İLAHİYAT FAKÜLTELERİNE KAYITLI HÂFIZ ÖĞRENCİLERİN, HÂFIZLIK EĞİTİMİ SÜRECİNDE ELDE ETTİKLERİ KAZANIMLARI KORUYUP GELİŞTİRME DURUMLARI

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 290 - 315, 31.12.2025

Nazım Bayrakdar , Cihat Çelik , Nurullah Denizer

https://doi.org/10.17859/pauifd.1775670

https://izlik.org/JA75YE37ES

Öz

Son dönemde ülkemizde hâfız yetiştirme meselesine daha fazla ağırlık verilmeye başlandığı ve bu alanda bireylere yeni imkânlar sağlandığı dikkat çekmektedir. Buna bağlı olarak hâfızlık programlarını başarıyla tamamlayıp hâfız unvanı alan kişilerin sayısı her geçen yıl artmaktadır. Hâfızlık eğitimi, hâfızlık belgesi alındığında resmen son bulsa da bu eğitimi başarıyla tamamlayan bireylerin, hâfız kimliklerini koruyup geliştirmeye yönelik çalışmalara devam etmeleri gerekmektedir. Aksi takdirde onlara yapılan yatırımın heba olma ihtimali söz konusudur. Bu çalışmanın amacı hâfızların, hâfızlık eğitimi sonrasında hâfız kimliklerini koruyup geliştirme durumlarını tespit etmektir. Araştırma nitel yöntemle yapılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Mülakat verilerinin yorumlanıp değerlendirilmesi, içerik analizi tekniğine göre yapılmıştır. Araştırma sonucunda hâfızların önemli bir kısmının hıfzını korumakta yetersiz kaldığı; kıraatini güzelleştirmeye, Kur’an ayetlerinin anlamlarını öğrenmeye, eğitimcilik yönünü geliştirmeye yönelik çalışmalara yönelen hâfızların oranının oldukça düşük olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada ulaşılan sonuçlar, hâfızların hâfız kimliğiyle barışık olma durumları ile bu kimliği koruyup geliştirmeleri için gerekli çalışmaları yapma durumları arasında oldukça güçlü bir ilişki olabileceğini göstermiştir. Bireylerin hâfızlık eğitimine gönüllü şekilde başlayıp devam etme durumları ile bu eğitimi aldıkları kursta yaşadıkları deneyimlerin, hâfız kimlikleriyle barışık olma durumlarını etkileyen iki temel faktör olabileceği anlaşılmıştır. Müslümanları hâfızlığa ve hıfzlarını korumaya teşvik eden hadislerin, hâfızlık eğitimine başlama ve devam edip bu eğitimi tamamlama noktasında bireyler için önemli bir motivasyon kaynağı olarak işlev görse de hâfızlık unvanının alınmasıyla birlikte durumun giderek değiştiği; söz konusu hadislerin, hâfız kimliğini koruyup geliştirme maksatlı çalışmalar için gerekli motivasyonun oluşmasındaki etkisinin oldukça sınırlı kaldığı saptanmıştır. Hâfızlık eğitiminin zaten doğasında var olan güçlüğün, bazı kurs hocalarının rencide edici davranışları nedeniyle daha da artabildiği ve bu durumun hâfız adaylarının psikolojik olarak yıpranmalarına ve hâfız kimliklerini koruyup geliştirmeye yönelik çalışmalara karşı onlarda isteksizlik duygusu oluşmasına yol açabildiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Yaygın Din Eğitimi , Hâfızlık Eğitimi , Hâfız Kimliği , Mesleki Gelişim.

The Status of Hafiz Students Enrolled in Theology Faculties Regarding the Maintenance and Development of the Gains They Acquired During Hafiz Training

https://izlik.org/JA75YE37ES

Öz

It is noteworthy that in recent years, more emphasis has been placed on the issue of training Quran memorizers in our country and new opportunities have been provided to individuals in this field. Accordingly, the number of people who successfully complete the Quran memorization programs and receive the title of Quran memorizer is increasing every year. Although the hafiz training officially ends when the hafiz certificate is received, individuals who successfully complete this training must continue to work towards preserving and developing their hafiz identities. Otherwise, there is a possibility that the investment made in them will be wasted. The purpose of this study is to determine whether the hafiz maintain or develop their hafiz identities after hafiz training. The research was conducted using a qualitative method. Data were collected using a semi-structured interview technique. Interpretation and evaluation of the interview data were done using the content analysis technique. As a result of the research, it was determined that a significant portion of the hafiz are inadequate in preserving their memorization; the rate of hafiz who focus on improving their recitation, learning the meanings of Quranic verses, and developing their educational skills is quite low. The results of the research have shown that there may be a very strong relationship between the hafiz's being at peace with their hafiz identity and their doing the necessary work to preserve and develop this identity. It has been understood that the status of individuals starting and continuing their hafiz education voluntarily and their experiences in the course where they receive this education may be two main factors affecting their reconciliation with their hafiz identities.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Common Religious Education , Hafiz Education , Hafiz Identity , Professional Development.

