Siyasal ve Kültürel Diplomasi Sarmalında Türk-Amerikan İlişkilerinin Gelişimi: “Fulbright Programı Anlaşması”

The new world order that was tried to be established at the end of the Second World War required many interactions between countries. Turkey, despite going to war is adversely affected by the consequences of war. The American influence in the world has begun to make itself felt more effectively in areas such as education, culture, economy and foreign policy. In 1946, a working platform named "Fulbright Commission" was established under the presidency of Senator J. William Fulbright in order to develop a common educational philosophy between countries through education and cultural exchange. That the talks in Cairo on February 27, 1946 at December 27, 1949 if approved by Turkey, “Fulbright Agreement" on 18 March 1950, has started to be implemented by Law No. 5596. The objective of the informal agreement is to ensure reciprocal student exchange between the United States and Turkey. Thus, the foundations of a Turkish-American rapprochement that will continue for a long time in the context of cultural and diplomacy were laid. In this study, the historical development of Turkish-American relations in the framework of political and cultural diplomacy is discussed. The Fulbright Agreement signed between the two states has been evaluated through research works based on documents, especially the TITE Archive documents and the press of the period.

İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda kurulmaya çalışılan yenidünya düzeni, ülkeler arasında birçok etkileşimi zorunlu kılmıştır. Türkiye, savaşa girmemesine rağmen savaşın sonuçlarından olumsuz etkilenmiştir. Dünyada Amerikan etkisi eğitim, kültür, ekonomi, dış politika gibi alanlarda kendisini daha etkili bir şekilde hissettirmeye başlamıştır. Eğitim ve kültürel değişim vasıtasıyla ülkeler arasında ortak bir eğitim felsefesi geliştirmek için 1946’da Senatör J. William Fulbright başkanlığında ‘Fulbright Komisyonu’ ismiyle bir çalışma platformu tesis edilmiştir. Kahire’de 27 Şubat 1946’da müzakerelerinin yapıldığı, 27 Aralık 1949’da ise Türkiye tarafından onaylanan “Fulbright Anlaşması”, 18 Mart 1950’de 5596 Sayılı Kanun ile uygulanmaya başlamıştır. Anlaşmanın resmiyetteki hedefi, Türkiye ile Amerika arasında karşılıklı öğrenci değişimini sağlamaktır. Böylece kültürel ve diplomasi bağlamında uzun süre devam edecek olan bir Türk-Amerikan yakınlaşmasının temelleri atılmıştır. Bu çalışmada siyasal ve kültürel diplomasi çerçevesinde Türk-Amerikan ilişkilerinin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. İki devlet arasında imzalanan Fulbright Anlaşması, TİTE Arşiv belgeleri başta olmak üzere belgeye dayalı araştırma eserler ve dönemin basını üzerinden değerlendirilmiştir.