BELEDİYELERE KAYYUM ATAMASI DÜZENLEMESİ: DEMOKRATİK HUKUK DEVLETİ PERSPEKTİFİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Türkiye’de 15 Temmuz 2016 tarihinde Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) tarafından askeri darbe girişimi olmuştur. Darbe, hükümet ve halkın büyük bir mücadelesiyle engellenmiştir. FETÖ unsurlarıyla mücadele etme adına olağanüstü hal ilan edilmiştir. Bu dönemde birçok Kanun Hükmünde Kararname kabul edilmiştir. Bu kararnamelerden birisi 674 sayılı kararnamedir. Söz konusu kararnameyle Belediye Kanunu’nda bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme belediyenin seçimle belirlenen organlarına merkezi otorite tarafından kayyum atanma yetkisi vermektedir. Bu yetkinin terörle mücadelede bir araç olarak istisnai durumlarda kullanılacağı belirtilmektedir. Terörle mücadele meşru bir amaç olmakla birlikte düzenlemenin yerel yönetimlerin özerkliği üzerinde ciddi etkileri olmaktadır. Öncelikle kanunlarda yapılacak bir düzenlemenin olağanüstü hâl kararnamesiyle değil, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılması gerekmektedir. Olağanüstü hâl kararnameleri belirli amaçları olan istisnai bir yetkidir. Bu yetkiyle olağanüstü dönemi aşacak düzenlemelerin yapılması ve bunun denetlenememesi demokratik hukuk devleti anlayışıyla uyuşmayacaktır. Çalışmada terörle mücadelenin meşru bir amaç olduğu ve olağanüstü hâl ilanının ulusal ve uluslararası mevzuata aykırı olmadığı belirtilmektedir. Bununla birlikte düzenlemenin demokratik hukuk devleti anlayışıyla değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durmakta ve düzenleme bu temelde tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kayyum Atamaları
• Belediyeler
• Özerklik
• 674 sayılı kararname
• Demokratik hukuk devleti

REGULATION ON APPOINTMENT OF TRUSTEES TO MUNICIPALITIES: AN EVALUATION FROM THE PERSPECTIVE OF A DEMOCRATIC STATE OF LAW

Öz

On July 15, 2016, a military coup attempt was made in Türkiye by the Fethullah Terrorist Organization (FETO). The coup was thwarted through a significant struggle by the government and the people. A state of emergency was declared to combat FETO elements, during which many Decrees with the Force of Law were enacted. One of these decrees is Decree No. 674, which introduced an amendment to the Municipal Law. This amendment grants the central authority the power to appoint trustees to the locally elected bodies of municipalities. It is stated that this power will be used as a tool in the fight against terrorism in exceptional situations. While combating terrorism is a legitimate purpose, this regulation has serious implications for the autonomy of local governments. Primarily, amendments to laws should be made by the Grand National Assembly of Türkiye, not through a state of emergency decree. Emergency decrees are exceptional powers with specific purposes. Utilizing this authority to make regulations that transcend the emergency period, without oversight, contradicts the understanding of a democratic rule of law. The study emphasizes that combating terrorism is a legitimate purpose and that declaring a state of emergency is not contrary to national and international legislation. However, it also stresses that the regulation should be evaluated within the framework of a democratic rule of law, and the discussion revolves around this basis.

Anahtar Kelimeler

• Trustee Appointments
• Municipalities
• Decree No. 674
• Democratic State of Law
• Autonomy

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2712020143139122_tur.pdf
2. Alan, N. (2003). Demokratik Hukuk Devleti ve Anayasa. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 58 (1). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001615
3. Alptekin, H. ve İlhan, B. (2018). Kayyum atanan belediyelerin PKK terörü ile mücadeledeki rolü. Ankara: SETA Yay.
4. AYM Kararı, Esas Sayısı: 1990/25 Karar Sayısı: 1991/1, Karar Günü: 10.1.1991.
5. AYM Kararı, Esas Sayısı: 1987/22, Karar Sayısı: 1988/19.
6. AYM Kararı, Esas Sayısı: 1988/38, Karar Sayısı: 1989/7
7. Bakan, S., ve Öner, O. (2022). PKK terör örgütü ile mücadele stratejisi olarak “belediye başkan vekilliği” uygulaması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(3), 1520-1537. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1171407
8. BBC, (21 Temmuz 2016), Türkiye'de olağanüstü hâllerin tarihi, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-36852284

