Tanzimattan Cumhuriyete Okullarda Yazı Öğretimine Bir Bakış

Öz

Binbeşyüz yıldan beri yazısı bulunan, bu süre zarfında birçok farklı alfabe kullanmış olan Türkler, İslâmiyeti kabul ettikten sonra Arap alfabesini benimsemişler ve bu yazının bir soyut sanat özelliği taşıması için ilkeler, ölçüler geliştirmişlerdir. Biz, Türklerde hat sanatı ile ilgili bir inceleme yayınlamayı daha ileri bir tarihe bırakarak, bu makalemizde, 1839’da Tanzimat Fermanının ilânı ile başlayan dönemden Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar (1930’lar) okullarda yazının genel olarak öğretilmesi üzerinde duracağız. Vardığımız sonuçlardan bazıları şunlardır: ● Tanzimatın ilânı ile beraber nitelikli memurlara ve aydınlara ihtiyaç çoğalmıştır. Bunun için okullarda yazı derslerine önem verilmiştir. ● Tanzimat döneminden itibaren Türk eğitimcileri, okuma öğretmenin yazı öğretimi ile desteklenmesi gerektiğini vurgulamışlar, böylece, bugün de geçerli bir ilkenin farkında olmuşlardır. ● Tanzimattan itibaren okullarda yazı öğretiminin üzerinde çok durulması sonucu, aydınların ve memurların yazılarında bir üslûp ve zarafet oluşmuştur. ● Oysa 1928’de lâtin temelli yeni alfabeye geçtikten sonra da yazı öğretimine önem verilmişse de, okuryazarlar arasında ortak bir üslûp sağlanamamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türklerde Hat
• Hat Sanatı
• Hüsnühat
• Yazı Öğretimi

Kaynakça

1. Ahmet Çelebi, İslâm’da Eğitim Öğretim Tarihi, Çev. A. Yardım, İstanbul, 1998.
2. Ahmed Rasim, Muharrir, Şair, Edip, İstanbul, 1980.
3. Akyüz, Yahya, “İlköğretimin Yenileşme Tarihinde Bir Adım: Nisan 1847 Tâlimatı”, OTAM, 1994, Sayı 5.
4. Akyüz, Yahya, “Yazılı Eski Bir Çeşme Tası ve Türk Kültür ve Eğitim Tarihindeki Yeri”, Millî Eğitim, Temmuz–Ağustos–Eylül 1996, Sayı 131.
5. Akyüz, Yahya, “Türk Eğitim Tarihinde Okullarda Disiplin Anlayış ve Uygulamalarına Bir Bakış”, II. Ulusal Çocuk ve Suç Sempozyumu, Ankara, 2003.
6. Akyüz, Yahya, Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000–M.S. 2010), Ankara, 2010 (18. Baskı).
7. Baltacıoğlu, İsmail Hakkı, Yazının Usûl-i Tedrisi, İstanbul, 1340.
8. Baltacıoğlu, İsmail Hakkı, Terbiye Esaslarına Göre Okuma Yazma Kitabı, İstanbul, 1928.

9. Baltacıoğlu, İsmail Hakkı, Hususî Tedris Usûlleri, İstanbul, 1930.
10. Baymur, Fuat, İlk Okuma ve Yazma Öğretimi, İstanbul, 1939.
11. Berker, Aziz, Türkiye’de İlköğretim (1839–1945), Ankara, 1945.
12. Ercilasun, Ahmet Bican, Türk Dili Tarihi, Ankara, 2007.
13. Ergin, Osman, Türkiye Maarif Tarihi, 5 Cilt, İstanbul, 1977.
14. Gazalî, İhya-u Ulûmi’d-Din, Cilt I, Çev. A. Serdaroğlu, Ankara, 1963.
15. İnal, İbnülemîn Mahmud Kemal, Son Hattatlar, İstanbul, 1970.
16. Kaplan, Mehmet, “Örnek ve Tekrar”, Hisar, Mart 1974, Sayı 123.
17. Kur’an, Türkçe Çeviri: Hüseyin Atay, İstanbul, 1998.
18. Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Fîhi Mâ Fîh, Çev. M. Ü. Anbarcıoğlu, İstanbul, 1969.
19. Namık Kemal, “Memur”, İbret, 7 Teşrinievvel 1288.
20. Ongun, Cemil Sena, Hususî Tedris Usûlleri, İstanbul, 1929.
21. Ongun, Cemil Sena, İlk ve Orta Tedrisatta Hususî Tedris Usûlleri, İstanbul, 1932.
22. Ölmez, Vahyi, Hakikî Müslüman…, Dersaadet, 1328.
23. Rüşdü, Nuhbetü’l Etfâl, İstanbul, 1857–1858.
24. Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, İstanbul, Hicrî 1317.
25. Selim Sabit, Rehnümâ-yı Muallimîn, İstanbul, 1870.