Kaynakça

• Akaslan, Yaşar. "Türkiye’de Kıraat İlmi Eğitim-Öğretimi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/2 (2018), 1081-1107.
• Akdemir, Mustafa Atilla. “Kur’an Ezberinde Kalite İhtiyacı ve Donanımlı Hâfızlık”. Usul İslam Araştırmaları Dergisi 13 (2010), 21-40.
• Algur, Hüseyin. “Hâfızlık Eğitimi Alan Bireylerin Gözüyle Türkiye’de Hâfızlık Eğitimi (Nitel Bir Araştırma)”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/8 (2018), 67-105.
• Algur, Hüseyin. Hâfızlık Eğitimi Alan Bireylerin Motivasyon ve Psiko-Sosyal Durumları. İstanbul: Dem Yayınları, 2019.
• Bozkurt, Nebi. “Hâfız”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 15/74-76. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm b. Muğire el-Cu’fî - Mustafa Dîb el-Buğâ. Sahîhü’l-Buhârî. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1976.
• Çapar, Meral Ceylan - Ceylan, Müyesser. “Durum Çalışması ve Olgubilim Desenlerinin Karşılaştırılması”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/Özel Sayı 2 (2022), 295-312.
• Çelik, Ömer. “Hâfızlık”. Araşan Sosyal Bilimler Enstitüsü İlmî Dergisi 7/13 (2012), 69-83.
• Çetin, Mustafa. Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Yayıncılık, 2014.
• Çıtır, Aslan. “Kur’ân’ın Mûsikî Formlarının İnşası ve Gelişimindeki Rolü Üzerine Tahliller”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 10/1 (2024), 238-256.
• Dam, Hasan - Ertürk, İdris. “Diyanet İșleri Bașkanlığı Tashih-i Huruf Eğitim Programının İçerik ve Etkililiğinin Değerlendirilmesi”. Diyanet İlmi Dergi 55/2 (2019), 467-494.
• Demir, Kevser. “Hâfızlık Eğitimi Almış Bireylerin Benlik Saygısı Üzerine Nitel Bir Çalışma”. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 4/2 (2019), 79-101.
• Denizer, Nurullah vd. “İlahiyat Fakültelerine Kayıtlı Hâfız Öğrencilerin Hâfızlığa Yüklediği Anlam ve Değer”. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/2 (2024), 122-138.
• Diyanet İşleri Başkanlığı. Hâfızlık Eğitim Programı. Ankara: DİB Yayınları, 2024.
• Diyanet İşleri Başkanlığı. Kur’ân’ı Anlama Temel Öğretim Programı. Ankara: DİB Yayınları, 2021.
• Doğan, İrem - Osmanoğlu, Cemil. “Türkiye’de Hâfızlık Eğitiminin Problemleri Üzerine Bir İnceleme”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 16 (2023), 149-174.
• Doğan, Recai. “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Tevhid-i Tedrisat Çerçevesinde Din Eğitim-Öğretimi ve Yapılan Tartışmalar”. Cumhuriyet’in 75. Yılında Türkiye’de Din Eğitimi ve Öğretimi İlmî Toplantısı (İzmir: 4-6 Aralık 1998), Ankara: Türk Yurdu Yayınları, 1999, 227-288.
• Ergün, Naif. “Durum Çalışması”, Nitel Araştırma Yöntemleri – Kuram, Uygulama ve Sınırlılıklar-. Ed. Adnan Çetin, Konya: Çizgi Kitabevi, 2023, 133-155.
• Ezherî, Ebû Manṣûr Muḥammed b. Aḥmed b. el-Herevî el-. Tehẕîbü’l-luğa. thk. Muḥammed ʿAvḍ Mirʿab. Beyrut: Dâru İḥyâi’t-Turâs̱i’l-ʿArabî, 2001.
• Ferâhidî, Halîl b. Ahmed el-. Kitâbu’l-‘Ayn. thk. Dr. Abdulhamid Hendâvî. Beyrut: Dârü'l- Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
• Fırat, Yavuz. “Kur’an’ı Kerim’i Okuma, Ezberleme ve Anlamını Öğrenme Üzerine”. Bilimname 22 (2012), 7-33.
• Gözün, Abdulvehhab. “Kur’ân Hıfzı Hakkında İki Mesele: Hâfızların Şefaat Hakkı ve Hâfızlığın Unutulmasının Vebali”. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (2020), 421-447.
• İbn Abbâd, İsmail. el-Muhît fi’l-luğa. thk. Muhammed Hasan Al-Yasin. Beyrut: Âlemü’l Kütüb, 1994.
• Madazlı, Ahmet. “Öğrenilen, Ezberlenen Sure ve Ayetleri Unutmak”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/3 (1986), 269-282.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî. el-Câmi'u’s-sahîh. Riyad: Beytü’l-Efkâri’d-Devliyye, 1998.
• Neuman, W. Lawrence. “Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches”, Teaching Sociology 30/3 (2014), 380.
• Oruç, Cemil. “Hâfızlık Eğitimi: Elazığ-Harput Hamdi Başaran Kur’an Kursu Örneği”. Diyanet İlmi Dergi 45/3 (2009).
• Osmanoğlu, Cemil - Aslan, Ferda. “Hâfızlık Öğrencilerinin Çalışma Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 47 (2019), 175-232.
• Osmanoğlu, Cemil - Taşkın, Mine. “Hâfızlığı Muhafaza Yöntemleri: Hâfızlığı Muhafaza Edenler Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/1 (2024), 370-398.
• Özdemi̇r, Saadettin - Çayli, Ahmet Fatih. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Hâfızlık Öğretimi ve Problemleri”, The Journal of Academic Social Sciences 119/119 (2021), 23-69.
• Şenat, Fatma Asiye. “Hâfızlık Sorumlulukları Açısından Hâfız Adaylarının Özyeterlilik Durumları”. Akif Dergisi 52/2 (2022), 16-39.
• Tunçer, Mustafa. “Nitelikli Hâfızlık Eğitiminde Ezberin Mana ile Bütünleştirilmesinin Önemi”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20/2 (2020), 615-635.
• Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştirma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2011. Yin, Robert K. Case Study Research: Design And Methods. California: Sage Publications, 1984.