9. Beetham, D. (2014). Demokrasi ve İnsan Hakları. Çev. Bilal Canatan, Ankara: Liberte Yay.
10. Can, O., ve Aktaş, D. Ş. (2017). Olağanüstü hâl dönemi kanun hükmünde kararnamelerin yargısal denetimi üzerine. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 23(1), 13-43.
11. CHP, (2024). İktidarın Kayyum Müdahalesi. https://chp.org.tr/yayin/ktidarin-kayyum-mudahalesi/Open
12. Doğanışık, İ. (21 Ağustos 2019). Kayyımla Yönetilen Belediyeler. https://www.dogrulukpayi.com/bulten/kayyimla-yonetilen-belediyeler
13. Dündar, B. (08.10.2020). Terörden arındırılan Sur ilçesi yeniden inşa edildi https://www.trthaber.com/haber/turkiye/terorden-arindirilan-sur-ilcesi-yeniden-insa-edildi-521954.html
14. Erdem, A. G. N., ve Kavanoz, Ö. Ü. S. E. (2020). Türkiye’de belediyelere yapılan kayyım atamalarına ilişkin bir değerlendirme. Ombudsman Akademik, 6(12).
15. Erdoğan, M. (2018). Özgürlük, Hukuk ve Demokrasi, Ankara: Siyasal Kitabevi.
16. Erdoğan, O. (2019). Belediyelere kayyum atanması uygulaması üzerine bir değerlendirme. Türk İdare Dergisi, 488, 245-264.
17. Güler, T., ve Yılmaz, A. (2018). Yerel demokrasi–güvenlik sarmalında yerel yönetimler: Türkiye’de belediyelere kayyum atanması pratiği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), 1801-1816. https://doi.org/10.17755/esosder.446069
18. Güler, T., ve Yılmaz, A. (2019). Bir terörle mücadele stratejisi olarak belediyelerde kayyum uygulaması. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 129-141. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.523837
19. Gürbüz, C. (2019). Demokrasi Açısından Türkiye'de Kayyum Uygulaması. Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 36-52.
20. Hürriyet. (21 Temmuz 2016). Olağanüstü hâl dün gece ilan edildi. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/son-dakika-haberi-tum-ulkede-ohal-ilan-edildi-40156536
21. İçişleri Bakanlığı. (2019). Belediyelerdeki kayyum sistemi ve mevcut durum raporu. https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/illeridaresi/Yayinlar/KayyumRaporu/kayyum_nihai_rapor.pdf
22. İzci, F., ve Geylani, D. (2019). Kayyım sisteminin demokratik yönetim ilkeleri ve yasal açıdan değerlendirilmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(6), 562-573.
23. Kamer, H. (23 Ağustos 2015). Öz yönetim açıklaması yapan belediye başkanları tutuklandı. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/08/150823_belediye_baskanlari_ozyonetim
24. Keleş, R., ve Özgül, C. G. (2017). Belediye Organlarına" Kayyım" Atamaları Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 72(2), 299-313. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002446
25. Kuçuradi, İ. (2018). İnsan Hakları: Kavramları ve Sorunları. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yay.
26. Melnik, S. (2006). Özgürlük, Refah ve Demokrasi Mücadelesi, Çev. Atilla Yayla, Ankara: Liberte Yay.
27. Sayın, A. (2018, 14 Ekim). AKP'nin 'kayyum belediyeciliği' çıkışı sonrası HDP ne yapacak? https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-45855245
28. Tuncel, G., ve Demirhan, Y. (2018). 15 Temmuz kanun hükmünde kararnamelerinin kamu yönetimine etkisi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 5-37.
29. Türk, E. (2016). Anayasa mahkemesinin olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleri hakkında verdiği son kararlar üzerine bazı gözlemler. Anayasa Hukuku Dergisi, 5 (12), 551-570.
30. Yaldız, Ç. (2020). Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri. Kesit Akademi Dergisi, 6(24), 350-362.
31. Wikipedia. (2025). 2024-25 Türkiye kayyum atamaları. https://tr.wikipedia.org/wiki/2024-25_T%C3%BCrkiye_kayyum_atamalar%C4%B1#:~:text=29%20Ocak%202025'te%20DEM,Kemal%20K%C4%B1z%C4%B1lkaya%20kayy%C4%B1m%20olarak%20atand%C4%B1