TR
EN
Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci
Öz
DNA temelli uygulamalarda çoğunlukla bit düzeyinde çalışan klasik sözde rastgele sayı üreteçleri (SRSÜ) kullanılmaktadır. Ancak bu üreteçler DNA uzayına doğrudan çıkış veremediğinden, ek kodlama/adaptasyon katmanları gerektirir. Bu durum hem hesaplama maliyetini hem de anahtar tasarımının karmaşıklığını artırmakta, DNA düzeyindeki rastgelelik özelliklerinin kontrolünü zorlaştırmaktadır. Rastgelelik özelliklerini doğrudan DNA alfabesi üzerinde üretebilen mekanizmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, eğitim gerektirmeyen ve rastgele başlatılmış ağırlıklara sahip kodlayıcı-tabanlı bir Transformer mimarisi kullanılarak DNA-alfabeli bir SRSÜ önerilmektedir. Model pozisyon bilgisi içermemekte; çıkış katmanında kullanılan düşük genlikli Dirichlet gürültüsü ile çalışmaktadır. Blok içi dengeli örnekleme ve tek seferlik global karıştırma birlikte kullanılarak A/C/G/T sembollerine ait yerel frekans yanlılıkları ve kısa menzilli örüntüler zayıflatılır. Sekiz bijektif DNA→ikili eşlemeden rastgele seçilen biriyle dönüştürülen 500 000 bazlık dizilerden 1 Mbit ikili on bağımsız çıktı üretilmiştir. CPU üzerinde, blok boyutu 100 iken üretim süresi yaklaşık 49 sn. olarak ölçülmüştür. On bağımsız akışın tamamı NIST SP 800-22 p>0.01 eşiğini sağlamış, ENT analizinde ≈8 bit/byte entropi ve ihmal edilebilir seri korelasyonu gözlenmiştir. Bu bulgular, önerilen DNA-alfabeli SRSÜ’nün istatistiksel rastgelelik açısından tatmin edici bir davranış sergilediğini göstermektedir. Çalışma formel güvenlik ispatı sunmak yerine bu davranışın deneysel olarak değerlendirilmesine odaklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Jeong YS, Oh KJ, Cho CK, Choi HJ. “Pseudo-random number generation using LSTMs”. The Journal of Supercomputing, 76(10), 8324-8342, 2020.
- [2] Wu X, Han Y, Zhang M, Zhu S, Cui S, Wang Y, Peng Y. “Pseudorandom number generators based on neural networks: a review”. Journal of King Saud University - Computer and Information Sciences, 37(3), 18, 2025.
- [3] Wu X, Han Y, Zhu S, Li Y, Cui S, Wang X. Learned Pseudo-Random Number Generator Based on Generative Adversarial Networks. Editors: Yang H, Lu R. Frontiers in Cyber Security, 517–530, Singapore, Springer, 2024.
- [4] Bhattacharjee K, Das S. “A search for good pseudo-random number generators: Survey and empirical studies”. Computer Science Review, 45, 100471, 2022.
- [5] Pasqualini L, Parton M. “Pseudo random number generation through reinforcement learning and recurrent neural networks”. Algorithms, 13(11), 307, 2020.
- [6] Mukherjee P, Garg H, Pradhan C, Ghosh S, Chowdhury S, Srivastava G. “Best fit DNA-based cryptographic keys: the genetic algorithm approach”. Sensors, 22(19), 7332, 2022.
- [7] Kalsi S, Kaur H, Chang V. “DNA cryptography and deep learning using genetic algorithm with NW algorithm for key generation”. Journal of Medical Systems, 42(1), 17, 2018.
- [8] Basu S, Karuppiah M, Nasipuri M, Halder AK, Radhakrishnan N. “Bio-inspired cryptosystem with DNA cryptography and neural networks”. Journal of Systems Architecture, 94, 24-31, 2019.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Algoritmalar ve Hesaplama Kuramı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
11 Eylül 2026
Yayımlanma Tarihi
13 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
23 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
21 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 32 Sayı: 5
APA
Kaya, A., & Türkoğlu, İ. (2026). Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 32(5), 1033-1044. https://doi.org/10.65206/pajes.03161
AMA
1.Kaya A, Türkoğlu İ. Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;32(5):1033-1044. doi:10.65206/pajes.03161
Chicago
Kaya, Alev, ve İbrahim Türkoğlu. 2026. “Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 32 (5): 1033-44. https://doi.org/10.65206/pajes.03161.
EndNote
Kaya A, Türkoğlu İ (01 Eylül 2026) Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 32 5 1033–1044.
IEEE
[1]A. Kaya ve İ. Türkoğlu, “Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 32, sy 5, ss. 1033–1044, Eyl. 2026, doi: 10.65206/pajes.03161.
ISNAD
Kaya, Alev - Türkoğlu, İbrahim. “Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 32/5 (01 Eylül 2026): 1033-1044. https://doi.org/10.65206/pajes.03161.
JAMA
1.Kaya A, Türkoğlu İ. Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;32:1033–1044.
MLA
Kaya, Alev, ve İbrahim Türkoğlu. “Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 32, sy 5, Eylül 2026, ss. 1033-44, doi:10.65206/pajes.03161.
Vancouver
1.Alev Kaya, İbrahim Türkoğlu. Eğitim gerektirmeyen kodlayıcı-tabanlı Transformer ile DNA-alfabeli sözde rastgele sayı üreteci. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 01 Eylül 2026;32(5):1033-44. doi:10.65206/pajes.03161