Artificial Intelligence and Transhumanism Approaches in the Interaction of Religion and Technology

Öz

It is considered as an accepted approach that artificial intelligence will initiate a significant change. Artificial intelligence cultures, values, demands and needs will likely play a role in profoundly affecting all of life. Transhumanism, on the other hand, is the claim to construct a superhuman phenomenon by ensuring the continuation of evolution with the power it receives from technology. Although there are many approaches to technology, it has been determined that pessimistic and restrained approaches gain weight. It should not be forgotten that a cornerstone that does not exaggerate technological developments in the short term and does not underestimate in the long term is important. Technological developments have been used for or against religion. Qualitative research method was used in the research. The data were obtained by document review. These data were subjected to content analysis.

Anahtar Kelimeler

• religion and technology
• artificial intelligence
• transhumansim
• dystopia
• future

Din ve Teknoloji Etkileşiminde Yapay Zeka ve Transhümanizm’e Yaklaşımlar

Öz

Yapay zekanın önemli bir değişimi başlatacağı kabul gören bir yaklaşımdır. Kültürleri, değerleri, talepleri, ihtiyaçları muhtemeldir ki hayatın tamamını derinden etkileyecek bir rol üstlenebilecektir. Transhümanizm ise teknolojiden aldığı güçle, evrimin devamını sağlayarak üst insanın inşa edilme iddiasıdır. Çalışmada teknoloji algıları yapay zeka özelinde belirlenmeye ve değerlendirmeye çalışılmıştır. Değişken yapısıyla teknolojinin, sabiteler barındıran din ile ilişkisi ve dine rağmen teknoloji olarak ifade edilebilecek Transhümanizm düşüncesi ele alınmıştır. Teknolojiye yaklaşımlar fazlaca olsa da karamsar ve itidalli yaklaşımların ağırlık kazandığı belirlenmiştir. Gelecek algısının distopyalar etrafında olumsuz şekillendiği belirtilebilir. Teknolojik gelişmeleri kısa vadede mübalağa etmeyen, uzun vadede ise küçümsemeyen bir mihengin önemli olduğu belirtilmelidir. Teknolojik gelişmeler dinin lehinde ya da aleyhinde kullanılagelmiştir. Bugün ve yarın için de bu kuralın işleyeceği kestirilebilir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Doküman incelemesi ile veriler elde edilmiştir. Bu veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Karşılaştırma, değerlendirme, varsayım ve yorumlara gidilerek düşünce ve fikirler, eldeki veriler çerçevesinde araştırılmaya ve anlaşılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din ve Teknoloji
• Yapay Zeka
• Transhümanizm
• Distopya
• Gelecek.

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Acar, Abdullah – Gezer, İbrahim. “İslam Hukukuna Göre İnsan Gibi Davranışlarda Bulunan Her Şey İnsan Mıdır?”. Yapay Zeka Çağında İslam ve Hukuk. ed. Yıldıray Sipahi. Burdur: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (Dijital Kitap), 2022, 20-36.
2. Akgül, Birol - Ören, İlhan. “Yapay Zeka Temelinde İnsan: Dataizm ve Dini Değer Paradoksu”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 4/1 (2021), 65-79.
3. Akkaya, Ümit Harun. “Ölümsüzlük Arzusu ve Dijital Çağda Yeni Açılımlar: “Upload” Televizyon Dizisi Örneği”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 5/1 (2022), 201-226. Alptekin, Bahadır. “Siberpunk Filmlerinin Tür Çözümlemesi: Blade Runner ve Ghost İn The Shell Örneği”. SDÜ İfade 4/1 (2022), 76-94.
4. Ay, Aysel. “Yapay Zeka Haberciliği ve Gazetecilik Tartışmalarına Dair Bir Değerlendirme”. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication 12/4 (2022), 913-926.
5. Ayan, Büşra. “Yeni Bir Veri Kaynağı Olarak Google Trends: Gelecek Yönelimi Endeksi İle İlgili Bir Değerlendirme”. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi 4/1 (2020), 61-78. Aydin, Beşir. “Transhümanizm: İnsanın ve Dünyanın Dönüşümü”. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi 7/2 (2022), 127-129.
6. Aydoğan, Şeyda – Seraslan, Meral. “John Searle’ün Zihin Felsefesi Işığında Bir Yapay Zeka Örneği Olarak ‘Transcendence’ Filminin İncelenmesi”. 6. Uluslararası İletişim Günleri Dijital Dönüşüm Sempozyumu. ed. Nazife Güngör. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi Yayınları, 2019, 35-52.
7. Bal, Samet Yahya - Sarıkaya, Berat. “Kelami Açıdan İnsan Fıtratı ve Bilinci Bağlamında Yapay Zeka ve Transhümanizm”. Mavi Atlas 10/2 (2022), 404-418.
8. Baloğlu, Adnan Bülent. “Teknoloji İle Yüzleşme: Teknolojik Hipnotizmden Teknolojik Nihilizme Sürükleniş”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf

