Kavalalı İbrahim Paşa: Avrupa Seyahati, Mısır Valiliği ve Ölümü [1845-1848]

Yıl 2026, Sayı: 28, 1 - 30, 15.03.2026

Ahmet Dönmez , İbrahim Özdemir

https://doi.org/10.21021/osmed.1600998

https://izlik.org/JA46LK58GZ

Öz

İbrahim Paşa, 1845 yılında tedavi amacıyla önce İtalya’ya ardından Fransa’ya gitti. Başta Fransa Kralı Louis Philippe olmak üzere birçok soylu, devlet adamı ve aydın kişiyle görüştü. Onun şerefine davetler ve ziyafetler düzenlendi. Burada askerî, ticari birçok alanı gezme ve inceleme fırsatı buldu. İbrahim Paşa, Fransa’dan sonra İngiltere’ye gitti. İngiltere’de Londra, Birmingham, Liverpool, Manchester gibi birçok sanayi kentini ve İrlanda’yı gezdi. Kraliçe Victoria, Lord Palmerston, eski başbakanlar, bakanlar ve diğer devlet adamları ile iş insanları kendisiyle bir araya geldi. İngiltere ziyaretinde askerî okullar, limanlar, cephanelik, darphane, fabrikalar, mağazalar gibi çok çeşitli yerleri gezerek buradaki silah, gemi, modern araç gereçler ve makine-ler gibi unsurları inceleyerek bazılarını satın aldı. İbrahim Paşa, İskenderiye’ye dönmek üzerey-ken babası Mehmed Ali Paşa İstanbul’a bir ziyaret gerçekleştirdi. Bir süre sonra babasının bunaması üzerine Ağustos 1848’de Mısır valiliğine atandı. Ancak İbrahim Paşa, kısa süre sonra vefat etti.

Bu çalışmada söz konusu seyahatlerin ayrıntıları yanı sıra 1845-1848 yıllarında İbrahim Paşa ve Mehmed Ali Paşa’nın girişimlerinin yeni bir isyan teşebbüsüyle ya da toprak talebiyle ilgili olup olmadığı, Osmanlı ve İngiliz arşiv belgeleri ve İngiliz gazeteleri kullanılarak analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kavalalı İbrahim Paşa , Kavalalı Mehmed Ali Paşa , Lord Palmerston , Mısır Meselesi , Doğu Sorunu

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Kavalali Ibrahim Pasha: His Travel to Europe, Governorship of Egypt, and Death [1845-1848]

https://izlik.org/JA46LK58GZ

Öz

In 1845, Ibrahim Pasha first traveled to Italy and then to France for medical treatment, where he met many nobles, statesmen, and intellectuals, including King Louis Philippe of France. Receptions and banquets were held in his honor. He had the opportunity to tour and inspect various military and commercial facilities. After France, he traveled to England, where he visited several industrial cities, including London, Birmingham, Liverpool, Manchester, and parts of Ireland. He met with Queen Victoria, Lord Palmerston, former prime ministers, ministers, nobles, statesmen, and businessmen. During his visit to England, Ibrahim Pasha toured numerous sites, such as military schools, ports, arsenals, mints, factories, and stores, where he examined weapons, ships, modern equipment, and machinery and purchased some of these items. Upon returning to Alexandria, his father, Mehmet Ali Pasha, traveled to Istanbul. Following his father's diagnosis with dementia, Ibrahim Pasha was appointed Governor of Egypt in August 1848. However, he passed away shortly thereafter.

This study analyzes and evaluates Ottoman and British archival documents and British newspapers to determine whether the details of these trips and the actions of Ibrahim Pasha and Mehmet Ali Pasha between 1845 and 1848 were related to a potential new rebellion or territorial demands.

