Derleme

Elitist Reformlar, İran’da Devrime Yetmedi

Cilt: 11 Sayı: 18 30 Haziran 2019
PDF İndir
EN TR

Elitist Reformlar, İran’da Devrime Yetmedi

Öz

Bu çalışmada birinci ve ikincil kaynaklar kullanılırken tarihsel kronolojiye uygun hareket etmeye çalıştık. Çalışmadaki asıl maksadımız elitist reformları yapan Rıza Pehlevi’ye karşı dalga dalga gelen tepkilerin tarihsel kökenlerini ve İran’daki tarihsel blokun zamanla nasıl dağıldığını ortaya koymaktır. Çalışmada geleneksel olarak İran’ın Pehlevi dönemindeki reformları devletin yeniden inşası olarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızda genel olarak, İranlı elitlerin tepeden inme politikalarına ve bu sınıfın, İran’ı modern ve siyasi açıdan bağımsız bir ülkeye dönüştürmek konusundaki uğraşlarına ilişkin meselelere yoğunlaşılmıştır. Temel olarak, Tahran rejiminin yüksek politikalarına geleneksel toplum ve alt sınıflardan gelen gruplar reformlara karşı koymaya çalışmıştır. Bu çerçevede, bu gruplar ile eyaletlerdeki çarşılar, loncalar dâhil diğer grupların tarihsel ve sosyolojik değerlendirmeleri pek de incelenmemiştir. Rıza Şah'ın bu grupları dönüştürmek için yaptığı reformlar ne pasif şekilde kabul edilmiş ne de körü körüne muhalefetle karşılaşmıştır. Bilakis İran'daki yeni düzen İran toplumundaki farklı kesimlerde ve sınıflarda çok boyutlu tepkilere yol açmıştır. Özellikle 1920'lerin başlarındaki görece istikrar halk tarafından memnuniyetle karşılanırken, 1927-1929'da Rıza Şah tarafından dayatılan otoriter modernleşme politikası özellikle toplumun alt kesiminde tepkilere yol açmıştır. Rıza Şah yeni kurduğu düzeni sağlamlaştırdıktan sonra 1927 yılında bir sekülerleşme ve merkezileşme programı başlatmış ve bu reformları yaparken orduya sırtını dayamıştır. Ancak bu reformlar topluma zorla dayatılmak istendiğinde büyük tepkilere yol açmıştır. Zorunlu askerliğin dayatılması, kılık kıyafet kanunu, eğitimde sekülerleşme, yargının yeniden düzenlenmesi, göçebelerin zorunlu iskânı gibi politikalar toplumdaki bazı çıkar gruplarının tepkisine yol açmıştır. Rıza Şah’ın bu reformları gözde kurmayları Ali Ekber Daver, Faruk Mirza ve özellikle de Abdülhüseyin Teymurtaş'ın hüküm sürdüğü dönemde gerçekleşmiştir.

Anahtar Kelimeler

İran,Modernizasyon,Rıza,Şah,Pehlevi

Kaynakça

  1. Beyat, K. (1991)The cultural academy and changes of place names in Iran. Nashreh-e Danesh, 2(4), 4-12.
  2. Houchang, E. C., (1993),"Staging the Emperor's new clothes: Dress codes and nation-building under Reza Shah. Iran Studies, 3(4), 209.
  3. İpekeşen, S. S., (2013). Batı dışı modernleşme Afganistan ve İran örneği, Akademik Bakış Dergisi, 4(3), 1-15.
  4. Mo'in, M., (2005), Best, Ferheng, 1(2), 528.
  5. Celal, M. (2006) Türk modernleşmesi ve İran:1890-1936, Yayınlanmamış Doktora Tezi, AİİTE, Hacettepe Üniversitesi, Ankara
  6. Arshiv, İdarah-i Kull-i, (1959) Asnad ve Muzih-i Daftar-i Ra'is-i Jumhur, Tahran, Pıranşehr.
  7. Atabaki, T. (2010), Devlet ve maduniyet Türkiye ve İran'da modernleşme, Toplum ve Devlet, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  8. Bayat, K. (1946), Shurish-i Asha'ir-i Fars, Tahran: Aryan Yayınevi
  9. Cronin, S. (2006), Tribal politics in Iran: Rural conflict and the new state 1921-1941, Routledge: Curzon.
  10. Filmer, H. (1936) The pageant of Persia, Londra.

Kaynak Göster

APA
Karakuş, G. (2019). Elitist Reformlar, İran’da Devrime Yetmedi. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 2760-2775. https://doi.org/10.26466/opus.557254