BİTLİS DESTİNASYONUNDA GASTRONOMİ TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK PAYDAŞ GÖRÜŞLERİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, Bitlis destinasyonunun mevcut gastronomik turizm kaynaklarının ortaya konulması ve geliştirilmesine yönelik stratejilerin belirlenmesidir. Bu bağlamda nitel araştırma tasarımı altında içerik analiz tekniği yardımıyla bulgular elde edilmiştir. İçerik analizi sonucunda saptanan temaları desteklemek için ise betimsel analizden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında araştırma nüfusu olarak belirlenen paydaşlara amaçlı örnekleme yoluyla ulaşılmış ve 16 Ocak 2023 ve 27 Ocak 2023 tarihleri arasında 10 kişi ile yüz yüze görüşme yapılarak veriler toplanmıştır. Araştırma analizi sonucunda Bitlis mutfak kültürünün tanınma durumu, Bitlis’in gastronomi turizmi açısından durumu, Bitlis gastronomisine dair tanıtım faaliyetleri, Bitlis’te gastronomi turizminin geliştirilmesi için önerilere ilişkin temalar elde edilmiştir. Bitlis’in gastronomik zenginliğinin turizm açısından güçlü bir hale gelmesi için kamu, yerel yönetimler, sivil toplum ve özel sektör kuruluşlarının eşgüdümlü olarak hareket etmeleri gerekliliği öncelik olarak belirtilmiştir. Buna paralel olarak eş güdümlü olarak hareket eden kurumların yer alacağı bir gastronomi turizmi platformu marifetiyle hazırlanacak gastronomi turizmi yol haritası ve eylem planına dair öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi Turizmi
• Bitlis Mutfağı
• Gastronomi
• Paydaş Görüşleri

STAKEHOLDER OPINIONS ON THE DEVELOPMENT OF GASTRONOMY TOURISM IN BİTLİS DESTINATION

Öz

The aim of this research is to reveal the existing gastronomic tourism resources of Bitlis destination and to determine strategies for their development. In this context, findings were obtained with the help of the content analysis technique under the qualitative research design. Descriptive analysis was used to support the themes identified as a result of content analysis. Within the scope of the research, the stakeholders identified as the research population were reached through purposive sampling, and data were collected through face-to-face interviews with 10 people between January 16, 2023, and January 27, 2023. As a result of the research analysis, themes were obtained regarding the recognition of Bitlis culinary culture, the situation of Bitlis in terms of gastronomy tourism, promotional activities related to Bitlis gastronomy, and implications for the development of gastronomy tourism in Bitlis. It has been stated as a priority that the public, local administrations, civil society, and private sector organizations should act in coordination in order for the gastronomic richness of Bitlis to become strong in terms of tourism. In parallel with this, implications for a gastronomy tourism road map and action plan to be prepared by a gastronomy tourism platform that will include institutions acting in coordination are presented.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy Tourism
• Bitlis Cuisine
• Gastronomy
• Stakeholder Views

Kaynakça

1. Arınç, K. (2017). UNESCO Yaratıcı Kentler Ağı İçin Bir Öneri: Bitlis Gastronomi Kenti. Electronic Turkish Studies, 12(29), 51-66. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12424
2. Aydoğdu, A., Özkaya Okay, E., & Köse, Z. C. (2017). Destinasyon Tercihinde Gastronomi Turizmi’nin Önemi: Bozcaada Örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2), 120-132. https://izlik.org/JA27RX47LJ
3. Başar, F., Şen, N., Silahşör, Y., & Başar, B. (2019). Erzincan Yöresel Mutfak Kültürü Unsuru Olan Tarhananın Gastronomi Turizmi Açısından Değerlendirilmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(1), 328–339. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.365.
4. Becan, C. (2011). Kurumsal Sosyal Sorumluluk Kavramının Paydaş Teorisi ve İletişim Yaklaşımı Açısından Değerlendirilmesi: Bankaların Basın Bültenlerine Yönelik Bir İçerik Analizi. Selçuk İletişim, 7(1), 16-35. https://doi.org/10.18094/si.43353.
5. Behremen, C., Erbaş, A., & Yılmaz, H. (2022). TRB2 Kalkınma Bölgesini Ziyaret Eden Turistlerin Gastronomi Deneyimlerinin Değerlendirilmesi (Assessing of the Gastronomy Experıences of Tourists Visiting TRB2 Development Region). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(4), 3891-3913. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1173.
