Traces of the First Anniversary Celebrations of the Declaration of the Second Constitutional Monarchy in the Construction of National Identity: Reflections in the Tanin and Tasvir-i Efkâr Newspapers

Yıl 2026, Sayı: 28, 493 - 514, 15.03.2026

Abdulkerim Saka

https://doi.org/10.21021/osmed.1782093

https://izlik.org/JA38FJ46EP

Öz

The final period of the Ottoman Empire was a time marked by the intense effects of modernisation efforts, nationalist movements, and the search for a national identity. Ethnic and religious elements within the Empire, influenced by the rise of nationalism in Europe, became enamoured of independence, thereby accelerating the breakdown of the Ottoman nation system. The Tanzimat and Islahat Fermans, considered the foundation of Turkish constitutionalism, aimed to unite all groups around Ottoman identity but failed to do so. Opposition to the administration of Sultan Abdulhamid II in the late 19th and early 20th centuries coalesced around the Committee of Union and Progress, making the proclamation of the Second Constitutional Era obligatory. To legitimise the newly established order, it was decided that 10 July (23 July) would be celebrated as a national holiday, marking the emergence of the first modern national holiday in the Ottoman Empire. Preparations and celebrations were widely reported in the Tanin and Tasvir-i Efkâr newspapers, while enthusiastic events were organised across the country, especially in Istanbul. These included prayers, parades, visits, banquets, and various entertainment programmes, creating an atmosphere that raised expectations among different social groups. The attempt to unite the empire’s diverse identities around an Ottoman identity through a national holiday may seem politically contradictory. Nevertheless, the recognition of such a holiday held symbolic significance, representing a step not only towards the empire’s salvation but also towards the construction of a Turkish national identity.

Anahtar Kelimeler

Ottoman Empire , Second Constitutional Monarchy , National Identity , National Holiday.

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

Destekleyen Kurum

The authors declared that this study has no financial support.

Millî Kimliğin İnşasında II. Meşrutiyet’in İlanının Birinci Yıl Dönümü Kutlamalarının İzleri: Tanin ve Tasvir-i Efkâr Gazetelerine Yansımalar

https://izlik.org/JA38FJ46EP

Öz

Osmanlı İmparatorluğu II. Meşrutiyet devri, modernleşme çabaları ile birlikte milliyetçilik hareketleri ve millî bir kimlik arayışının yoğun etkilerinin görüldüğü bir dönem olmuştur. İmparatorluk bünyesindeki etnik ve dinî unsurlar, Avrupa’da gelişen milliyetçilik fikrinin etkisiyle bağımsızlık iştiyakına kapılmışlar, bu gelişmeler Osmanlı millet sisteminin bozulmasına ivme kazandırmıştır. Türk anayasacılık çalışmalarının temeli sayılabilecek Tanzimat ve Islahat Fermanları, bütün unsurları Osmanlı kimliği etrafında toparlamayı hedeflese de bunu başaramamıştır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Sultan II. Abdülhamid idaresine karşı oluşan muhalefet, İttihat ve Terakki Cemiyeti etrafında toparlanarak II. Meşrutiyet’in ilanını zorunlu hâle getirmiştir. Kurulan yeni düzene meşruiyet kazandırmak adına 10 Temmuz’un (23 Temmuz) millî bayram olarak kutlanması kabul edilmiş, bu kararın alınması ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu’nda modern anlamda ilk millî bayram ortaya çıkmıştır. Millî bayramın kutlanmasına ilişkin hazırlıklar ve kutlamalar dönemin önemli basın kaynakları Tanin ve Tasvir-i Efkâr gazetelerine yansımış, devletin merkezi İstanbul başta olmak üzere memleketin her tarafında coşkulu kutlamalar icra edilmiştir. Yapılan kutlamalarda dua, resmigeçit, ziyaret, ziyafet ve muhtelif eğlence programları düzenlenmiş, bu heyecan dolu ortam toplumun pek çok kesiminde farklı beklentileri ortaya çıkarmıştır. İmparatorluk bünyesindeki birçok kimliğin, bir millî bayram aracılığıyla Osmanlılık kimliği etrafında toparlanmaya çalışılması çelişkili bir siyaset anlayışı gibi görünebilir. Lakin böyle bir millî bayramın kabulü hem imparatorluğun kurtuluşu hem de Türk millî kimliğinin inşa edilmesi adına atılmış adımlar içerisinde sembolik bir değere sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı İmparatorluğu , İkinci Meşrutiyet , Millî Kimlik , Millî Bayram.

