SAYIŞTAY’DA EPİSTO-KLEROS Sayıştay Başkan ve Üyelerinin Seçimi ve Atanmasında Üç Sacayak: Liyakat, Sortisyon ve Rotasyon

Öz

Yüksek denetim kurumlarının başkan ve üyelerinin yasama ve özellikle yürütme organı tarafından belirlenmesi bu kurumların bağımsızlığı ve tarafsızlığı için genellikle potansiyel bir tehlike teşkil etmektedir. Bu riski ortadan kaldırmak ve yüksek denetim kurumlarının bağımsız ve tarafsız faaliyet gösterebilmelerini garanti altına almak için başkan ve üyelerin seçimi ve atanmasının sortisyon ve rotasyon kurallarına bağlanması önem taşımaktadır. Bu çalışmada yüksek denetim kurumlarında kura ile rastgele seçim usulü ve görev süresi sınırlaması önerisi teorik ve felsefi çerçevede ele alınmaktadır. Ardından Episto-Kleros adı verilen sistemin Türk Sayıştayı açısından uygulanabilirliği incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yüksek Denetim Kurumları
• Sayıştay
• Yüksek Denetim Kurumlarının Bağımsızlığı
• Episto-Kleros
• Kura Usulü
• Sortisyon
• Rotasyon
• Epistokrasi
• Liyakat
• Meritokrasi.

Kaynakça

1. Aktan, C. C. (2022a.) “Episto-Kleros (Siyasi Liderlerin, Temsilcilerin ve Yöneticilerin Görevlendirilmesinde Liyakat İlkesine Dayalı Sortisyon ve Rotasyon Sistemi)”, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt 14, Sayı 1.
2. Aktan, C.C. (2022b). “Adalet ve Yargıda Liyakat Ve Bağımsızlık İçin Episto-Kleros Sistemi: Yüksek Mahkemelerde Başkan ve Üyelerin Görevlendirilmesinde Kura İle Rastgele Seçim Usulünün Uygulanması Önerisi”, içinde: C.C. Aktan ve A. Ekinci, Lex Rex, Ankara: Seçkin Yayınları.
3. Aktan, C. C., ve Yay, S. (2021a). “Kleroterion: Antik Yunan’da Kayırmacılık ve Kollamacılığı Önlemeye Yönelik Bir Sortisyon-Rotasyon Uygulaması”, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(1), 1-19.
4. Aktan, C. C. ve S. Yay. (2021b). Meritokrasi ve Epistokrasi, İzmir: SOBİAD Hukuk ve İktisat Araştırmaları Yayınları.
5. Aktan, C. C. ve Fettahoğlu-Hallier, M. (2021). “Devlet İdaresinde Temsilcilerin ve Yöneticilerin Seçilmesi ve/veya Atanmasında Kura Sistemi (Rastgele Seçim): Antik Atina Tecrübesi”, Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 13 (1).
6. Avcı, M. A. (2022a). “Türk Sayıştayının Yargı İşlevi ve Mali Sorumluluk”, Kamu Yönetiminde Denetim ve Hesap Verebilirlik: Kavram, Teori Ve Uygulamalar, (Ed.) İnce M., Taner A., Ankara: Adalet Yayınevi, 301-334.
7. Avcı, M. A. (2022b). “Kanun Yolları Ve Sayıştay Yargısında Dereceli Sistem”, Sayıştay Hesap Yargısı Ve Kamu Zararı Paneli, (Ed.) Avci M. A, Ankara: Sayıştay Yayınları, 5-22.
8. Bunting W. (2006). “Election-by-lot as a Judicial Selection Mechanism”, NYU Journal of Law & Liberty, 2, 166–207.