9. Baltacı, Ali. “Yapay Zekaya Dayalı Maneviyat Arayışlarının Psikososyal Temelleri”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
10. Bayık, Ferhat. Yapay Zekaya Uygulamalı Etik Bağlamında Bir Yaklaşım. Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.
11. Berk, Mustafa Evren. “Bilim Kurgu Filmlerinde Gelecek Öngörülerinin Teknoloji Üretimine Etkisi: Geleceğe Dönüş 2 Filmi”. Electronic Cumhuriyet Journal of Communication 4/2 (2022), 44-51.
12. Berk, Mustafa Evren. “Transhumanizm ve Yapay Zeka Bağlamında “Transcendence 2014” (Evrim) Filminin İncelenmesi”. International Journal of Cultural and Social Studies 8/2 (2022), 148-166.
13. Bilgin, Hikmet. “Yapay Zekanın Mahkeme Kararlarında Kullanımına Uluslararası Bir Bakış ve Robot Hâkimler Hakkında Düşünceler”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13/2 (2022), 405-419.
14. Bozkurt, Merve. Büyük Veri ve Yapay Zekanın Küresel Markalar Tarafından Kullanılması: Dataizm Multimedya Çalışması. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
15. Büyükdeniz, Hatice Esra. Sinemada Yapay Zekanın Temsili ve Gelecek Tahayyülleri. İstanbul: İstanbul Şehir Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
16. Can, Seyithan. “Transhümanizmin Ölümsüzlük İddiasının Kelâm İlminin Varlık Anlayışı Çerçevesinde Kritiği”. Kader 20/2 (2022), 605-625.
17. Çağıl, Ayşe. Danıel Dennett’in Zihin Felsefesinde Güçlü Yapay Zekanın Olasılığı. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
18. Çınar, Sevda Bora. “Dava Yönetimi ve Yapay Zeka Etkileşimi Üzerine Düşünceler”. Legal Hukuk Dergisi 20/234 (2022), 2089-2130.
19. Çiftçi, Süphan Kaan - Demirarslan, Sibel. “Cyberpunk Mekân Oluşumuna Etki Eden Başlıca Üsluplar: Minimalizm, Fütürizm ve Retro-Fütürizm”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 9/4 (2022), 345-364.
20. Çoraklı, Başak. “Anadolu Selçuklu Sanatında Ab-ı Hayat Sembolizmi”. Art-e Sanat Dergisi 13/25 (2020), 189-210. Çuhadar, Mustafa. “Makinizm Çağında Dinsellik”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 3/2 (2020), 241-263.
21. Dağ, Ahmet. “Dijitalleşme-Yapay Zeka-Transhümanizm Bağlamında Din ve Dindar’a Dair”, Yapay Zeka Transhümanizm ve Din. ed. Muhammed Kızılgeçit vd. 175-185.
22. Dağ, Ahmet. “Yeni Teknolojiler Bağlamında Eğitim ve Eşitsizlik”. Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi Özel Sayı (2022), 73-80.
23. Demir, Aysel. “Ölümsüzlük ve Yapay Zeka Bağlamında Trans-hümanizm”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 9/31 (2018), 95-104.
24. Denizer, Ahmet Numan. Fıtrî Zeka İle Yapay Zekanın Karşılaştırılması Üzerine Bir Değerlendirme. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
25. Dereli, Caner vd. “Erişime Açık Terörizm Veri Kümeleri Kullanarak Makine Öğrenmesi ve Büyük Veri Mimarileri ile Terörle Mücadeleye Yönelik Tahminleme Yaklaşımları”. Savunma Bilimleri Dergisi 42 (2022), 119-154.
26. Dima-Liza, Stancuta Ramona. Ütopya Distopyaya Karşı – Mükemmel Bir Varoluş İçin Mükemmel Bir Çevre. çev.
27. Damla Sezgi, Doğu Batı 20/80 (2017), 254-263.
28. Efe, Ahmet - Tunçbilek, Merve. “Yapay Zeka Algoritmaları ile Dönüşen Denetim Araçları Üzerine Bir Değerlendirme”. Denetişim Dergisi 27 (2023), 72-102.
29. Efe, Ahmet. “Yapay Zeka Ortamındaki Dijital Kamu Yönetiminin Yol Haritası”. Kaytek Dergisi 4/1 (2022), 99-130.