Anahtar Kelimeler

Kavalalı İbrahim Pasha , Kavalalı Mehmed Ali Pasha , Lord Palmerston , Egyptian Question , Eastern Question

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

Kaynakça

• 1. Arşiv Kaynakları
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
• Cevdet Dâhiliye (C. DH), 35/1607; 91/4504.
• Divan Mühime Kalemi (DVN. MHM), 6/87.
• Düvel-i Ecnebiye Belgeleri (A.DVN. DVE), 19/59.
• Hariciye Mektubi Kalemi (HR. MKT), 20/73.
• Hariciye Tercüme Odası (HR. TO), 568/11; 568/15.
• İrade Mısır (İ. MTZ05), 12/315; 12/316, 12/355; 12/364; 12/366; 12/370; 12/371; 12/376; 12/377.
• Mabeyn-i Hümayun İradeleri (MB. İ), 3/53; 3/71.
• Sadaret Amedi Kalemi Defteri (A. AMD), 4/90.
• Sadaret Mektubi Kalemi (A. MKT), 102/71.
• Topkapı Sarayı Arşivi Evrak (TS. MA.e), 644/47.
• The National Archives (TNA)
• Foreign Office (FO), 78/641/115; 78/644/94; 78/733/6; 78/734/74; 78/734/89; 78/765D; 78/766D; 78/772/12; 195/257/3; 195/314/11.
• 2. Süreli Yayınlar
• The Belfast News-Letter, no. 11276, 11294.
• The Blackburn Standard, no. 592, 599, 600.
• The Bradford Observer; and Halifax, Huddersfield, and Keighley Reporter, no. 623, 624.
• The Bristol Mercury, no. 2938.
• Berrow's Worcester Journal, no. 7490, 7494, 7512.
• Caledonian Mercury, no. 19568, 19574, 19611.
• The Cornwall Royal Gazette, Falmouth Packet and Plymouth Journal, no. 4208, 4209, 4210, 4219.
• The Derby Mercury, no. 5944.
• Daily News, no. 12.
• Dundee Courier, no. 1553, 1559.
• Express From Paris Daily News, no. 84.
• The Essex Standard, and General Advertiser for the Eastern Counties, no. 785, 786, 802, 809, 814, 816.
• The Examiner, no. 2000, 2008.
• Freeman's Journal and Daily Commercial Advertiser, no. N/A.
• Hampshire Advertiser & Salisbury Guardian, no. 1186, 1190, 1192, 1195, 1197.
• The Ipswich Journal, no. 5593.
• Jackson's Oxford Journal, no. 4860.
• Liverpool Mercury, no. 1832.
• Lloyd's Weekly London Newspaper, no. 180.
• The Leicester Chronicle: or, Commercial and Agricultural Advertiser, no. 1850, 1855, 1856, 1858, 1862, 1864.
• The Manchester Times and Gazette, no. 904, 927, 929.
• The Morning Post, no. 22503, 22588.
• The Preston Guardian, no. 1745, 1746, 1765.
• The Standard, no. 6887.
• Trewman's Exeter Flying Post or Plymouth and Cornish Advertiser, no. 4202, 4203.
• The Times, no. 19159, 19161, 19164, 19200, 19219, 19225, 19226, 19227, 19232, 19234, 19247, 19248, 19253, 19256, 19257, 19258, 19259, 19260, 19261, 19262, 19263, 19264, 19265, 19266, 19268, 19271, 19272, 19273, 19274, 19275, 19276, 19277, 19279, 19280, 19281, 19283, 19284, 19285, 19286, 19287, 19288, 19289, 19290, 19291, 19292, 19295.
• The York Herald, and General Advertiser, no. 3844.
• 3. Kitaplar, Makaleler ve Tezler
• Abdurrahman Şeref. Tarih Söyleşileri (Müsahebe-i Tarihiye). Sad. Mübeccel Nami Duru. İstanbul: Sucuoğlu Matbaası, 1980.
• Altundağ, Şinasi. Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı Mısır Meselesi 1831-1841. An-kara: TTK Yayınları, 1945.
• Anderson, Matthew Smith. Doğu Sorunu. Çev. İdil Eser. İstanbul YKY, 2001.
• Armaoğlu, Fahir. 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). Ankara: TTK Yayınları, 1997.
• Bağçeci, Yahya. “İsyandan İtaate; Kavalalı Mehmet Ali Paşa Babıâli İlişkileri (1841-1849)”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 7/32 (2014): 219-231.
