TR
EN
İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti
Öz
Yol üstyapısının en üst tabakasında meydana gelen yüzey çatlakları, zamanında müdahale edilmediğinde yapısal bozulmalara ve bakım maliyetlerinin artmasına neden olmaktadır. Özellikle köprü yüzeyleri gibi kritik bileşenlerde çatlakların erken tespiti, yapısal bütünlüğün korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Geleneksel denetim yöntemleri ise zaman alıcı, maliyetli ve genellikle öznel değerlendirmelere dayalıdır. Bu çalışma, çatlak tespiti sürecinde hem görsel hem de konumsal doğruluk sağlayan yeni nesil bir yaklaşım sunmak üzere, İnsansız Hava Aracı (İHA) görüntülemesi, fotogrametrik modelleme ve derin öğrenme tekniklerini entegre eden bütüncül bir yöntem önermektedir. Kırsal bir yol kesiminde toplanan yüksek çözünürlüklü görüntüler fotogrametri iş akışı ile değerlendirilmiştir. Yapılan doğruluk analizinde iç yöneltme (kamera kalibrasyonu) hatası, dengeleme sonrasında 1.83 mm olarak belirlenmiştir. Dış doğruluk (üç boyutlu (3B) konumsal hassasiyet) ise 2.14 mm Kök Ortalama Kare Hata (Root Mean Square Error – RMSE) değeriyle doğrulanmıştır. Elde edilen ortomozaik görüntüler üzerinde, Transformatör tabanlı CT-CrackSeg kullanılarak otomatik çatlak tespiti gerçekleştirildi. Çatlak maskeleri, saha gözlemleri ve referans ölçümlerle karşılaştırılmış; %92.5 Kesinlik (Precision), %88.3 Duyarlılık (Recall), %90.3 F1-Skoru ve %87.6 Birleşim Üzerinden Kesişim (Intersection over Union – IoU) metrik değerleri elde edilmiştir. Çalışma sonuçları, önerilen yöntemin özellikle düşük trafikli ve yapısal riski yüksek yüzeylerde hızlı, hassas ve tekrar üretilebilir çatlak tespiti için etkin bir çözüm sunduğunu göstermektedir. Yüksek çözünürlüklü, koordinatlı görüntülerin derin öğrenme ile bütünleşik kullanımı, çatlakların hem morfolojik hem de mekânsal analizi açısından literatürde öne çıkan güçlü bir uygulama senaryosu ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, yol bakım yönetim sistemlerine entegre edilerek, proaktif ve veri temelli karar destek mekanizmalarının gelişimine katkı sağlayabilecek niteliktedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Chen X, Wang C, Liu C, Zhu X, Zhang Y, Luo T, Zhang J. “Autonomous crack detection for mountainous roads using UAV inspection system”. Sensors, 24(14), 4751, 2024.
- [2] Sadeghi P, Goli A. “Investigating the impact of pavement condition and weather characteristics on road accidents”. International Journal of Crashworthiness, 29(6), 973–989, 2024.
- [3] Wang W, Zhang Y. “Cylindrical panoramic image stitching based on SIFT algorithm in photogrammetry systems”. Proceedings of the 4th Asia-Pacific Artificial Intelligence and Big Data Forum, 298–303, December 2024.
- [4] Alkaabi K, El Fawair AR. “Application of a drone camera in detecting road surface cracks: A UAE testing case study”. The Arab World Geographer, 24(3), 221–239, 2021.
- [5] Kulambayev B, Nurlybek M, Astaubayeva G, Tleuberdiyeva G, Zholdasbayev S, Tolep A. “Real-time road surface damage detection framework based on mask R-CNN model”. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 14(9), 2023.
- [6] Kırbaş U, Karaşahin M, Ünal EN, Komut M, Demir B, Öcal K. “Development of pavement performance prediction model for bituminous hot mix asphalt on interurban road networks”. Pamukkale Univ Muh Bilim Derg, 23(6), 718–725, 2017. https://doi.org/10.5505/pajes.2016.63497.
- [7] Munawar HS, Hammad AW, Haddad A, Soares CAP, Waller ST. “Image-based crack detection methods: A review”. Infrastructures, 6(8), 115, 2021.
- [8] Jia Yi T, Ahmad AB. “Quality assessments of unmanned aerial vehicle (UAV) and terrestrial laser scanning (TLS) methods in road cracks mapping”. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 48, 183–193, 2023.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Görüntü İşleme
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
31 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
23 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
15 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication
APA
Döş, M. E., Yiğit, A. Y., & Uysal, M. (2025). İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.65206/pajes.93043
AMA
1.Döş ME, Yiğit AY, Uysal M. İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;(Advanced Online Publication). doi:10.65206/pajes.93043
Chicago
Döş, Mustafa Emre, Abdurahman Yasin Yiğit, ve Murat Uysal. 2025. “İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, sy Advanced Online Publication. https://doi.org/10.65206/pajes.93043.
EndNote
Döş ME, Yiğit AY, Uysal M (01 Ekim 2025) İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]M. E. Döş, A. Y. Yiğit, ve M. Uysal, “İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, sy Advanced Online Publication, Eki. 2025, doi: 10.65206/pajes.93043.
ISNAD
Döş, Mustafa Emre - Yiğit, Abdurahman Yasin - Uysal, Murat. “İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Advanced Online Publication (01 Ekim 2025). https://doi.org/10.65206/pajes.93043.
JAMA
1.Döş ME, Yiğit AY, Uysal M. İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025. doi:10.65206/pajes.93043.
MLA
Döş, Mustafa Emre, vd. “İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, sy Advanced Online Publication, Ekim 2025, doi:10.65206/pajes.93043.
Vancouver
1.Mustafa Emre Döş, Abdurahman Yasin Yiğit, Murat Uysal. İHA tabanlı fotogrametrik veriler ile derin öğrenme destekli yol çatlaklarının otomatik tespiti. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 01 Ekim 2025;(Advanced Online Publication). doi:10.65206/pajes.93043