6. Behremen, C., & Aydın, B. (2025). Yavaş Şehir Restoran Menülerinde Yöresel Yemeklerin Yeri: Ahlat Örneği. Kent Akademisi, 18(6), 3694-3715. https://doi.org/10.35674/kent.1754504.
7. Belber, B. G., & Karataş, M. (2023). Çekirdek Kapadokya Bölgesi’ndeki gastronomi paydaşlarının şarap turizmine yönelik görüşleri. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 6(2), 316-338. https://doi.org/10.53353/atrss.1210817.
8. Boyne, S., & Hall, D. (2003). Managing food and tourism developments: issues for planning and opportunities to add value. In Food tourism around the world (pp. 285-295). Routledge.

9. Çelik-Yeşil, S., Akkuş, Ç., & Yeşil, D. (2022). Bitlis Mutfağında Büryan: 1907’den Beri Büryancı Azmi’nin Yeri, OCAK: Türk Mutfak Kültürü Araştırmaları Dergisi, 2(1), 24-34.
10. Dağdeviren, A. (2019). Çankırı Gastronomi Turizmine İlişkin Yerel Paydaşların Görüşleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(4), 3124-3139. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.519.
11. Deniz, T., & Atışman, E. (2017). Kayseri ilinin gastronomi turizmine yönelik bir SWOT analizi çalışması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 56-65. 10.26677/tutad.2017.14.
12. Deveci, B., Türkmen, S., & Avcıkurt, S. (2013). Kırsal turizm ile gastronomi turizmi ilişkisi: Bigadiç örneği. International Journal of Social and Economic Sciences, 3(2), 29-34.
13. Dey, I. (1993). Qualitative Data Analysis: A User-Friendly Guide for Social Scientists. Routledge.
14. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı, (2014). TRB2 Bölgesi Mevcut Durum Analizi. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/trb2-20b-c3-b6lgesi-20sanayi-20mevcut-20durum-20analizi.pdf
15. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) (2018). Van-Bitlis Turizm Odaklı Tanıtım ve Markalaşma Eylem Planı. https://www.daka.org.tr/panel/files/files/yayinlar/VAN%20B%C4%B0TL%C4%B0S%20TUR%C4%B0Z%C4%B0M%20%20ODAKLI%20TANITIM%20VE%20MARKALA%C5%9EMA%20EYLEM%20PLANI.pdf
16. Fields, K. (2002). Demand for the Gastronomy Tourism Product: Motivational Factors. In Hjalager, A. M. & Richards, G. (Ed.), Tourism and Gastronomy, pp. 36-51, Routledge.
17. Freeman, R. E., Harrison, J. S., Wicks, A. C., Parmar, B. L., & De Colle, S. (2010). Stakeholder theory: The state of the art. Cambridge University Press.
18. Green, G. P., & Dougherty, M. L. (2014). Localizing linkages for food and tourism: Culinary tourism as a community development strategy. In Local Food and Community Development (pp. 53-63). Routledge.
19. Guzel-Sahin, G. (2015). Gastronomy tourism as an alternative tourism: an assessment on the gastronomy tourism potential of Turkey. International journal of academic research in business and social sciences, 5(9), 79-105.
20. Gülen, M. (2017). Gastronomi turizm potansiyeli ve geliştirilmesi kapsamında Afyonkarahisar ilinin değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-42. https://izlik.org/JA63BK35RK.
21. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık.
22. Güzel, M., & Önçel, S. (2019). Destinasyonların Çekicilik Unsuru Olmasında Gastronomi Turizminin Rolü: Hatay Mutfak Kültürü Üzerine Bir Araştırma, International Gastronomy Tourism Studies Congress, Kocaeli.
23. Güzel-Şahin, G., & Ünver, G. (2015). Destinasyon pazarlama aracı olarak gastronomi turizmi: İstanbul'un gastronomi turizmi potansiyeli üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(2), 63-73. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1327953.
24. H. Jung, T., M. Ineson, E., & Miller, A. (2014). The Slow Food Movement and sustainable tourism development: a case study of Mold, Wales. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 8(4), 432-445. https://doi.org/10.1108/IJCTHR-01-2014-0001.
25. Hall, C. M., Sharples, L., Mitchell, R., Macionis, N., & Cambourne, B. (Eds.). (2004). Food tourism around the world, Routledge.