9. Burnheim J. (1985). Is Democracy Possible?: The Alternative to Electoral Politics, California: The University of California Press.
10. Burnheim J. (2016). The Demarchy Manifesto: For Better Public Policy, Luton: Andrews U. K Limited.
11. Cooke, M., (2000). “Five Arguments For Deliberative Democracy”, Political Studies, 48 (5), 947–969.
12. Davidow, R. P. (1981). “Judicial Selection: The Search for Quality and Representativeness”, 31 Case Western Reserve Law Review, 409 (1981), Erişim (10.12.2024): https://scholarlycommons.law.case.edu/caselrev/vol31/iss3/3
13. Dowlen, O. (2009). The Political Potential of Sortition: A Study Of The Random Selection Of Citizens For Public Office (Sortition and Public Policy), Exeter: Imprint Academic.
14. Duxbury, N. (1999). Random Justice: On Lotteries And Legal Decision-Making, Clarendon Press.
15. Fishkin, J. S. (2018). “Random Assemblies For Lawmaking? Prospects And Limits”, Politics & Society, 46(3), 359–379.
16. Fishkin, J. S. (1991). Democracy and Deliberation: New Directions for Democratic Reform, Yale University Press, 1991.
17. Gedik, Ö. (2022). “Bir Hesap Yargısı Olarak Sayıştayın Klasik Yorum Yöntemlerinden Hareketle Anayasal Görünümü”, Sayıştay Hesap Yargısı ve Kamu Zararı Paneli, (Ed.) Avci M. A., Ankara: Sayıştay Yayınları, 69-98.
18. Geyh, C. G. (2008). “Methods of Judicial Selection and Their Impact on Judicial Independence”, Maurer School of Law: Indiana University, Articles by Maurer Faculty, 54, Erişim (10.12.2024): https://www.repository.law.indiana.edu/facpub/54
19. Geyh C.G. (2008). “The Endless Judicial Selection Debate and Why it Matters for Judicial Independence”, The Georgetown Journal of Legal Ethics, Vol. 21. Glick, H. ve C. Emmert (1987). “Selection Systems and Judicial Characteristics: The Recruitment of State Supreme Court Judges,” Judicature, 70 (1987): 231–235.
20. Goodwin, B. (1992). Justice by Lottery. Harvester Wheatsheaf.
21. Guarnieri, C., Pederzoli, P., & Thomas, C. A. (2003). The Power Of Judges: A Comparative Study Of Courts And Democracy, Oxford: Oxford University Press.
22. Gutmann, A. ve Thompson, D., (2009). Why Deliberative Democracy? New Jersey: Princeton University Press.
23. Hansen M. H. (1999). The Athenian Democracy In The Age Of Demosthenes: Structure, Principles, And Ideology (Crook J. A., Trans.), University of Oklahoma Press.
24. Headlam-Morley, J. W. (1933). Election by lot at Athens, Cambridge: The University Press, (first published in 1891).
25. Hirschl, R. (2007). Towards Juristocracy: The Origins And Consequences Of The New Constitutionalism, Cambridge, Mass: Harvard University Press.
26. Hofstee, W. K. B. (1990). “Allocation By Lot: A Conceptual And Empirical Analysis”, Social Science Information, 29, 745–763.
27. Holst, C. (2012). “What is Epistocracy?”, In: Sacred Science?, edited by Lund-Olsen Øyen S.A. and Vaage N.S. T., Wageningen: Wageningen Academic Publishers.
28. INTOSAI-P 50 2019. Principles of Jurisdictional Activities of SAIs. Vienna, Austria: INTOSAI, Erişim (10.12.2024): https://www.issai.org/pronouncements/intosai-p-50-principles-of-jurisdictional-activities-of-sais/
29. INTOSAI-P 1 2019. The Lima Declaration, Erişim (10.12.2024): https://www.issai.org/pronouncements/intosai-p-1-the-lima-declaration/
30. INTOSAI-P 10 2019. Mexico Declaration on SAI Independence, Erişim (10.12.2024): https://www.issai.org/pronouncements/intosai-p-10-mexico-declaration-on-sai-independence/