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Destekleyen Kurum

Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Kaynakça

• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivleri (BOA)
• BOA, Bâbıâli Evrak Odası Evrakı (BEO), 3435/257622
• BOA, Dâhiliye, Mektubi Kalemi (DH. MKT), 1284/16; 2860/72
• BOA, Hatt-ı Hümayun (HAT), 677/33016
• BOA, Meclis-i Vükela Mazbataları (MV), 129/38
• BOA, İrade, Dâhiliye (İ. DH), 1476/34
• BOA, Dâhiliye, Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH. MUİ), 2860/72
• Meclis-i Mebusan Zabıt Cerideleri
• MMZC, Cilt V, Devre 1, (22 Haziran 1325[5 Temmuz 1909]), 175.
• MMZC, Cilt I, Devre 1, (13 Kânunusani 1324[26 Ocak 1909]), 319-320.
• MMZC, Cilt I, Devre 1, (4 Kânunuevvel 1324(9 Şubat1909), 319-323.
• MMZC, Cilt IV, Devre 1, (16 Mayıs 1325[29 Mayıs 1909]), 86-87.
• Kaynak Eserler & İncelemeler
• Ahmad, Feroz. İttihat ve Terakki 1908-1914. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2017.
• Akbayrak, Hasan. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Millî Bayramlar”. Tarih ve Toplum, 43 (1987): 31-38.
• Akıncı, Abdulvahap. “Osmanlı Devleti’nde Millî Kimlik İnşasında Okul”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,19 (2014): 1-24.
• Akıncı, Abdulvahap. “Osmanlı-Türk Millî Kimliğinin Oluşmasında Rusya Türkleri, Göçler ve Türkoloji Çalışmalarının Rolü”. Akademik Bakış Dergisi, 38 (2013): 1-18.
• Aydoğdu, Nergiz. “Osmanlı Kimliğinden Türk Ulusuna: Modernleşen Türkiye’de Millî Kimlik Politikaları”. Belgi Dergisi, 21 (2021): 59-72.
• Berkes, Niyazi. Batıcılık, Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler Cilt 1. İstanbul: Cumhuriyet Yayınevi, 1997.
• Beyatlı, Yahya Kemal. Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
• Cahit, Hüseyin. “Siyasiyat -10 Temmuz”. Tanin, 10 Temmuz 1325.
• Cahit, Hüseyin. “Siyasiyat -10 Temmuz”. Tanin, 12 Temmuz 1325.
• Çakır, Merve. “Osmanlı Hanedanında Doğum: Velâdet-i Hümayun”. Padişahın Evi: Topkapı Sarayı Harem-i Hümayunu, 64-67. İstanbul: Korpus Yayınları, 2012.
• Çapa, Mesut. “Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Yıldönümü Kutlamaları (1913-1922)”. Uluslararası Osmanlı Tarihi Sempozyumu Bildirileri, 559-73. İzmir: Türk Ocakları İzmir Şubesi Yayınları, 1999.
• Çetinsaya, Gökhan. “İslami vatanseverlikten İslam siyasetine”. İçinde Modern Türkiye’de siyasal düşünce Cumhuriyet’e devreden düşünce mirası: tanzimat ve Meşrutiyet’in birikimi Cilt 1, ed. Mehmet Ö. Alkan, 265-72. İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
• Çetinsaya, Gökhan. “II. Abdülhamid’in İç Politikası: Bir Dönemlendirme Denemesi,” Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, 47 (2016): 353-409.
• Çolak, Filiz. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Meclis-i Mebusan’da Millî Bayram Tartışmaları ve Osmanlı Başkentinde Millî Bayram Kutlamaları (1908-1918)”. Osmanlı İstanbulu, ed. Feridun M. Emecen, Ali Akyıldız, ve Emrah Safa Gürkan, 785-809. İstanbul: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları, 2018.
• Çoymak, Ahmet, ve Emma O’Dwyer. “Millî kimliğin anlamı nedir? Özcü ya da sivil millî kimlik içeriğinin psikolojik inşası”. I. Sosyal Psikoloji Kongresi, ed. Doğan Kökdemir ve Zuhal Yeniçeri, 30-44. Ankara: Başkent Üniversitesi Geliştirme Vakfı İktisadi İşletmesi, 2017.
• Daver, Abidin. “Hürriyet-i Ebediye Tepesinde Resmigeçit ve Ordumuz”. Tasvir-i Efkâr, 11 Temmuz 1325.
• Demir, Ayşe. “Millî kimlik inşasında ileri bir hamle: Yeni Lisan”. Turkish Studies, 4 (2012): 1395-403.