• Cameron, D. A. Egypt in the Nineteenth Century or Mehmet Ali and his Successors until the British Occupations in 1882. London: Smith Elder Co., 1898.
• Danışman, Zuhuri. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi XII. İstanbul: Zuhuri Danışman Yayınevi, 1966.
• Dönmez, Ahmet. Osmanlı Devleti’nde İktidar Mücadelesi: Saray, Babıâli ve Avru-pa Elçilikleri (1845–1858). Ankara: Grafiker Yayınları, 2019.
• Dönmez, Ahmet. “Babıâli’de Hizip Çatışmaları: Ahmed Fevzi Paşa’nın Osmanlı Donanmasını Mısır Valisine Teslimi Olayı”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 40, (2016): 43-57.
• Dönmez, Ahmet. “İhtilaller Çağında Değişim ve Diplomasi: Viyana Düzenin Çö-küşü (1830-1850)”. Modern Çağ’da Savaş ve Diplomasi. Ed. Ahmet Dön-mez. Ankara: Grafiker Yayınları, 2021: 55-91.
• Engelhardt. Tanzimat ve Türkiye. Çev. Ali Reşad. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1997.
• Fahmy, Khaled. All the Pasha’s Men: Mehmed Ali, His Army and the Making of Modern Egypt. Cairo: The American University Cairo Press, 2002.
• Fahmy, Khaled. Kavalalı Mehmed Ali: Osmanlı Valiliğinden Mısır Hükümdarlığı-na. Çev. Abdullah Yılmaz, İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2020.
• Hassan, H. In the House of Muhammad Ali. Kahire: The American University in Cairo Press, 2000.
• İrtem, Süleyman Kâni. Osmanlı Devleti’nin Mısır, Yemen, Hicaz Meselesi. Yay. Haz. Osman Selim Kocahanoğlu. İstanbul: Temel Yayınları, 1999.
• Karal, Enver Ziya. Osmanlı Tarihi: Nizamı Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1856) V. Ankara: TTK Yayınları, Ankara 1999.
• Kutluoğlu, Muhammed H. Egyptian Question 1831-1841. İstanbul: Eren Yayıncı-lık, 1998.
• Kutluoğlu, Muhammed H. “Kavalalı İbrahim Paşa”. TDVİA 21, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2000, 330-333.
• Kutluoğlu, Muhammed H. “Kavalalı Mehmed Ali Paşa”. TDVİA 25, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002, 62-65.
• Muskau, Pückler. Egypt under Mehmet Ali I. London: Henry Colborn Publisher, 1845.
• Paton, Andrew Archibald. A History of the Egyptian Revolution 2. London: Trübner&Co. Publisher, 1870. Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Sultanları. İstanbul: Alfa Yayınları, İstanbul 2015.
• Sinoue, Gilber. Kavalalı Mehmet Ali Paşa Son Firavun. Çev. Ali Cevat Akkoyun-lu, İstanbul: Doğan Kitapçılık, 1999.
• Tukin, Cemal. Boğazlar Meselesi. İstanbul: Pan Yayınları, 1999.
• Webster, Charles. The Foreign Policy of Palmerston 1830-1841(Britain, the Liberal Movement, and the Eastern Question) II. London: G. Bell&Sons Ltd, 1951.
• Yalçınkaya, Mehmet Alaaddin. “III. Selim ve II. Mahmud Dönemleri Osmanlı Dış Politikası”. Türkler XII. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002: 629-659.
• Yapp, Malcom E. The Making Modern Near East 1797-1923. London-New York: Longman, 1987.
• Yiğit, Meryem. “Kavalalı İbrahim Paşa (1789-1848)”. Yüksek Lisans Tezi, Zon-guldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Zonguldak, 2022.
• Uçarol, Rifat. Siyasi Tarih (1789-1994). İstanbul: Filiz Kitapevi, 1995.
• Ufford, Letitia W. The Pahsa: How Mehemet Ali Defied the West, 1839-1841. North Carolina: McFarland Company, 2007.