30. Efil, Şahin. “Düşünce Tarihinde ve Modern Tıpta Ölümsüzlük Arayışı ve Eleştirisi”. Beytulhikme 6/1 (2016), 265-286.
31. Erdem, Serhat - Öcal, Derya. “Geleceği Dün ve Şimdi Belirler: İnsan Merkezli Sanal Gerçeklik Tasarımı”. TRT Akademi 8/17 (2023), 82-103.
32. Ergün, Ragıp. “Batı Düşüncesinde Kaderin Üç Hali: Teo-Biyo-Tekno”. Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 1/4 (2022), 23-41.
33. Erikli, Süheyla - Salih, Pınar. “Zanaatkarlıktan Yapay Zekaya İşgücünün Değişen Niteliği”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 9/26 (2022), 209-223.
34. Ersan, Songül. İslam Hukukunda Kişilik Bağlamında Yapay Zeka Sorunu. Burdur: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
35. Erten, Onur - Göktepeliler, Ömür. “Yapay Zeka, Makine ve Sanat”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 13/2 (2022), 145-153.
36. Evkuran, Mehmet. “Transhümanizm ve Teolojik Yansımaları”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
37. Gezer, İbrahim. İslam Hukukuna Göre Yapay Zekanın Hukuki Mahiyeti. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
38. Gökbayrak, Hilal - Işıklı, Şevki. “Dijital Din Teorisi: Dijital Din, Geleneksel Dine Karşı”. Yapay Zeka Transhümanizm ve Din. ed. Muhammed Kızılgeçit vd. 105-145.
39. Görgülü, Ülfet. “Teknoloji Geliştiren İnsandan Teknolojinin Geliştirdiği İnsana - Genetik Müdahale ile İnsan Geliştirmeye Etik ve Fıkhî Bakış-”. Diyanet İlmî Dergi 58 (2022), 1095-1124.
40. Gözen, Hacer vd.. “Bir Klonun Günlüğünden: Posthümanizm, Transhümanizm, Distopya ve 'Beni Asla Bırakma'”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 39/1 (2022), 144-160.
41. Işık, Umur vd.. “Yapay Zeka ve Algoritma Ekseninde Gazeteciliğin Geleceği ve Toplum İçin Anlamı”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 10/2 (2022), 1248-1275.
42. İyigüngör, Tuğçe. “Doğal Yaşam Formundan Artırılmış Bedene Geçiş: Transhümanizm”. Isophos: Uluslararası Bilişim, Teknoloji ve Felsefe Dergisi 3/5 (2020), 15-27.
43. Kafalı, Hasan. “Amaçları ve Sonuçlarının Belirlenmesi Açısından Bilim ve Yapay Zekanın Değerlendirilmesi”. Yapay Zeka Çağında İslam ve Hukuk. ed. Yıldıray Sipahi, Burdur: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (Dijital Kitap), 2022, 111-117.
44. Kapır, Bahadır. Yapay Zeka Eksenli Gelişen Algoritmik Toplum ve Medya. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.
45. Karabağ, Müge. “Ahlaki Değerlerin Kodlanabilmesi Bağlamında Yapay Zeka Etiğine Kuramsal Bir Bakış”. TRTAkademi 6/13 (2021), 748-767.
46. Karaca, Çağlar. “Teknolojinin İlerici Potansiyeli ve Emeğin Dönüşümü”. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi 5/10 (2022), 394-417.
47. Kaya, Muhammed Ali. Yapay Zekanın Uluslararası İlişkilerde Etkisi ve Algıdaki Varlığı: BM Güvenlik Konseyi Örgütü ve Çok Uluslu Şirketler Örneği. Karabük: Karabük Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
48. Kayaalp, Beyza Nur - Örmecioğlu, Hilal Tuğba. “High-Tech Mimarlığın Geleceğinin Fütüristik Sinema Üzerinden Araştırılması”. Mimarlık ve Yaşam Dergisi 7/2 (2022), 773-789.
49. Keleş, Hatice. “Tıpta Yapay Zeka Uygulamaları”. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 24/3 (2022), 604-613.
