Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Ruveyde Aydın; Gizem Akıncı

doi:10.38108/ouhcd.1487126

TR EN

Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, kemoterapi alan kanser hastalarında sağlıklı yaşam tarzı bilincini belirlemek üzere geliştirilen “Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği”ni Türk kültürüne uyarlamak ve psikometrik özelliklerini incelemektir. Yöntem: Metodolojik tipte olan araştırmanın örneklemini, bir üniversite hastanesinde kemoterapi alan 250 kanser hastası oluşturmuştur. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, vb.), açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi ve Cronbach alfa ve Omega (ω) katsayısı kullanılmıştır. Bulgular: Ölçeğin açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda orijinalinde olduğu gibi tek faktörlü ve açıklanan varyansının %48.69 olduğu bulunmuştur. Ölçek madde yük değerlerinin 0.39 ile 0.85 arasında değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda uyum indeksleri; Ki-kare (x2) İyilik Uyumu x2 /sd=2.42, İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0.98, Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) 0.94, Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (RMSEA) 0.07, Artık Ortalamaların Karekökü (RMR) 0.049, Karşılaştırılmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.97 ve Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) 0.95 olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin Cronbach alfa güvenirlik katsayısının 0.71 ve Omega (ω) katsayısının 0.70 olduğu saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada, Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçe formunun kanser hastalarının sağlıklı yaşam tarzı bilincini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçlilik, Kanser, kemoterapi, sağlıklı yaşam tarzı

Adapting the Healthy Lifestyle Consciousness Index into Turkish and Examining its Psychometric Properties in Cancer Patients Receiving Chemotherapy

Öz

Objective: The aim of the present study adapts the "Healthy Lifestyle Consciousness Index", which was developed to determine healthy life awareness in cancer patients receiving chemotherapy, into Turkish culture and examine its psychometric properties. Methods: The sample of the methodological study consisted of 250 cancer patients receiving chemotherapy at a university hospital. Descriptive statistics (number, percentage, etc.), exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, Cronbach's alpha and Omega (ω) coefficients were used in the analysis of the data. Results: Exploratory factor analysis (EFA) of the scale determined that the result had a single factor, as in the original, and the explained variance was 48.69 %. It was determined that the scale item load values varied between 0.39 and 0.85. Fit indexes of confirmatory factor analysis (CFA) were determined as; Chi-Square (x2) Goodness of Fit x2 /df=2.42, Goodness of Fit Index (GFI) 0.98, Adjusted Goodness of Fit Index (AGFI) 0.94, Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA) 0.07, Root Mean Square Residuals (RMR) 0.049, Comparative Fit Index (CFI) 0.97 and Normed Fit Index (NFI) 0.95. The Cronbach alpha reliability coefficient of the scale was found to be 0.71, and the Omega (ω) coefficient was 0.70. Conclusion: It was determined that the Turkish form of the "Healthy Lifestyle Consciousness Index" is a valid and reliable measurement tool to measure the healthy lifestyle awareness of cancer patients. Keywords: Cancer, chemotherapy, consciousness, healthy lifestyle

Anahtar Kelimeler

cancer, chemotherapy, consciousness, healthy lifestyle

Kaynakça

Ahn JH, Kim M, Kim RW. (2024). Effects of aromatherapy on nausea and vomiting in patients with cancer: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary Therapies in Clinical Practice, 55, 101838. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2024.101838
Alpar R. (2017). Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler. 5. Baskı, Ankara, Detay Yayıncılık. Brown TA. (2015). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research, 2nd Edition, Guilford publications.
Çapık C, Gözüm S, Aksayan S. (2018). Kültürlerarası ölçek uyarlama aşamaları, dil ve kültür uyarlaması: Güncellenmiş rehber. Florence Nightingale Journal of Nursing, 26(3), 199-210. https://doi.org/10.26650 /FNJN397481
Chayadi E, Baes N, Kiropoulos L. (2022). The effects of mindfulness-based interventions on symptoms of depression, anxiety and cancer-related fatigue in oncology patients: A systematic review and meta-analysis. Plos One, 17(7), e0269519. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0269519
Chen X, Li J, Chen C, Zhang Y, Zhang S, Zhang Y et al. (2023). Effects of exercise interventions on cancer-related fatigue and quality of life among cancer patients: a meta-analysis. Biomed Central Nursing, 22(1), 200. https://doi.org/10.1186/s12912-023-013 63-0
Çokluk Ö, Şekercioğlu G, Büyüköztürk Ş. (2012). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve LISREL Uygulamaları. 2. Baskı, Ankara, Pegem Akademi Yayıncılık.
Değerli H, Yiğit A. (2020). Sağlığın korunması ve geliştirilmesinde bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranış düzeyinin belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(27), 573-586. https://doi.org/10.21076/vizyoner.656563
Deniz ZK. (2007). Psikolojik ölçme aracı uyarlama. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40, 1-16. https://doi.org/10.1501/Egifak _0000000158
Dirimeşe E, Korkmaz FD, Alcan AO. (2016) Koroner arter bypass greft cerrahisi öncesi hastaların yaşam kalitesi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 56-61. https://doi.org/10.5505/bsbd.2016.70299
Global Cancer Observatory. (2022). Cancer Today. IARC. Erişim Tarihi: 01.03.2024, https://gco.iarc.fr/ today/en/dataviz/bars?mode=population