• Doğaner, Yasemin. “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları”. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, 9 (2007): 119-45.
• Ersanlı, Büşra. İktidar ve Tarih, Türkiye’de “Resmi Tarih” Tezinin Oluşumu (1929-1937). İstanbul: İletişim Yayınları, 2006.
• Evirgen, Behiyye. “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Ulusal Bayramlar ve Önemli Günler (1908-1950)”. Yüksek Lisans, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
• Hanioğlu, M. Şükrü. “İttihat ve Terakki Cemiyeti”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 23:476-84. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995.
• İder, Saadet. “Millî Kimlik İnşasında Din Eğitiminin Gerekliliği Üzerine Bir Değerlendirme”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 2 (2023): 617-34.
• Karataş, Cengiz. “Türk Kültürü ve Millî Kimlik Bağlamında ‘Kozmopolitizm’”. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1 (2012): 106-18.
• Karpat, Kemal H. Osmanlı’dan Günümüze Kimlik ve İdeoloji. Çeviren Güneş Ayas. İstanbul: Timaş yayınları, 2009.
• Karpat, Kemal H. “The Transformation of the Ottoman State, 1789-1908”. International Journal of Middle East Studies, 3 (1972): 243-81.
• Muhyiddin. “10 Temmuz –Kucaklaşınız”. Tanin, 10 Temmuz 1325.
• Nazif, Süleyman. “10 Temmuz”. Tasvir-i Efkâr, 10 Temmuz 1325.
• Olgun, Said. “‘Padişahım Çok Yaşa!’ Sosyal ve Siyasî Yönleriyle II. Abdülhamid İçin Yapılan Doğum Günü Kutlamaları”. Gazi Akademik Bakış, 23 (2018): 111-37.
• Polat, Hasan Ali. “II. Meşrutiyet’in İlânı Sonrasında “Devr-i Sâbık” Memurlarının Durumları”. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 17 (2019): 134-157.
• Sami, Şemseddin. Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2006.
• Şimşek, Ufuk, ve Selçuk Ilgaz. “Küreselleşme ve ulusal kimlik”. Journal of Graduate School of Social Sciences, 1 (2010): 189-99.
• Takvim-i Vekayi, 28 Haziran 1325/11 Temmuz 1909.
• Tanin, 1 Temmuz 1325/14 Temmuz 1909.
• Tanin, 3 Temmuz 1325/16 Temmuz 1909.
• Tanin, 7 Temmuz 1325/20 Temmuz 1909.
• Tanin, 8 Temmuz 1325/21 Temmuz 1909.
• Tanin, 9 Temmuz 1325/22Temmuz 1909.
• Tanin, 10 Temmuz 1325/23 Temmuz 1909.
• Tanin, 12 Temmuz 1325/25 Temmuz 1909.
• Tanin, 13 Temmuz 1325/26 Temmuz 1909.
• Tanin, 15 Temmuz 1325/28 Temmuz 1909.
• Tanin, 20 Temmuz 1325/2 Ağustos 1909.
• Tanin, 21 Haziran 1325/4 Temmuz 1909.
• Tanin, 24 Haziran 1325/7 Temmuz 1909.
• Tanin, 25 Haziran 1325/8 Temmuz 1909.
• Tanin, 26 Haziran 1325/9 Temmuz 1909.
• Tanin, 26 Temmuz 1325/8 Ağustos 1909.
• Tanin, 27 Haziran 1325/10 Temmuz 1909.
• Tanin, 30 Haziran 1325/13 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 5 Temmuz 1325/18 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 7 Temmuz 1325/20 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 8 Temmuz 1325/21 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 9 Temmuz 1325/22 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 10 Temmuz 1325/23 Temmuz 1909.
• Tasvir-i Efkâr, 11 Temmuz 1325/24 Temmuz 1909.
• Yamak, Sanem. “Meşrutiyetin Bayramı:" 10 Temmuz İd-i Millîsi"”. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 38 (2008): 323-42.
• Yıldız, Recep, ve Sakine Demir. “Millî kimliğin oluşumunda zihniyet”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (2015): 1-24.
• Yılmaz, Mehmet Serhat. “II. Meşrutiyet Dönemi İstanbul’unda 10 Temmuz Millî Bayram Kutlamaları”. 7. Uluslararası Türk Kültür Konresi Bildirileri, ed. Suzan Gür, 1145-70. Konya: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2012.