26. Hepkul, A. (2002). Bir Sosyal Bilim Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 1-12. https://izlik.org/JA97MA26EY.
27. Hjalager, A. M. (2002). A typology of gastronomy tourism. In A. M. Hjalager & G. Richards (Eds.), Tourism and gastronomy (pp. 54–65). Routledge.
28. Horng, J. S., & Tsai, C. T. S. (2012). Culinary tourism strategic development: An Asia Pacific perspective. International journal of tourism research, 14(1), 40-55. https://doi.org/10.1002/jtr.834.
29. Hsu, F. C., Liu, J., & Lin, H. (2022). Affective components of gastronomy tourism: measurement scale development and validation. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 34(9), 3278-3299. https://doi.org/10.1108/IJCHM-09-2021-1112.
30. Irmak, Y. (2019). Bingöl mutfak kültürü ve gastronomi turizmi. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 6(1), 111-144. https://izlik.org/JA43WP86TN.
31. İbiş, S. (2020). Gastronomi Turizmi Potansiyelinin Tespiti ve Geliştirilmesi Kapsamında Balıkesir’in Değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi. 4(1) 87- 104. https://doi.org/10.32572/guntad.664881.
32. İlhan, S. (2022). Turistlerin gastronomi turizmi etkinliklerine katılım düzeyi: Türkiye UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı: Afyonkarahisar ve Gaziantep örneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Gedik Üniversitesi].
33. Karim, S. A., & Chi, C. G. Q. (2010). Culinary tourism as a destination attraction: an empirical examination of destinations’ food ımage. Journal of Hospitality Marketing and Management, 19(6), 531-555. https://doi.org/10.1080/19368623.2010.493064.
34. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2005). Tourism and gastronomy: gastronomy’s influence on how tourists experience a destination, Journal of Hospitality and Tourism Research, 30(3), 354-377. DOI: 10.1177/1096348006286797.
35. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2006). Gastronomy tourism: A meaningful travel market segment. Journal of Culinary Science ve Technology, 4(2-3), 39-55. https://doi.org/10.1300/J385v04n02_03.
36. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2009). Understanding travelers' experiences of gastronomy through etymology and narration. Journal of Hospitality & Tourism Research, 33(2), 161-192. https://doi.org/10.1177/1096348008329868.
37. Kodaş, D., & Dikici, E. (2012). Ahlat, kırsal bölgesinde gastronomi turizminin muhtemel toplumsal etkileri üzerine nitel bir çalışma. Aksaray Üniversitesi İİBF Dergisi, 2, 51-68.
38. Long, L. (2003). Culinary tourism. Lexington. The University Press Of Kentucky. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
39. Nilsson, J. H., Svärd, A. C., Widarsson, Å., & Wirell, T. (2011). ‘Cittáslow’eco-gastronomic heritage as a tool for destination development. Current Issues in Tourism, 14(4), 373-386. https://doi.org/10.1080/13683500.2010.511709.
40. Pamukçu, H., Saraç, Ö., Aytuğar, S., & Sandıkçı, M. (2021). The effects of local food and local products with geographical indication on the development of tourism gastronomy. Sustainability, 13(12), 6692. https://doi.org/10.3390/su13126692.
41. Peralta, N. B., Aulet, S., & Fernández, J. M. (2024). Gastronomy tourism: A look at Benedictine monastic products in Europe. International Journal of Gastronomy and Food Science, 36, 100916. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100916.
42. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
43. Rand, G. E. D., Heath, E., & Alberts, N. (2003). The role of local and regional food in destination marketing: A South African situation analysis. In Wine, food, and tourism marketing (pp. 97-112). Routledge.
44. Rand, G. E. D., & Heath, E. (2006). Towards a framework for food tourism as an element of destination marketing. Current Issues in Tourism, 9(3), 206–234.
45. Richards, G. (2017). Gastronomy Tourism. In Tourism and Gastronomy (pp.1-15). Routledge. Savgın, E. C., & Belli, S. (2019). Bitlis İlinin Turizm Çeşitliliğinin İncelenmesi. Journal of Academic Value Studies, 3(17), 1-13.
