Ortaokul Düzeyindeki Öğrenciler İçin Destan Metinlerinde Seçme ve Sadeleştirme Ölçütleri: Veriye Dayalı Doğrulama Çalışması

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 267 - 285, 31.12.2025

Melike Karter , Ayşegül Kaya , Rukiye Taştan Zeynep Pullu Yusuf Uyar

https://doi.org/10.35233/oyea.1661340

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretiminde kullanılan metinler içerisinde önemli bir yeri olan destanların ortaokul öğrencileri için sadeleştirilmesi sırasında dikkate alınması gereken kıstasları belirlemek ve bu kıstasların uygunluğunu veriye dayalı olarak doğrulamaktır. Çalışmada karma yöntem desenlerinden çok aşamalı desen modeli kullanılmıştır. Halk edebiyatı ve Türkçe eğitimi alan uzmanları ile destan metinlerini sadeleştirmede esas alınacak bir kıstas listesi oluşturmada uzlaşmak amacıyla çeşitli görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda hazırlanan kıstas listesi gönüllü 10 Türkçe öğretmeninin de görüşlerine sunulmuş ve bu görüşler sonucunda kıstas listesine son hali verilmiştir. Bu listenin etkililiğini kanıtlamak amacıyla 3 destan metni seçilmiş ve kıstaslara uygun şekilde sadeleştirilmiştir. Sadeleştirilen metinler, Ankara ilinin 3 ilçesinde farklı sosyoekonomik düzeylere göre seçilmiş 3 ortaokulunda okuyan 400 öğrenciye orijinal halleriyle birlikte verilmiş ve okuma anlama testleri uygulanmıştır. Öğrencilerden toplanan okuduğunu anlama testlerinin verileri ise parametrik testlerden T-testi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda kıstas listesine uygun olarak sadeleştirilmiş destan metinlerinin orijinal destan metinlere göre öğrencilerin okuduğunu anlama düzeylerinde anlamlı bir farklılık yarattığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Destan , Türkçe eğitimi , Sadeleştirilmiş metinler , Okuduğunu anlama , Ortaokul öğrencileri

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında belirtilen kurallara uyulmuş, “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden kaçınılmıştır. Yazarlar arasında çıkar çatışması yoktur, tüm yazarlar çalışmaya katkı sağlamıştır. Bu çalışmanın etik kurul izni Gazi Üniversitesi Rektörlüğü Etik Komisyonu’nun 24.11.2022 tarih ve 20 sayılı toplantısında verilmiştir.

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu

Proje Numarası

1919B012205823

Teşekkür

Bu çalışmaya destek sağlayan Gazi Üniversitesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı öğretim üyelerine teşekkür ederiz. Testin uygulama aşamalarında yardımcı olan tüm Türkçe öğretmenlerine, okul idarecilerine ve öğrencilere teşekkür ederiz. [1] Bu çalışma Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından desteklenmektedir.

Selection and Simplification Criteria for Epic Texts for Secondary School Students: Empirical Validation Study

Öz

The purpose of this study is to determine the criteria to be considered during the selection and simplification of epics -which hold a significant place among the texts used in Turkish education- for secondary school students and to verify the appropriateness of these criteria based on empirical data. A multi-phase design model, one of the mixed-method designs, was utilized in the study. Various interviews were conducted with experts in the fields of folk literature and Turkish education to reach a consensus on a criteria list for simplifying epic texts. The criteria list prepared as a result of these interviews was submitted for the review of 10 volunteer Turkish teachers, and the list was finalized based on their feedback. To demonstrate the effectiveness of this list, three epic texts were selected and simplified according to the established criteria. The simplified texts, along with their original versions, were administered to 400 students attending three different secondary schools in Ankara, selected based on varying socioeconomic levels, and reading comprehension tests were applied. The data collected from these tests were analyzed using the T-test, a parametric statistical method. As a result of the analyses, it was observed that epic texts simplified in accordance with the criteria list created a significant difference in students’ reading comprehension levels compared to the original epic texts.