50. Kızılgeçit Muhammed – Çinici, Murat. “Koronavirüs (Covid-19) Sürecinde Yapay Sinir Ağları Yöntemiyle Bireylerin Dini Başa Çıkma Düzeylerinin Tahmini”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 54 (2020), 45-65.
51. Kızılgeçit Muhammed – Çinici, Murat. “Religiosity Prediction by Gender with Artificial Intelligence in 2020-2025 in Turkey”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 56 (2021), 283-307.
52. Kızılgeçit Muhammed – Çinici, Murat. “Yapay Zeka ile Dindarlığın Tahmini”. Yapay Zekâ, Transhümanizm, Posthümanizm ve Din Uluslararası Sempozyum Bildiri Özet ve Tam Metin Kitabı. ed. Muhammed Kızılgeçit vd. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2021, 99-108.
53. Kızılgeçit, Muhammed. “Eşref-i Mahlukat mı Transhuman mı?”. Diyanet Aylık Dergi 376 (2022), 40-43.
54. Koçak, Taşkın. “Sanayi Devrimleri-Teknolojinin Gelişimi Yapay Zeka-İnsansı Robotlar”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
55. Kopuz, Muhammet Ali. Grafik Tasarımın Geleceğinde Yapay Zeka Programları. Ordu: Ordu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
56. Kortak, İrem Yeniceler. “Yapay Zeka ve Haber İlişkisine Kullanıcı Gözünden Bakmak: Sosyal Medyada Robot Haber Spikerlerine Gelen Yorumların İncelenmesi”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 32/2 (2022), 699-710.
57. Kotil, Zeynep Öğretmen. “Hukukta Yapay Zeka Uygulamaları”. Erişim Tarihi 10 Mart 2023. https://www.istanbulbarosu.org.tr/files/komisyonlar/yzcg/hukukta_yapay_zeka_uygulamalari.pdf
58. Koyuncu, Merve. “Çağdaş Zihin Felsefesinde Yapay Zeka Tartışmalarına Bir Giriş: Taklitçilik Oyunu ve Çince Odası Argümanı”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30 (2022), 75-89.
59. Kozacıoğlu, Sıla. Toplum 5.0 ve Yapay Zeka Bağlamında Gerçekleşen Toplumsal Dönüşümün Sosyolojik Analizi. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
60. Küçükali, Rıdvan – Çoşkun, Hüseyin Can. “Eğitimde Dijitalleşme ve Yapay Zekanın Okul Yöneticiliğindeki Yeri”. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama 4/2 (2021), 124-135.
61. Kyzy Soladan, Tolkun Nazarkul. “Halkla İlişkilerde Yapay Zeka Kullanımı Üzerine Nitel Bir Araştırma”. The Journal of International Scientific Researches 7/2 (2022), 191-206, 202; Abdulkadir Özdemir, “Yapay Zeka’nın Grafik Tasarıma ve Tasarımcıya Etkisi”. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi 15/2, 628-637.
62. Malkoç, Enver Sinan. “Ütopyalardan Gerçeklere, Gerçeklerden Distopyalara”. Sosyologca 21 (2021), 145-154. Mındız, Emine. “Peculıum Kurumunun Yapay Zekaya Sahip Robotların Hukukî Statülerinin Tespitinde Model Olarak Kullanılması”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71/3 (2022), 937-970.
63. Muhtaroğlu, Nazif. “Algoritmik Temelli Yapay Zeka ve Özgür İrade”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
64. Ocak, Hasan. “Yapay Zeka Bağlamında Ahlak Felsefesi”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
65. Özdemir, Muhammed, vd.. “Post-Kolonyal Düşünce Açısından Metaverse, Transhümanizm & Posthümanizm”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
66. Sevim, Seçkin – Sevim, Bilgen Aydın. “İpler Kimin Elinde?: Dijital Çağda İzleyicinin Özgür İradesi Sorunu”. 6. Uluslararası İletişim Günleri Dijital Dönüşüm Sempozyumu. ed. Nazife Güngör. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi Yayınları, 2019, 464-479.