Higashiyama N, Yamaguchi K, Yamamoto Y, Ueda A, Inayama Y, Egawa M et al. (2022). Development of healthy lifestyle consciousness index for gynecological cancer patients. Support Care Cancer, 30(9), 7569-7574. https://doi.org/10.1007/s00520-022-07179-z
Karakoç FY, Dönmez L. (2014). Ölçek geliştirme çalışmalarında temel ilkeler. Tıp Eğitimi Dünyası, 13(40), 39-49. https://doi.org/10.25282/ted.228738
Klainin-Yobas P, Chng WJ, Ang NKE, Lopez V, Arunoda PD, Lau Y. (2022). Effects of a mindfulness program on stress and psychological outcomes among cancer survivors: a quasi-experimental study. Mindfulness, 13(4), 982-992. https://doi.org/10.1007/ s12671-022-01852-4
Kushner RF, Mechanick, JI. (2016). The importance of healthy living and defining lifestyle medicine. Lifestyle Medicine: A Manual for Clinical Practice, 9-15. https://doi.org/10.1007/978-3-319-24687-1_2
Li J, Li C, Puts M, Wu YC, Lyu MM, Yuan B et al. (2023). Effectiveness of mindfulness-based interventions on anxiety, depression and fatigue in people with lung cancer: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Nursing Studies, 140, 104447. https://doi.org/10.1016/ j.ijnurstu.2023.104447
Ligibel JA, Ballman KV, McCall LM, Goodwin PJ, Weiss A, Delahanty L et al. (2023). Effect of a telephone-based weight loss intervention (WLI) on weight at 12-months in women with early breast cancer: Results from the Breast Cancer Weight Loss (BWEL) trial. Journal of Clinical Oncology, 41(16_supply). https://doi.org/10.1200/JCO.2023.41 .16_ek.12001
Lin LY, Lin LH, Tzeng GL, Huang YH, Tai JF, Chen YL et al. (2022). Effects of mindfulness-based therapy for cancer patients: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 29(2), 432-445. https://doi.org/10.1007 /s10880-022-09862-z
Öcalan S, Özçetin YSÜ. (2020). Kanser deneyiminde ruminasyon, tükenmişlik ve psikolojik sağlamlık. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(3), 421-433. https://doi.org/10.18863/pgy.664396
Özdamar K. (2004). Tabloların Oluşturulması, Güvenirlik ve Soru Analizi. Paket Programlarla İstatistiksel Veri Analizi-1. 5. Baskı, Eskişehir, Kaan Kitabevi, s.201-50, 621.
Özdamar K. (2016). Eğitim, Sağlık ve Davranış Bilimlerinde Ölçek ve Test Geliştirme Yapısal Eşitlik Modellemesi IBM SPSS, IBM SPSS AMOS ve MINITAB Uygulamalı. 1. Baskı, Eskişehir, Nisan Kitabevi, s.286.
Pacheco SO, Pacheco FJ, Zapata GM, Garcia JM, Previale CA, Cura HE et al. (2016). Food habits, lifestyle factors, and risk of prostate cancer in Central Argentina: A case-control study involving self-motivated health behavior modifications after diagnosis. Nutrients, 8(7), 419. https://doi.org/10. 3390/nu8070419
Poirier AE, Ruan Y, Volesky KD, King WD, O'Sullivan DE, Gogna P et al. (2019). The current and future burden of cancer attributable to modifiable risk factors in Canada: summary of results. Preventive Medicine, 122, 140–147. https://doi.org/10.1016/ j.ypmed.2019.04.007
Şencan H. (2005). Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenilirlik ve Geçerlilik. 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık, s. 22-32.
Seo K, Kim JH, Han D. (2023). Effects of melatonin supplementation on sleep quality in breast cancer patients: A systematic review and meta-analysis. In Healthcare, 11(5), 675. https://doi.org/10.3390/ healthcare11050675 Siegel RL, Miller KD, Jemal A. (2018). Cancer statistics. CA Cancer Journal for Clinicians, 68(1), 7-30. https://doi.org/10.3322/caac.21442
Sungur C, Kar A, Kıran Ş, Macit M. (2019). Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değerlendirilmesi: Klinik sağlık hizmeti alan hastalar üzerinde bir araştırma. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15), 43-52. https://doi.org/10.17826/cumj.913997
Tabachnick BG, Fidell LS. (2015). Çok Değişkenli İstatistiklerin Kullanımı. Çeviri Editörü, M. Baloğlu. 1. Baskı, Ankara, Nobel Akademik Yayıncılık.
Terwee CB, Prinsen CAC, Chioratto A, Westerman MJ, Patrick DL, Alonso J et al. (2018). Cosmim methodology for evaluating the content validity of patient-reported outcome measures: a Delphi study. Quality of Life Research, 27(5), 1159-1170. https://doi.org/10.1007/s11136-018-1829-0
Torre LA, Siegel RL, Ward EM, Jemal A. (2016). Global cancer incidence and mortality rates and trends-an update. Cancer Epidemiology and Prevention Biomarkers, 25(1), 16-27. https://doi.org/10.1158/ 1055-9965.EPI-15-0578
Tulchinsky T, Varavikova E. (2019). Yeni Halk Sağlığı. Ankara, Palme Yayınları, 1728, 55-57.
Türkiye Kanser İstatistikleri 2018 Raporu. Erişim Tarihi: 01.03.2024, https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/ kanserdb/Dokumanlar/Istatistikler/Kanser_Rapor_2018.pdf.
World Health Organization. (2022). Global Cancer Observatory. Cancer Tomorrow. IARC. Erişim Tarihi:01.03.2024, https://gco.iarc.fr/tomorrow/en/ dataviz/bars?mode=population
Yaşar M. (2014). İstatistiğe Yönelik Tutum Ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(36), 59-75. http://dx.doi.org/10.9779/PUJE640
Yılmaz M, Uyanık G, Böckün E, Tokem Y, Tekin N. (2019). Examination of healthy lifestyle behaviours in older adults with chronic disease. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 13(3), 248-257. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.442410