Anahtar Kelimeler

Epic texts , Turkish education , Simplified texts , Reading comprehension , Secondary school students

Proje Numarası

1919B012205823

Kaynakça

• Arfé, B., Mason, L., ve Fajardo, I. (2018). Simplifying informational text structure for struggling readers. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 31(9), 2191–2210. https://doi.org/10.1007/s11145-017-9785-6
• Aydın, B. (2021). Türk destanlarının Türkçe eğitimi açısından yeniden formlaştırılması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(121), 221-247.
• Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
• Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
• Bakan Aktaş, H. ve Ay, S. (2021). Yabancı dil öğretiminde geleneksel metin sadeleştirme yaklaşımına karşı metindilbilimsel sadeleştirme önerisi: bağlaşıklık ve bağdaşıklık kavramları. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 94-102.
• Bayraktar, İ. ve Durukan, E. (2016). Türkçe ders kitaplarında metin sadeleştirme üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(3), 1356-1369.
• Bekki, S. (2015). Dedem korkut kitabı araştırmalarının 100 yıllık tarihi ve 100 temel eser kapsamında yayımlanan dede korkut hikayeleri adlı kitapların niteliği üzerine bir değerlendirme. Düşünce Hayatımızda ve Kültürümüzde Dede Korkut Uluslararası Sempozyumu (s. 179-198). Bayburt Üniversitesi Yayınları.
• Benjamin, R. (2012). Reconstructing readability: Recent developments and recommendations in the analysis of text difficulty. Educational Psychology Review, 24, 63–88. https://doi.org/10.1007/s10648-011-9181-8
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Chen, C. M., & Lin, Y. J. (2016). Effects of different text display types on reading comprehension, sustained attention and cognitive load in mobile reading contexts. Interactive Learning Environments, 24(3), 553–571. https://doi.org/10.1080/10494820.2014.891526
• Coşkun, E. ve Taş, S. (2008). Ders kitaplarına metin seçimi açısından Türkçe öğretim programlarının değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(10), 59-74.
• Creswell, J. W. (2020). Eğitim Araştırmaları. (Ekşi, H. çev. ed.; 3. baskı). Edam Yayıncılık.
• Crossley, S. A., Allen, D., ve McNamara, D. S. (2012). Text simplification and comprehensible input: A case for an intuitive approach. Language Teaching Research, 16(1), 89–108. https://doi.org/10.1177/1362168811423456
• Demir Atalay, T. (2016). Türkçe eğitiminde Dede Korkut Hikâyeleri’nin karakter eğitiminde kullanımı: Çalışma yaprakları. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (18), 363-394.
• Duke, N.K., ve Cartwright, K.B. (2019). The DRIVE model of reading: Deploying reading in varied environments. İçinde D.E. Alvermann, N.J. Unrau, M. Sailors ve R.B. Ruddell (Eds.), Theoretical models and processes of literacy (7th ed., pp. 118135). Routledge.
• Ericsson, K. A., & Kintsch, W. (1995). Long-term working memory. Psychological Review, 102(2), 211–245. https://doi.org/10.1037/0033-295X.102.2.211
• Fajardo, I., Avila, V., Ferrer, A., Tavares, G., Gomez, M., ve Hernandez, A. (2014). Easy-to-read texts for students with intellectual disability: Linguistic factors affecting comprehension. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 27(3), 212–225. https://doi.org/10.1111/jar.12065
• Güneş, F. (2013). Türkçe öğretiminde metin seçimi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(1), 1-12.
• Hajisoterioua, C., Panaoub, P ve Angelides, P. (2022). Empowering children to speak up and act on social justice issues: The use of folktales and collaborative storytelling as tools of social imagination. British Educational Research Journal, 48(2), 253–271. https://doi.org/10.1002/berj.3765
• IFLA (2010). Guidelines for easy-to-read materials. International Federation of Library Associations and Institutions.
