: https://netsifirturkiye.org/ulusal-katki-beyani/] Erişim Tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. [Çevrim-içi: https://iklim.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-i-33] Erişim Tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). Türkiye Ulusal Katkı Beyanı’nı COP27’de açıkladı. [Çevrim-içi: https://iklim.gov.tr/turkiye-ulusal-katki-beyani-ni-cop27-de-acikladi-haber-84] Erişim Tarihi: 11.07.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). Emisyon ticaret sistemi. [Çevrim-içi: https://iklim.gov.tr/dokumanlar] Erişim tarihi: 14.07.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022). İklim Şurası’nda alınan önemli kararlar. [Çevrim-içi: https://www.csb.gov.tr/iklim-surasi-nda-alinan-onemli-kararlar-bakanlik-faaliyetleri-34154] Erişim tarihi: 14.07.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Türkiye Cumhuriyeti güncellenmiş birinci ulusal katkı beyanı. [Çevrim-içi: https://iklim.gov.tr/db/turkce/dokumanlar/turkiye-cumhuriyeti--8230-102-20230512125223.pdf] Erişim Tarihi: 20.06.2025.
• Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Emisyon ticaret sistemi ve SKDM ilişkisi. [Çevrim-içi: https://ticaret.gov.tr/data/65dc9d3113b8762768385d66/%C4%B0DB%20SKDM%20Sunum-%20ETS-SKDM%20%C4%B0li%C5%9Fkisi_23022024.pdf] Erişim Tarihi: 14.07.2025.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (26.03.2025). Sera gazı emisyon istatistikleri, 1990-2023. [Çevrim-içi: https://www.mfa.gov.tr/iklim-degisikligiyle-mucadelenin-onemi.tr.mfa] Erişim tarihi: 12.07.2025.
• T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2012). Türkiye Cumhuriyeti iklim değişikliği eylem planı 2011-2023. [Çevrim-içi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/banner/banner591.pdf] Erişim tarihi: 14.07.2025.
• T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Konseyi. (2023). Yeşil vergileme: Uluslararası gelişmeler sorunlar ve çözüm önerileri çalışma grubu raporu. Ankara: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı.
• United Nations. (1992). United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf Erişim Tarihi: 11.07.2025.
• United Nations. (2011). Framework Convention on Climate Change. [Available online at: https://unfccc.int/resource/docs/2010/cop16/eng/07a01.pdf] Retrieved on July 11, 2025.
• United Nations Climate Change. (n.d). What is the United Nations Framework Convention on Climate Change? [Available online at: https://unfccc.int/process-and-meetings/what-is-the-united-nations-framework-convention-on-climate-change] Retrieved on June 20, 2025.
• United Nations Climate Change. (n.d). Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change. [Available online at: https://unfccc.int/process/parties-non-party-stakeholders/parties-convention-and-observer-states] Retrieved on June 20, 2025.
• United Nations Climate Change. (n.d). The Paris Agreement what is the Paris Agreement? [Available online at: https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement] Retrieved on June 20, 2025.
• United Nations Climate Change. (n.d). Parties & observers. [Available online at: https://unfccc.int/parties-observers] Retrieved on July 11, 2025.
• United Nations Climate Change. (n.d). About carbon pricing. [Available online at: https://unfccc.int/about-us/regional-collaboration-centres/the-ciaca/about-carbon-pricing#Which-types-of-carbon-pricing-exist-] Retrieved on July 14, 2025.
• United Nations. (2025). United Nations treaty collection chapter XXVII environment 7. d Paris Agreement. [Available online at: https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en] Retrieved on July 11, 2025.
• United Nations. (2025). United Nations treaty collection chapter XXVII environment 2. Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer. [Available online at: https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-2&chapter=27&clang=_en] Retrieved on July 11, 2025.
• United Nations. (2025). United Nations treaty collection chapter XXVII environment 2. a Montreal Protocol on substances that deplete the Ozone Layer. [Available online at: https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-2-a&chapter=27&clang=_en] Retrieved on July 11, 2025.
• United Nations. (2025). United Nations Treaty Collection Chapter XXVII Environment 2. f Amendment to the Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer. [Available online at: https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=XXVII-2-f&chapter=27&clang=_en] Retrieved on July 11, 2025.
• World Bank. (2024). State and trends of carbon pricing 2024. Washington, DC: World Bank.
• World Bank. (2025). What is carbon pricing? [Available online at: https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/what-carbon-pricing] Retrieved on July 14, 2025.
• World Bank. (2025). State and trends of carbon pricing dashboard [Available online at: https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/] Retrieved on July 14, 2025.