46. Saydam, C. (2013). Bitlis ve beyaz petrol. Prizma Press A.Ş.
47. Seçilmiş, C., & Soydan, E. (2020). Türkiye’de Gastronomi Turizminin Geliştirilmesine Yönelik Paydaş Görüşleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 69-96. https://izlik.org/JA34HD25SD
48. Serçeoğlu, N. (2014). Yöre Halkının Mutfak Kültürünü Tanıma Durumunun Tespit Edilmesi: Erzurum İli, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 24(8), 36-46.
49. Sio, K. P., Fraser, B., & Fredline, L. (2024). A Contemporary systematic literature review of gastronomy tourism and destination image. Tourism Recreation Research, 49(2), 312–328. https://doi.org/10.1080/02508281.2021.1997491
50. Smith, J. A. (2015). Qualitative psychology: A practical guide to research methods. Sage Publications.
51. Sormaz, U., Akmese, H., Gunes, E., & Aras, S. (2016). Gastronomy in tourism. Procedia Economics and Finance, 39, 725-730. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(16)30286-6
52. Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage.
53. Şahin, G. G., & Ünver, G. (2015). Destinasyon pazarlama aracı olarak “gastronomi turizmi”: İstanbul’un gastronomi turizmi potansiyeli üzerine bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(2), 63-73.
54. Şahin, S. Z. (2019). Çorum Mutfağının Gastronomi Turizmi Potansiyeli (Gastronomy Potential of Çorum Cuisine). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(4), 2550–2565. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.486.
55. Şener, Y., & Yıldız, S. (2024). Kastamonu Gastronomi Turizminin Mevcut Durumunun İncelenmesi: Paydaş Görüşleri Üzerine Bir Araştırma. Akademik MATBUAT, 8(2), 245- 261. https://doi.org/10.62809/matbuat.1589897.
56. Şengel, Ü. (2015). Bitlis ilinin kalkınmasında turizmin rolü: Yerel paydaşlar üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
57. Şengül, S., & Türkay, O. (2022). The Evaluation of Mediterranean Cuisine as a Gastronomic Tourism Product. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 4(Special Issue 1), 86–99.
58. Şimşek, A., & Aytuğar, S. (2021). Bolu İlinin Gastronomi Turizmi Potansiyelinin Belirlenmesi, Sivas İnterdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 110-124. https://izlik.org/JA96EP35WX.
59. Toylan, N. V., Tören, E., Metin, T. C., & Ergüven, M. H. (2021). Turizmin Destinasyon Üzerindeki Etkilerinin Paydaş Algıları Kapsamında Araştırılması. Turizm Akademik Dergisi, 8(2), 243-258. https://izlik.org/JA29JH46NL.
60. Ullah, N., Khan, J., Saeed, I., Zada, S., Xin, S., Kang, Z., & Hu, Y. (2022). Gastronomic tourism and tourist motivation: Exploring northern areas of Pakistan. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(13), 7734. https://doi.org/10.3390/ijerph19137734.
61. Umedovna, T. K., & Oktyamovna, A. S. (2021). Planning and management of gastronomy tourism in the territory. ResearchJet Journal of Analysis and Inventions, 2(04), 237-242.
62. Vukolic, D., Gajić, T., & Penic, M. (2025). The effect of social networks on the development of gastronomy–the way forward to the development of gastronomy tourism in Serbia. Journal of Tourism Futures, 11(1), 124-139. https://doi.org/10.1108/JTF-01-2022-0034.
63. Wolf, E. (2006). Culinary tourism the hidden harvest. Kendall/Hunt Publishing Company.
64. Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştirma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9. https://izlik.org/JA23JS34AK.
65. Yanbollu-Yıldırım, T. (2021). Destinasyon çekicilik unsuru olarak gastronomi turizmi: Buldan örneği, [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi].
66. Yaris, A., Cakar K. & Akyol S. (2019). A Qualitative Analysis of Gastronomy Tourism Strategy and Action Plan, Turizm Akademik Dergisi, 6 (2), 289-298. https://izlik.org/JA47JC88GL.
67. Yeşil, D., & Çelik-Yeşil, S. (2022). Yemek Kültüründe Modernize Çalışmalar: Bitlis Örneği (Modernized Studies in Food). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(3), 1641-1657. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1060.
68. Yoon, Y. (2002). Development of a structural model for tourism destination competitiveness from stakeholders' perspectives. Virginia Polytechnic Institute and State University.
69. Zağralı, E. (2014). Destinasyon Çekicilik Unsuru Olarak Gastronomi Turizmi: İzmir Yarımadası Örneği, [Yüksek Lisans Tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].