• Karreman, J., Van Der Geest, T., ve Buursink, E. (2007). Accessible website content guidelines for users with intellectual disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 20(6), 510–518. https://doi.org/10.1111/j.1468-3148.2006.00353.x
• Kaya, M. (2018). Dokuzuncu Hariciye Koğuşu ve Yılkı Atı adlı eserlerin yabancılar için A2 düzeyine uyarlanması [Yayınlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi].
• Kim, S. J., Song, A., Lee, G. L. ve Bach, A. (2018). Using animated folktales to teach cultural values: A case study with Korean-American bilingual kindergartners, Journal of Research in Childhood Education, 32(3), 295-309. https://doi.org/10.1080/02568543.2018.1464528
• Maden, S. ve Avşar, A. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sadeleştirilmiş metin kullanımı. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2) 602-616, https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.224..-13216200
• McNamara, D. S., Kintsch, E., Songer, N. B., & Kintsch, W. (1996). Are good texts always better? Interactions of text coherence, background knowledge, and levels of understanding in learning from text. Cognition and Instruction, 14(1), 1-43. https://doi.org/10.1207/s1532690xci1401_1
• MEB (2019). Türkçe dersi öğretim programı. MEB
• MEB (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli Türkçe dersi öğretim programı. MEB
• Nomura, M., Skat Nielsen, G. ve Tronbacke, B. (2010). Guidelines for easy-to-read materials. International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA).
• Özbay, M. (2002). Kültür aktarımı açısından Türkçe öğretimi. Türk Dili, (602), 112-120.
• Özbay, M. ve Karakuş Tayşi, E. (2011). Dede Korkut Hikâyeleri’nin Türkçe öğretimi ve değer aktarımı açısından önemi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 1(1), 21-31.
• Relin, Rasna, I. W. ve Binawati, W.S (2018). Local wisdom values in Balinese folktales that are relevant to character education for the first grade at primary school. Journal of Language Teaching and Research, 9(1), 155-163. http://dx.doi.org/10.17507/jltr.0901.20
• Shardlow, M. (2014). A survey of automated text simplification, International Journal of Advanced Computer Science and Applications, Special Issue on Natural Language Processing, 58-70. https://doi.org/10.14569/SpecialIssue.2014.040109
• Silverman, R. D., Proctor, C. P., Harring, J. R., Doyle, B., Mitchell, M. A., & Meyer, A. G. (2014). Teachers’ instruction and students’ vocabulary and comprehension: An exploratory study with English monolingual and Spanish-English bilingual students in Grades 3–5. Reading Research Quarterly, 49 (1), 31–60. https://doi.org/10.1002/rrq.63
• Smith, R., Snow, P., Serry, T., & Hammond, L. (2021). The role of background knowledge in reading comprehension: A critical review. Reading Psychology, 42(3), 214–240. https://doi.org/10.1080/02702711.2021. 1888348
• Sweller, J. (1988), Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12, 257-285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4
• Sweller, J., van Merrienboer, J.J.G. & Paas, F.G.W.C. Cognitive architecture and instructional design. Educational Psychology Review 10, 251–296 (1998). https://doi.org/10.1023/A:1022193728205
• Ünveren, D. (2020). Türkçe öğretiminde aşkın bir millî kimlik alanı: Salur Kazan’ın evinin yağmalandığı destan. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, (21), 175-199.
• Xu, J. ve Zhou, C. (2021) The interpretation of folk culture in ‘experiential reading’ among communities: an analysis of the impacts of ‘Hunter Guolie’ on children’s reading abilities in drama education with Chinese folktales, Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, 26(4), 599-604, https://doi.org/10.1080/13569783.2021.1951694
• Zumbach, J. ve Mohraz, M (2008). Cognitive load in hypermedia reading comprehension: Influence of text type and linearity. Computers in Human Behavior 24(3), 875-887. https://doi.org/10.1016/j.chb.2007.02.015