EN
TR
Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos
Öz
Organofosfatlı bir insektisit olan klorpirifos tarımsal alanlarda üretimi ve verimliliği arttırmada, evlerde ve çeşitli kapalı alanlarda haşere ve patojenlerin kontrolünde en fazla tercih edilen geniş spektrumlu bir böcek öldürücüdür. Elde edilebilmesinin kolaylığı ve ucuz olması nedeniyle kontrolsüzce ve sıkça kullanılabilen klorpirifos, toprak, hava, gıda ve su gibi maruziyet yollarıyla vücuda girmekte ve hızla dağılarak özellikle yağ dokusu olmak üzere çeşitli doku ve organlarda birikmektedir. Klorpirifos insanların da dahil olduğu birçok hedef dışı organizmada toksisite sebebidir. Organofosfatların neden olduğu toksisitede semptomların görülme hızı ve etkinliği, organofosfata ne kadar süre ile ve hangi yolla maruz kalındığına, organofosfatın kimyasal yapısına bağlı olduğu gibi yıkım hızı ve metabolik aktivasyonda bu mekanizmada etkilidir. Klorpirifosun kolinerjik sinapslarda asetilkolinesterazın (AChE) geri dönüşümsüz inhibisyonuna bağlı nörotoksisiteyi içeren etki mekanizması, sinir sistemi üzerinde istenmeyen etkilere sebep olmaktadır. Klorpirifosun aktif metabolitleri olan 3,5,6-trikloro-2-piridinol (TCP) ve klorpirifos-oksonun yarılanma ömürlerinin klorpirifosa kıyasla daha uzun olması vücuttan atılım sürecini uzattığı için ciddi sağlık komplikasyonlarına yol açmaktadır. Klorpirifos toksisitesi nörolojik disfonksiyonlar, endokrin sistem hastalıkları ve kardiyovasküler hastalıklar ile ilişkilendirilmekle birlikte hematolojik maligniteleri, genotoksisiteyi, histopatolojik, gelişimsel ve davranışsal anomalileri ve oksidatif stresi de indükleyebilir. Ayrıca maruz kalmaya bağlı olarak göz tahrişi ve dermatolojik kusurlar da görülebilmektedir. Bu derleme, klorpirifos ile ilgili çalışmalar dikkate alınarak hazırlanmış olup klorpirifosun yapısı, klorpirifosa maruz kalma yolları, klorpirifosun toksik etkilerinin oluşum ve tespit edilebilme mekanizmaları konusunda bilgiler içermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Yang KJ, Lee J, Park HL. Organophosphate pesticide exposure and breast cancer risk: a rapid review of human, animal, and cell-based studies. Int J Environ Res Public Health. 2020; 17 (14): 5030.
- 2. EPA, 2000. Human Risk Assessment: Chlorpyrifos. US Environ, Protection Agency.
- 3. ATSDR, 1997. Toxicological Profile for Chlorpyrifos Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
- 4. Eaton DL, Daroff RB, Autrup H, et al. Review of the toxicology of chlorpyrifos with an emphasis on human exposure and neurodevelopment. Crit Rev Toxicol. 2008; 38: 1–125.
- 5. Jeyaraatnam J. Acute pesticide poisoning: a major global health problem. World Health Stat Q. 1990; 43: 139–144.
- 6. World Health Organization (WHO). Who specifications and evaluations for public health pesticides. 1997;42-44.
- 7. Goel A, Dani V, Dhawan DK. Zinc mediates normalization of hepatic drug metabolizing enzymes in chlorpyrifos induced toxicity. Toxicol Lett. 2007; 169: 26–33.
- 8. Ozturk Kurt B, Konukoğlu D, Kalayci R, et al. Investigation of the protective role of selenium in the changes caused by chlorpyrifos in trace elements, biochemical and hematological parameters in rats. Biol Trace Elem Res. 2021; Feb 10. doi: 10.1007/s12011-021-02616-2.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Kurumları Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
14 Ocak 2022
Gönderilme Tarihi
1 Haziran 2021
Kabul Tarihi
26 Temmuz 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 44 Sayı: 1
APA
Özdemir, S., & Öztürk Kurt, B. (2022). Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos. Osmangazi Tıp Dergisi, 44(1), 139-147. https://doi.org/10.20515/otd.946456
AMA
1.Özdemir S, Öztürk Kurt B. Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos. Osmangazi Tıp Dergisi. 2022;44(1):139-147. doi:10.20515/otd.946456
Chicago
Özdemir, Semra, ve Bahar Öztürk Kurt. 2022. “Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos”. Osmangazi Tıp Dergisi 44 (1): 139-47. https://doi.org/10.20515/otd.946456.
EndNote
Özdemir S, Öztürk Kurt B (01 Ocak 2022) Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos. Osmangazi Tıp Dergisi 44 1 139–147.
IEEE
[1]S. Özdemir ve B. Öztürk Kurt, “Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos”, Osmangazi Tıp Dergisi, c. 44, sy 1, ss. 139–147, Oca. 2022, doi: 10.20515/otd.946456.
ISNAD
Özdemir, Semra - Öztürk Kurt, Bahar. “Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos”. Osmangazi Tıp Dergisi 44/1 (01 Ocak 2022): 139-147. https://doi.org/10.20515/otd.946456.
JAMA
1.Özdemir S, Öztürk Kurt B. Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos. Osmangazi Tıp Dergisi. 2022;44:139–147.
MLA
Özdemir, Semra, ve Bahar Öztürk Kurt. “Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos”. Osmangazi Tıp Dergisi, c. 44, sy 1, Ocak 2022, ss. 139-47, doi:10.20515/otd.946456.
Vancouver
1.Semra Özdemir, Bahar Öztürk Kurt. Organofosfatlı bir insektisit: Klorpirifos. Osmangazi Tıp Dergisi. 01 Ocak 2022;44(1):139-47. doi:10.20515/otd.946456
Cited By
Tarım İlaçlarının Oral Alımı ile İntihar Olgusu
Turkish Journal of Forensic Medicine
https://doi.org/10.61970/adlitip.1480233