31. INTOSAI GUID 9030 2019. Good Practices Related to SAI Independence, Erişim (10.12.2024): https://www.issai.org/pronouncements/guid-9030-good-practices-related-to-sai-independence/
32. INTOSAI GUID 9040 2019. Good Practices Related to SAI Transparency, Erişim (10.12.2024): https://www.issai.org/pronouncements/guid-9040-good-practices-related-to-sai-transparency/
33. İnce, M. (2023). “A Discussion on Dispute Resolution in the Context of the Court of Accounts and the Council of State”, 37th International Public Finance Conference, s. 246-251, Erişim (10.12.2024): https://ipfctr.org/tr/wp-content/uploads/2023/12/37_IPFC_Proceeding_Book.pdf
34. Judith, R. (2005). “Judicial Selection and Democratic Theory: Demand, Supply, and Life Tenure”, Cardozo Law Review, 26.
35. Kılıç, A. (2022). “Sayıştay ve Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi”, Anayasa Yargısı Bağlamında Sayıştay ve Sayıştay Kararları Paneli, (Ed.) Akyel R., Ankara: Sayıştay Yayınları, 21-52.
36. Kyprianides, G.P. (2015). “The End of Democracy and the Beginning of Juristocracy? Does the Supreme Court Pose an Additional Limitation to Parliamentary Sovereignty?”, (December 17, 2015). Erişim (10.12.2024) SSRN: https://ssrn.com/abstract=2705074.
37. Lote, S. (2013). Selection by Lot & Its Ancient Greek Origins, Erişim (10.12.2024): https://counter-currents.com/2013/06/lot-and-its-ancient-greek-origins/
38. NAO (2024). Public Accounts Committee, Erişim (10.12.2024): https://nao.gov.mt/about-us/committees/
39. OECD (2014). Partners For Good Governance: Mapping The Role of Supreme Audit Institutions; Phase One: Analytical Framework, Paris: OECD. Reddick, M. (2002). “Merit Selection: A Review of the Social Scientific Literature”, Dickinson Law Review, 106 (2002): 740–741.
40. Sanders, A. & Faltinat, E. (2021). Independent Selection of Judges via Competence Evaluation and Lot, VerfBlog, Erişim (10.12.2024): https://verfassungsblog.de/independent-selection-of-judges-via-
41. competence-evaluation-and-lot/ Sonnert, G. (2020). “Give Chance a Chance: An Alternative Process for Selecting U.S. Supreme Court Justices”, Alternatives, 45(1), 33–49.
42. SAI Independence (2024). “What are Supreme Audit Institutions? Erişim (10.12.2024): https://sirc.idi.no/about/what-are-sais
43. Stone P. (2011). The Luck Of The Draw: The Role Of Lotteries in Decision Making, London: Oxford University Press.
44. Stone P. (2016). “Sortition, Voting, And Democratic Equality”, Critical Review of International Social and Political Philosophy, 19, 339–356.
45. Tiede, L. B. (2006). “Judicial Independence: Often Cited, Rarely Understood”, Journal of Contemporary Legal Issues, 15:129–61
46. Vandamme, P., & Bello Hutt, D. (2020). “Selecting Constitutional Judges Randomly”, Swiss Political Science Review, 27(1), 107–127.
47. van Reybrouck D. (2016). Against Elections: The Case For Democracy. (Translated by L. Waters), London: The Bodley Head.
48. Wasby, S. L. (2009). “Selecting Judges: Merit Selection and Other Matters.” (Nov 2009). The Simon Review (Occasional Papers of the Paul Simon Public Policy Institute), Paul Simon Public Policy Institute, Erişim (10.12.2024): https://core.ac.uk/download/pdf/60575655.pdf
49. Webster, P. D., (1995). “Selection and Retention of Judges: Is There One ‘Best’ Method?”, Florida State Law Review, Erişim (10.12.2024): www.law.fsu.edu/journas/lareview/issues/231/webster.html.
50. Zaphir, L. (2019). “Demarchy: a Flexible Deliberative Process For Contemporary Democracies”, Journal of Political Power, Erişim (10.12.2024): https