67. Sipahi, Yıldıray. “Bir Sempozyumun Ardından: Uluslararası Sempozyum İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Açısından Yapay Zeka”. Makü İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/1 (2022), 140-151.
68. Sunal, Seçkin. “Yapay Zeka, Büyük Veri ve Otomasyon: Mevcut Durum, Beklentiler ve Olanaklar”. Madde Diyalektik ve Toplum 5/2 (2022), 147-155.
69. Takıl, Nazife Burcu vd.. “Farklı Meslek Grubu Adaylarının Yapay Zeka Teknolojisine Yönelik Kaygı Seviyesinin İncelenmesi”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 25/48 (2022), 343-353.
70. Talan, Tarık – Batdı, Veli. “Eğitimde Endüstri 4.0 ile İlişkili Kavramların Çok-Yüzeyli Rasch Ölçme Modeliyle Analizi”. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences 8/1 (2022), 31-41.
71. Tamer, Halil Yasin. “Dijitopya: Teknoloji, Yönetim ve Emek Bağlamında Ütopyalar ve Distopyalar Üzerine Bir İnceleme”. Kaytek Dergisi 4/1 (2022), 13-37.
72. Tunç, Gökhan. ““Mutlak Buna Bir Çare Bulacağım”: Transhümanizm Kavramı ve Nâzım Hikmet’te Makineleşme Arzusu”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 5/4 (2021), 2704-2719.
73. Turan, Tülay vd.. “Yapay Zeka Etiği: Toplum Üzerine Etkisi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 13/2 (2022), 292-299.
74. Turhan, Abdullah. “İnsanın Mükerrem Kılınışının Mahiyeti ve Modern Meydan Okumalar”. İslam Hukuku Araştırmalarına Zemin Oluşturması Açısından “Yapay Zeka” Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Erişim 10 Mart 2023. https://ihyaz.mehmetakif.edu.tr/files/abstracts.pdf
75. Uçar, Şahin. Kültür, Teknoloji ve Sanat Yazıları. İstanbul: Şule Yayınları, 2012.
76. Uyanık, Hale Nur. “Toplumsal Sistem ve Sibernetik İlişkisi: Sosyo-Sibernetiğin Doğuşu”. Medya ve Kültür Kültürel Çalışmalar ve Medya Dergisi 2/2 (2022), 286-300.
77. Ün, Lütfullah. “Kamu Hizmetinde Yeni Konsept: Akıllı Kamu Hizmeti”. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 6/2 (2022), 415-440.
78. Yakın, İrem. Yapay Zeka ve Geleceğin Toplumu: Bilimkurgu Sineması Üzerinden Bir Yakın Gelecek Tasavvuru. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
79. Yalçınkaya, Fatoş. “Türk Dünyası Masallarındaki Kutsal Su Motifi: Abıhayat”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 2021/18 (2021), 62-70.
80. Yeşilkaya, Nazan. “Yapay Zekaya Dair Etik Sorunlar”. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 14/3 (2022), 948-963. Yetkiner, Beyler - Özdemir, Nurullah. “Sinemada Transhümanizm ve Yapay Zeka”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 13/51 (2022), 262-286.
81. Yüksel, Sera Reyhani. “Yapay Zeka, Robotlar ve Hukuk Mesleğinin Geleceğine Etkileri”. Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi 11/26 (2019), 483-498.
82. Zengin, Ferhat. “Akıllı Makine Çağı Sinemasına Giriş: Sinema Sanatında Yapay Zeka Teknolojilerinin Kullanımı”. İletişim Çalışmaları Dergisi 6/2 (2020), 151-177.
83. Zengin, Tuğba. “Eğitim 4.0: Eğitimin Geleceği Tartışmalarının Neresindeyiz?”. Türkiye Eğitim Dergisi 7/1 (2022), 330-334.
84. Zuboff, Shoshana. Gözetleme Kapitalizmi Çağı: Gücün Yeni Sınırında İnsan Geleceği İçin Savaş. İstanbul: Okuyan Us Yayınevi, 2021.