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hemşirelik (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ruveyde Aydın ^*
0000-0003-4604-4570
Türkiye

Gizem Akıncı
0009-0009-2210-1877
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

20 Mayıs 2024

Kabul Tarihi

20 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.38108/ouhcd.1487126

IZ

https://izlik.org/JA78BB89BX

APA

Aydın, R., & Akıncı, G. (2026). Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 9(2), 181-189. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1487126

AMA

1.Aydın R, Akıncı G. Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Ordu University J Nurs Stud. 2026;9(2):181-189. doi:10.38108/ouhcd.1487126

Chicago

Aydın, Ruveyde, ve Gizem Akıncı. 2026. “Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9 (2): 181-89. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1487126.

EndNote

Aydın R, Akıncı G (01 Mart 2026) Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9 2 181–189.

IEEE

[1]R. Aydın ve G. Akıncı, “Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi”, Ordu University J Nurs Stud, c. 9, sy 2, ss. 181–189, Mar. 2026, doi: 10.38108/ouhcd.1487126.

ISNAD

Aydın, Ruveyde - Akıncı, Gizem. “Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9/2 (01 Mart 2026): 181-189. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1487126.

JAMA

1.Aydın R, Akıncı G. Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Ordu University J Nurs Stud. 2026;9:181–189.

MLA

Aydın, Ruveyde, ve Gizem Akıncı. “Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, c. 9, sy 2, Mart 2026, ss. 181-9, doi:10.38108/ouhcd.1487126.

Vancouver

1.Ruveyde Aydın, Gizem Akıncı. Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Ordu University J Nurs Stud. 01 Mart 2026;9(2):181-9. doi:10.38108/ouhcd.1487126

Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Sağlıklı Yaşam Tarzı Bilinci Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Adapting the Healthy Lifestyle Consciousness Index into Turkish and Examining its Psychometric Properties in Cancer Patients Receiving Chemotherapy

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster